Bài toán đặt ra không chỉ là con số, mà là làm sao để dòng vốn "chảy" đúng hướng, giảm bớt sự lệ thuộc vào ngân hàng và phát triển thị trường vốn bền vững.

Thách thức "bẻ lái" dòng vốn khỏi bất động sản

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 ở mức 15%. Theo tính toán, tổng dư nợ mới bơm thêm vào nền kinh tế sẽ đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng – tương đương năm 2025 nhưng thấp hơn khoảng 183.000 tỷ đồng so với số thực giải ngân năm ngoái.

Con số này được các chuyên gia đánh giá là phù hợp trong bối cảnh năm 2025, để tạo ra 1% tăng trưởng kinh tế cần tới 2,37% tăng trưởng tín dụng. Điểm mới trong điều hành năm nay là sự kiên quyết trong việc kiểm soát tốc độ giải ngân. NHNN yêu cầu các ngân hàng thương mại không được tăng trưởng quá 25% chỉ tiêu cả năm trong mỗi quý. Động thái này nhằm tránh tình trạng "chạy đua" giải ngân dồn dập vào cuối năm, đảm bảo dòng vốn được đưa ra thị trường một cách đều đặn và thực chất.

Định hướng này cho thấy nhà điều hành đang ưu tiên chất lượng tín dụng hơn là chạy theo quy mô. Mục tiêu là vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa kiểm soát rủi ro vĩ mô, đặc biệt là lạm phát và tỷ giá.

Dù định hướng đã rõ ràng, nhưng thực tế triển khai dự báo sẽ gặp không ít thách thức. Hiện tại, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên tới 146%, cho thấy nền kinh tế đang phụ thuộc quá lớn vào đòn bẩy tài chính.

Đáng lo ngại hơn, cơ cấu tín dụng đang lệch hẳn về phía bất động sản. Tính đến cuối tháng 11/2025, tín dụng bất động sản tăng khoảng 34%, dư nợ lên tới 4,5 triệu tỷ đồng, chiếm gần 25% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. NHNN đã yêu cầu các tổ chức tín dụng phải kiểm soát chặt, không để tốc độ tăng cho vay lĩnh vực này vượt quá mức tăng tín dụng chung.

Tuy nhiên, việc "nắn" dòng tiền không dễ dàng. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (Big 4) chỉ nắm 43% thị phần, trong khi 57% còn lại thuộc về khối ngân hàng tư nhân – nơi mà nhiều đơn vị có mối liên hệ mật thiết với các hệ sinh thái bất động sản "sân sau".

Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup nhận định, mô hình tăng trưởng chưa thể dịch chuyển ngay lập tức. Năm 2026, kinh tế vẫn sẽ dựa vào tín dụng và dòng tiền vẫn có xu hướng chảy vào bất động sản, đầu tư công. Chuyên gia kinh tế Phạm Xuân Hòe cũng cảnh báo, nếu loại trừ phần sản xuất phục vụ bất động sản, tỷ lệ vốn thực sự chảy vào sản xuất kinh doanh vẫn còn thấp. Nhiều lĩnh vực ưu tiên như công nghệ, kinh tế xanh vẫn đang "khát" vốn.

Rủi ro thanh khoản và sự "lệch pha" kỳ hạn

Áp lực tăng trưởng GDP hai con số đang đè nặng lên vai ngành ngân hàng, tạo ra rủi ro hệ thống lớn về thanh khoản.

Hiện nay, tỷ lệ cho vay trung và dài hạn đã lên tới 47%, trong khi nguồn vốn huy động ở kỳ hạn này chỉ chiếm 20%. Khoảng chênh lệch huy động/cho vay lên tới 5 triệu tỷ đồng khiến rủi ro kỳ hạn luôn chực chờ. Ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc OCB cho rằng, việc dựa quá nhiều vào ngân hàng sẽ kéo theo nợ xấu và áp lực lãi suất. Ngân hàng chủ yếu huy động vốn ngắn hạn, nếu tiếp tục gánh vai trò cung ứng vốn dài hạn cho nền kinh tế, an toàn hệ thống sẽ bị đe dọa.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinRatings nhận định: “Đầu tư công và tín dụng ngân hàng là hai nguồn vốn chủ đạo nhưng dư địa không còn nhiều. Việc tăng trưởng dựa vào mở rộng tín dụng kéo dài sẽ rất rủi ro. Bài học từ các doanh nghiệp năng lượng tái tạo vỡ nợ vì thiếu vốn dài hạn là ví dụ điển hình”.

Để giảm tải cho hệ thống ngân hàng, các chuyên gia và nhà quản lý đều thống nhất rằng: Phải phát triển thị trường vốn (cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư) trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực.

Với thị trường trái phiếu, dự báo năm nay, thị trường này sẽ bùng nổ với lượng phát hành mới khoảng 1 triệu tỷ đồng, tăng gấp đôi năm 2025, bù đắp cho sự chững lại của tín dụng dài hạn.

Tín dụng bất động sản vượt mốc 2 triệu tỷ đồng

Ông Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, chỉ ra một "khoảng trống" lớn: Vốn qua các quỹ đầu tư tại Việt Nam chỉ chiếm 2% quy mô thị trường, quá nhỏ bé so với thế giới. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của các quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REITs), cho phép người dân với số vốn nhỏ có thể đầu tư an toàn, thay vì phải gom tiền tỷ mua đất nền đầy rủi ro.

Bên cạnh đó, thị trường chứng khoán cần chuyển dịch từ các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ sang các tổ chức, quỹ đầu tư chuyên nghiệp để đảm bảo sự ổn định và minh bạch.

Ngày 26/1, tại phiên họp Ban Chỉ đạo điều hành kinh tế vĩ mô, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra thông điệp rõ ràng. Trong điều hành chính sách tiền tệ, Thủ tướng yêu cầu kiểm soát lãi suất phù hợp, ưu tiên vốn cho các động lực tăng trưởng mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhà ở xã hội.

Đặc biệt, người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh việc phát triển an toàn, minh bạch các thị trường vốn, bất động sản, và cả các thị trường mới như tài sản mã hóa, thị trường vàng.

Tựu trung lại, năm 2026 sẽ là năm bản lề để "bẻ lái" dòng vốn. Dư địa nới lỏng tiền tệ không còn nhiều, gánh nặng tăng trưởng sẽ được san sẻ sang chính sách tài khóa và sự phục hồi của thị trường vốn. Việc hãm phanh đà tăng tín dụng ồ ạt để tập trung vào chất lượng, kết hợp với tái cơ cấu danh mục cho vay là bước đi cần thiết để nền kinh tế phát triển bền vững, tránh nguy cơ "bong bóng" tài sản và nợ xấu trong tương lai.

Huyền Anh