Kinh tế tầm thấp - lĩnh vực gắn với các hoạt động khai thác không gian dưới độ cao thấp bằng phương tiện bay không người lái (UAV) và các công nghệ liên quan đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới tại nhiều quốc gia. 

Tại Việt Nam, việc triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các hoạt động ứng dụng UAV tại Điện Biên không chỉ mang ý nghĩa thí điểm công nghệ mà còn cho thấy những bước đi đầu tiên trong quá trình hình thành một ngành kinh tế mới.

Theo giới chuyên gia, giá trị lớn nhất của mô hình sandbox không nằm ở số lượng chuyến bay hay phạm vi thử nghiệm, mà ở khả năng tạo ra dữ liệu thực tế để xây dựng hành lang pháp lý cho các hoạt động kinh tế trong không gian tầm thấp.

Đây là lĩnh vực đang được nhiều quốc gia xem là “mỏ vàng” mới khi công nghệ UAV ngày càng hoàn thiện, chi phí vận hành giảm mạnh và nhu cầu ứng dụng gia tăng.

Những năm gần đây, UAV không còn chỉ phục vụ mục đích quân sự hay quay phim, chụp ảnh. Trên thế giới, thiết bị này đang được sử dụng trong nông nghiệp chính xác, vận chuyển hàng hóa, giám sát hạ tầng, cứu hộ khẩn cấp, khảo sát địa hình và xây dựng bản đồ số. 

Tại Việt Nam, nhu cầu ứng dụng UAV cũng đang tăng nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Các thiết bị bay phục vụ phun thuốc bảo vệ thực vật, bón phân, giám sát sâu bệnh hay đánh giá năng suất cây trồng xuất hiện ngày càng nhiều tại các vùng sản xuất lớn. 

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang thúc đẩy chuyển đổi số và hướng tới mô hình canh tác chính xác, UAV được xem là công cụ giúp tiết kiệm nhân công, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Không chỉ nông nghiệp, logistics được đánh giá là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất nếu kinh tế tầm thấp phát triển thành công. Việt Nam là quốc gia có địa hình đa dạng với nhiều khu vực miền núi, hải đảo và vùng sâu vùng xa. Việc vận chuyển hàng hóa, thuốc men hoặc vật tư thiết yếu bằng UAV có thể rút ngắn đáng kể thời gian giao nhận, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp hoặc tại những nơi hạ tầng giao thông còn hạn chế.

Đáng chú ý, các hoạt động thử nghiệm hiện nay không chỉ dừng lại ở vận chuyển mà còn hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu số. Thông qua hệ thống UAV, các địa phương có thể thu thập dữ liệu địa hình, hình thành bản đồ số, mô hình địa hình số và các nền tảng quản lý không gian hiện đại.

Đây được xem là lớp hạ tầng dữ liệu quan trọng phục vụ phát triển đô thị thông minh, quản lý tài nguyên và quy hoạch kinh tế trong tương lai.

Theo nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế, kinh tế tầm thấp được dự báo sẽ trở thành một trong những ngành công nghệ phát triển nhanh nhất trong thập niên tới. Bên cạnh giá trị trực tiếp từ dịch vụ vận chuyển hay nông nghiệp thông minh, lĩnh vực này còn tạo động lực cho các ngành công nghiệp phụ trợ như sản xuất thiết bị, cảm biến, phần mềm, dữ liệu số và hạ tầng viễn thông.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Các hoạt động bay dân sự bằng UAV đòi hỏi yêu cầu cao về an toàn, quản lý vùng trời, bảo mật dữ liệu và an ninh thông tin. Đây là lý do các mô hình sandbox được triển khai với phạm vi và thời gian giới hạn nhằm đánh giá đầy đủ các tác động trước khi mở rộng quy mô.

Nhật Minh