Chia sẻ tại Hội thảo quốc tế "Kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ: Đổi mới, hành động, tác động và cơ hội đầu tư (RiceEco 4Is)" (sáng 20/1), các chuyên gia thống kê, mỗi năm thế giới phát sinh khoảng 500–600 triệu tấn rơm rạ. Riêng Tiểu vùng Mekong chiếm một phần đáng kể trong con số này.

Tuy nhiên, tại nhiều quốc gia, rơm rạ vẫn chủ yếu bị đốt bỏ hoặc xử lý kém hiệu quả, gây ô nhiễm không khí, làm mất dinh dưỡng đất, gia tăng phát thải khí nhà kính và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, các quốc gia Mekong đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc nền nông nghiệp theo hướng phát thải thấp, thích ứng và bền vững hơn. Quản lý rơm rạ, vì thế, không còn là câu chuyện kỹ thuật riêng lẻ mà trở thành một “mắt xích” quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh của toàn khu vực.

PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng, Chuyên gia cao cấp IRRI kiêm Trưởng dự án RiceEco, cho biết sau 3 năm triển khai, dự án đã mang lại những bằng chứng khoa học vững chắc từ thí nghiệm đồng ruộng đến ứng dụng thực tế. Theo ông, ngoài việc gia tăng trên 20% giá trị cho chuỗi lúa -rơm, việc thu gom rơm rạ đưa vào các mô hình kinh tế tuần hoàn còn giúp giảm trên 30% phát thải khí nhà kính.

Không chỉ mang lại lợi ích môi trường, các mô hình kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ còn cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt. Tại ĐBSCL, Hợp tác xã nông nghiệp Tiến Thuận (TP. Cần Thơ) là một trong những điển hình tiêu biểu khi tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải khí nhà kính.

Theo ông Nguyễn Cao Khải, Giám đốc HTX, so với canh tác lúa truyền thống, mô hình tích hợp chuỗi giá trị rơm rạ đã giúp tăng hơn 20% thu nhập, tương đương 640 USD/ha/năm, trong điều kiện mỗi năm sản xuất 3 vụ lúa. Thu nhập tăng thêm này đến từ việc tận dụng rơm rạ cho trồng nấm và sản xuất phân hữu cơ, đồng thời giảm chi phí đầu vào và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Quan trọng hơn, việc không đốt rơm rạ sau thu hoạch đã góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, cải thiện chất lượng không khí tại khu vực nông thôn-vấn đề từng gây nhiều bức xúc trong xã hội.

Đưa ra góp ý tại sự kiện, nguyên Bộ Trưởng Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Cao Đức Phát, cho rằng, xử lý hiệu quả rơm rạ là việc làm hết sức cần thiết, vừa giúp tăng thu nhập cho nông dân đồng thời giúp bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính.

Trước thực trạng rơm rạ còn chưa được khai thác tại nhiều địa phương, ông đề xuất, cần có sự tính toán các giải pháp để giúp bà con nông dân và doanh nghiệp tăng thu nhập từ rơm rạ.

“Chúng ta không thể kêu gọi nông dân, HTX và doanh nghiệp tự túc tăng chi phí để giảm phát thải được. Nếu chúng ta muốn cả doanh nghiệp và nông dân cùng triển khai thì phải có các giải pháp cụ thể chứng minh việc xử lý rơm rạ có hiệu quả. Cùng với đó là đầu tư nghiên cứu các công nghệ hiệu quả hơn, đặc biệt là các chế phẩm sinh học và sản phẩm có giá trị gia tăng cao từ rơm rạ,... Như vậy mới đủ sức hấp dẫn nông dân và doanh nghiệp tham gia lâu dài” – ông nói.

Bên cạnh đó, theo ông Cao Đức Phát, với việc chế biến rơm làm giá thể trồng nấm, việc làm này thời gian qua đã triển khai rất hiệu quả, giúp mang lại lợi nhuận 400 – 500 USD mỗi năm. Tuy nhiên, ông băn khoăn ngoài nấm rơm, liệu rằng chế phẩm từ rơm có thể trồng được các nấm khác và có thể mang lại giá trị kinh tế cao hơn không?

“Tại Hàn Quốc, họ có công nghệ trồng nấm. Còn tại Việt Nam có nguồn tài nguyên rất tốt nhưng lại chưa khai thác hiệu quả. Hiện chúng ta chủ yếu vẫn nhập khẩu nấm từ nước ngoài. Do đó, chúng ta cần phải nghiên cứu đầu tư công nghệ và các giải pháp hiệu quả hơn với lĩnh vực trồng nấm, giúp tăng lợi nhuận cho bà con nông dân” – nguyên Bộ trưởng nói thêm.

Cũng tại sự kiện, TS. Shin Jongsoo, Giám đốc khu vực châu Á của IRRI, khẳng định: “RiceEco đã chứng minh rằng khoa học và đổi mới là nền tảng của chuyển đổi nông nghiệp bền vững. Nhưng để tạo ra tác động ở quy mô lớn, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân”.

Hồng Hương