Hai quy định mới về hải quan và ngoại hối tại Argentina đang làm thay đổi cách doanh nghiệp (DN) Việt tiếp cận thị trường này. Như lưu ý mới nhất từ Thương vụ Việt Nam tại Argentina, nếu không cập nhật kịp thời các quy định mới, DN rất dễ rơi vào thế bị động, từ khâu đàm phán hợp đồng đến thông quan hàng hóa.

"Luật chơi" mới siết chặt dồn dập

Đáng chú ý, Cơ quan Quản lý và Kiểm soát Hải quan Argentina (ARCA) và Hệ thống một cửa quốc gia về ngoại thương (VUCEA) đã triển khai bắt buộc cơ chế phán quyết trước về xuất xứ hàng hóa. Theo cơ chế này, nhà nhập khẩu có thể đề nghị hải quan xác nhận trước mã số thuế và tính hợp pháp của xuất xứ hàng hóa trước khi lô hàng được vận chuyển.

Để hạn chế rủi ro trong quá trình thông quan, Thương vụ Việt Nam tại Argentina khuyến nghị DN Việt Nam đưa nội dung này vào điều khoản đàm phán hợp đồng. Bên cạnh đó, DN nên đề nghị đối tác hoàn tất thủ tục xin phán quyết trước trên hệ thống VUCEA trước khi hàng được xếp lên tàu.

Theo Thương vụ, sự phối hợp ngay từ đầu sẽ giúp rút ngắn thời gian thông quan, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho toàn bộ quá trình giao dịch.

Bên cạnh cải cách hải quan, Argentina cũng đang tăng tốc nới lỏng kiểm soát ngoại hối. Trong năm nay, nước này tiếp tục đẩy nhanh lộ trình dỡ bỏ cơ chế kiểm soát ngoại hối lịch sử, giúp DN tiếp cận ngoại tệ thuận lợi hơn.

Điều này lý giải vì sao nhiều nhà nhập khẩu Argentina đang chủ động tìm kiếm nguồn cung nông sản, hàng tiêu dùng và công nghiệp phụ trợ từ châu Á, trong đó có Việt Nam.

Không chỉ Argentina, nhiều thị trường cũng đang liên tục cập nhật các quy định mới. Mới đây, Quốc hội Liên bang Đức đã thông qua Luật Thực thi quy định bao bì mới (VerpackDG), siết các yêu cầu về bao bì theo hướng tăng tái chế và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Trước các quy định mới, Thương vụ Việt Nam tại CHLB Đức khuyến nghị DN sớm rà soát nghĩa vụ EPR (trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất), chủ động điều chỉnh thiết kế bao bì theo PPWR và tăng khả năng tái chế để giảm chi phí tuân thủ trong dài hạn.

Xu hướng siết chặt yêu cầu tuân thủ cũng không chỉ diễn ra tại các thị trường ngoài khu vực. Ngay ở Đông Nam Á, điển hình là Indonesia, theo ông Lê Trần Nhật Phương, Phó tổng giám đốc Bee Logistics, DN xuất nhập khẩu không chỉ chịu áp lực thiếu container, thiếu chỗ trên tàu hay rớt chuyến trong mùa cao điểm, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Tại Indonesia, hải quan kiểm soát chặt mã HS, chứng nhận hợp chuẩn SNI, tiêu chuẩn Halal cùng toàn bộ hệ thống chứng từ đi kèm. Theo ông Phương, với hàng không vận chuyển đến Jakarta, chỉ một sai sót nhỏ trên chứng từ cũng có thể khiến thời gian thông quan kéo dài từ 7 đến 14 ngày.

“Hệ quả là chi phí lưu kho bắt đầu phát sinh sau 24 giờ đầu tiên, ở mức khoảng 0,17 USD/kg/ngày. Đây là một con số có thể làm thâm hụt biên lợi nhuận của lô hàng gấp”, ông Phương nói.

Thực ra, đây chỉ là một trong nhiều rủi ro mà DN Việt có thể gặp phải khi thâm nhập thị trường Đông Nam Á. Không ít DN vẫn đánh giá thấp các rào cản hành chính và mức độ phức tạp của quy định tại các thị trường trong khu vực.        

 Đơn cử như “cạm bẫy chậm trễ pháp lý”.  Tại Indonesia, quy trình đăng ký với Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Quốc gia (BPOM), chứng nhận Halal và các thủ tục phê duyệt chuyên ngành có thể kéo dài từ 6 đến 18 tháng. Nếu không chuẩn bị từ sớm, thời gian đưa sản phẩm ra thị trường có thể chậm thêm từ 12 đến 18 tháng.

Chậm một bước là trượt khỏi thị trường

Không chỉ kéo dài thời gian, các thủ tục này còn làm tăng đáng kể chi phí vận hành tại thị trường Indonesia. Theo ông Danny Hidajat, Giám đốc Công ty We Link Co., Ltd, để hoàn tất quy trình, DN có thể phải chi trả nhiều khoản phí quản lý và đăng ký thông qua đối tác địa phương, từ giấy phép BPOM, Halal đến quản lý phân phối và mở kênh bán lẻ hiện đại. 

Cụ thể, chi phí đăng ký giấy phép BPOM và Halal dao động từ 1.500 - 3.000 USD cho mỗi SKU (mã sản phẩm), chưa bao gồm lệ phí của cơ quan quản lý. DN  còn phải chi 4.000 - 6.000 USD mỗi tháng cho quản lý phân phối, kèm 5% hoa hồng trên doanh thu thuần. Riêng chi phí đàm phán để mở một tài khoản tại hệ thống siêu thị hiện đại có thể lên tới khoảng 5.000 USD.

Những khoản chi phí này phản ánh một thực tế rằng chi phí tuân thủ đang trở thành một phần đáng kể trong chi phí xuất khẩu. Rào cản thương mại vì thế cũng dịch chuyển từ thuế quan sang năng lực tuân thủ. Trước thực tế đó, việc cập nhật quy định thôi là chưa đủ. DN còn phải hiểu rõ yêu cầu của từng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh.

Trong trao đổi mới đây với các DN xuất khẩu nông sản tại TP.HCM, ông Peter Johnson, chuyên gia quốc tế về chuỗi giá trị nông nghiệp, cho rằng để làm được điều đó, DN Việt cần xây dựng mối liên kết trực tiếp với người mua và hệ thống bán lẻ tại thị trường nhập khẩu. Theo ông, đây là cách để hiểu rõ hơn yêu cầu của thị trường, thay vì chỉ phụ thuộc vào các khâu trung gian.

“Tiếp cận trực tiếp với người mua sẽ giúp DN hiểu rõ hơn yêu cầu của thị trường. Đây cũng là cơ sở để nhận diện các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng và chủ động thích ứng với những yêu cầu mới”, ông Peter Johnson nói.

Theo ông, những điểm nghẽn này vẫn hiện hữu ở nhiều khâu của chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam. Đó là chi phí logistics còn cao, bao bì chưa phù hợp, tổn thất sau thu hoạch lớn và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế còn hạn chế.

DN Việt cần xây dựng mối liên kết trực tiếp với người mua và hệ thống bán lẻ tại thị trường nhập khẩu. Đây là cách để hiểu rõ hơn yêu cầu của thị trường, thay vì chỉ phụ thuộc vào các khâu trung gian.

Ông Peter Johnson, chuyên gia quốc tế về chuỗi giá trị nông nghiệp

Những hạn chế như vậy càng bộc lộ rõ khi các thị trường liên tục thay đổi yêu cầu nhập khẩu. Nhìn từ Argentina, Đức đến Indonesia, điểm chung không nằm ở khoảng cách địa lý mà ở tốc độ thay đổi của luật chơi. Nếu trước đây, DN chủ yếu theo dõi thuế quan và tỷ giá, thì nay phải cập nhật đồng thời các quy định về hải quan số, ngoại hối, bao bì, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật và thanh toán.

Thực tế đó cho thấy rào cản thương mại đang dịch chuyển từ cửa khẩu vào ngay bàn đàm phán. Không còn là những quy định cố định, các yêu cầu tuân thủ giờ thay đổi liên tục, buộc DN phải theo sát từng điều chỉnh nếu không muốn bị động trong chuỗi cung ứng.

Theo các chuyên gia, cần sớm xây dựng cơ chế cảnh báo sớm về thay đổi chính sách tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm, đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin giữa Thương vụ, hiệp hội và DN logistics. Trong cuộc cạnh tranh mới, năng lực cập nhật chính sách đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Khi “vé vào cửa” phụ thuộc vào tốc độ thích ứng, chậm một bước có thể đồng nghĩa với lỡ cả chuỗi cung ứng, trượt khỏi thị trường.

                                                                                 Thế Vinh