Trong khi các doanh nghiệp (DN) dõi theo kết quả đàm phán Thỏa thuận Thuế đối ứng (ART), một áp lực khác cũng đang gia tăng. Mỹ ngày càng siết chặt các yêu cầu về sở hữu trí tuệ, xuất xứ và minh bạch chuỗi cung ứng, buộc DN xuất khẩu phải tự rà soát để giữ thị trường.

Vòng kiểm tra mới mở ra

Những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện ở ngành gỗ và nội thất - một trong những ngành xuất khẩu (XK) chủ lực vào Mỹ. Ngay trong đầu tháng 6/2026, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (Hawa) đã khuyến nghị các DN hội viên rà soát việc sử dụng bản quyền, nhãn hiệu, phần mềm và các tài sản sở hữu trí tuệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và XK.

Động thái này diễn ra giữa lúc Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) khởi xướng điều tra theo Mục 301 liên quan đến các hành vi, chính sách và thực tiễn của Việt Nam trong bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Hawa, nội dung điều tra không nhắm trực tiếp vào ngành gỗ hay một ngành hàng cụ thể. Nhưng các DN xuất khẩu vẫn cần rà soát và nâng chuẩn về sở hữu trí tuệ khi tham gia thị trường quốc tế và các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Trên thực tế, không ít DN Việt Nam hiện vẫn đang vô tình vi phạm bản quyền trong khâu thiết kế, quảng bá và phân phối sản phẩm mà bản thân chưa nhận ra.

Và như khuyến nghị cụ thể từ Hawa, các DN cần tiến hành kiểm tra toàn diện việc sử dụng nhãn hiệu, logo, bao bì, tên thương mại và hình ảnh sản phẩm khi quảng bá hoặc bán hàng trên các nền tảng như Amazon, Wayfair, Walmart và các kênh quốc tế khác. 

Bên cạnh đó, các DN cần rà soát kỹ quyền sử dụng đối với hình ảnh, bản vẽ, mẫu thiết kế, catalog, video, nhạc nền và dữ liệu kỹ thuật do đối tác hoặc khách hàng cung cấp. Tình trạng bản quyền của các phần mềm đang sử dụng nội bộ cũng cần được kiểm tra định kỳ.

Quan trọng hơn, các DN phải lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh quyền sử dụng hợp pháp, bao gồm hợp đồng, hóa đơn, giấy phép phần mềm, email chấp thuận và các thỏa thuận với đối tác. Khi phát hiện nội dung chưa rõ về quyền sử dụng hoặc nguồn gốc bản quyền, cần chủ động trao đổi với các bộ phận liên quan như pháp lý, IT, thiết kế và kinh doanh XK.

Như lưu ý từ Hawa, các DN cần xem đây là hoạt động rà soát định kỳ cần thiết nhằm giảm thiểu rủi ro trong quá trình sản xuất và XK. Việc này cũng góp phần nâng cao năng lực tuân thủ, đồng thời xây dựng hình ảnh ngành gỗ, nội thất Việt chuyên nghiệp, minh bạch và có trách nhiệm trên thị trường quốc tế.

Không dừng ở cảnh báo, vào trung tuần tháng 6, các DN ngành nội - ngoại thất tại Tp.HCM sẽ tham gia chương trình tập huấn về năng lực hội nhập với thị trường Bắc Mỹ, trọng tâm là thị trường Mỹ. 

Chương trình này tập trung vào việc giúp DN nhận diện, phòng ngừa và ứng phó hiệu quả với các vụ điều tra phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ hoạt động XK. Đồng thời, các xu hướng tiêu dùng mới cũng sẽ được cập nhật để hỗ trợ DN mở rộng XK trên các nền tảng thương mại điện tử.

Những áp lực kể trên không chỉ xuất hiện ở ngành gỗ mà đang lan rộng ra nhiều lĩnh vực XK chủ lực của Việt Nam. Trong khi DN phải chuẩn bị cho một vòng kiểm tra mới về xuất xứ và tính minh bạch, câu chuyện thuế quan với thị trường Mỹ vẫn là biến số lớn nhất đối với triển vọng XK trong thời gian tới.

Vì thế, tiến trình đàm phán ART giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đang được cộng đồng DN đặc biệt quan tâm. Bà Virginia B. Foote, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Hà Nội (AmCham Hà Nội), cho biết từ nay đến ngày 24/7/2026, mục tiêu quan trọng nhất là Việt Nam cần hoàn tất việc ký kết ART với Hoa Kỳ nhằm xác lập mức thuế ổn định cho hàng hóa XK.

Chờ tín hiệu từ ART

Theo bà Virginia B. Foote, Việt Nam đang đứng trước giai đoạn quan trọng trong đàm phán thương mại với Hoa Kỳ khi thời hạn dự kiến hoàn tất Thỏa thuận ART đang đến gần. Thông tin từ các cuộc tiếp xúc gần đây cho thấy các đoàn đàm phán song phương của Việt Nam và Hoa Kỳ, từ cấp kỹ thuật đến cấp cao nhất đã được triển khai tích cực, dự kiến sẽ hoàn tất thỏa thuận trong thời gian trong tháng 6/2026.

Sự quan tâm dành cho ART càng lớn khi nhiều đối thủ cạnh tranh của Việt Nam đã đi trước một bước trong việc thiết lập các khuôn khổ thuế quan với Washington. Bà Virginia B. Foote lưu ý Indonesia và Bangladesh hiện đã đạt được các thỏa thuận ban đầu với mức thuế ART 19%, đồng thời vẫn duy trì cơ chế thuế tối huệ quốc (MFN). Trong khi đó, Trung Quốc sẽ không ký kết ART, thế nhưng dự kiến sẽ ký hai thỏa thuận thương mại khác với Hoa Kỳ và được dự báo có thể áp dụng quanh ngưỡng 20%.

Tuy nhiên, cạnh tranh thuế quan chưa làm thay đổi đánh giá tích cực về thị trường Mỹ trong năm nay. Trong nhận định mới đưa ra, Bộ phận phân tích Công ty Chứng khoán VnDirect cho rằng nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ tiếp tục duy trì tương đối ổn định.

Dẫu vậy, phía VnDirect chỉ rõ rủi ro bên ngoài vẫn cần được theo dõi. Mức thuế toàn cầu 10% của Mỹ theo Section 122 dự kiến hết hiệu lực vào tháng 7/2026, trong khi xu hướng gia tăng rà soát thương mại đối với các quốc gia có thặng dư lớn như Việt Nam vẫn chưa hạ nhiệt.

Theo VnDirect, các biện pháp liên quan đến Section 301, chống né thuế và quy tắc xuất xứ sẽ tiếp tục là biến số quan trọng trong các tháng tới, đặc biệt đối với khu vực XK trong nước. Trong ngắn hạn, điều này có thể thúc đẩy DN đẩy nhanh tiến độ, nhưng chưa làm thay đổi triển vọng chung của XK.

Ngành dệt may là một trong những lĩnh vực được dự báo sẽ chịu tác động rõ nét từ các thay đổi trong chính sách thương mại của Mỹ. Trong chia sẻ mới đây tại hội thảo thị trường tháng 6 của Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), bà Virginia B. Foote cho rằng Hoa Kỳ đang xem xét áp dụng các cơ chế quản lý thương mại dựa trên từng nhóm hàng hóa cụ thể. Do đó, việc phân tích chi tiết theo mã HS 6 – 8 số sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định khả năng hưởng ưu đãi hoặc áp dụng các mức thuế khác nhau.

Các DN dệt may Việt Nam nên nghiên cứu các điều khoản trong thỏa thuận ART giữa Hoa Kỳ và Indonesia để rút ra những kinh nghiệm tham khảo cho quá trình thích ứng và xây dựng chiến lược XK.

Bà Virginia B. Foote, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Hà Nội (AmCham Hà Nội)

Các chuyên gia cũng dự báo nhu cầu dệt may tại Mỹ trong phần còn lại của năm 2026 sẽ đối mặt áp lực nhất định khi tổng quy mô nhập khẩu có xu hướng thu hẹp. Khi “chiếc bánh” thị trường không còn lớn lên như trước, cuộc cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt và lợi thế không chỉ nằm ở năng lực sản xuất hay chi phí thấp.

Đàm phán ART đang tiến gần giai đoạn quyết định, mở ra thêm kỳ vọng cho XK vào Mỹ. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội đó, DN Việt sẽ phải vượt qua một kỳ sát hạch mới, nơi giá cả và năng lực sản xuất không còn là những tiêu chí duy nhất quyết định thành công.

Thế Vinh