Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất của các sản phẩm gỗ xuất khẩu Việt Nam. Theo số liệu năm 2025, ngành gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam đã xuất khẩu vào 167 thị trường, trong đó thị trường Mỹ chiếm tới 55,5% tổng kim ngạch với mức 9,46 tỷ USD.

Trong bài phát biểu về việc nâng vị thế ngành gỗ và sản phẩm gỗ Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) nhắc đến câu chuyện thời gian qua dư luận nước ngoài và trong nước đã đặt vấn đề về việc chuyển tải, gian lận xuất xứ sản phẩm gỗ.

"Liệu có tình trạng chuyển tải, lợi dụng Việt Nam để gian lận xuất xứ nhằm xuất khẩu vào Mỹ hay không? Nội dung này cũng được cơ quan đại diện Thương mại Hoa Kỳ quan tâm", ông Hoài cho biết.

Nhấn mạnh nội dung này, theo ông Ngô Sỹ Hoài, đã có nhiều phái đoàn điều tra từ Mỹ sang Việt Nam để kiểm tra bất ngờ một số nhà máy, công ty. Đến hiện nay, mặc dù họ đã đặt ra rất nhiều kịch bản nhưng chưa phát hiện được bằng chứng để có thể kết luận ngành công nghiệp gỗ Việt Nam cho phép việc chuyển tải và xuất khẩu bất hợp pháp vào thị trường Hoa Kỳ. 

“Tôi khẳng định để các cơ quan đại diện, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài có thể phản biện với các đối tác nước bạn và nếu cần bằng chứng cụ thể thì chúng tôi có thể cung cấp. Bởi vì đây là câu chuyện hết sức nhạy cảm và rất quan trọng đối với sản phẩm của chúng ta xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ”, ông Hoài nhấn mạnh.

9 tháng đầu năm, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 13,43 tỷ USD, tăng khoảng 6,3% so với cùng kỳ. Đại diện VIFOREST cho biết kim ngạch tăng chủ yếu do tăng xuất khẩu dăm gỗ, các loại ván công nghiệp. Riêng sản phẩm gỗ (đồ gỗ nội/ngoại thất), đạt 8,56 tỷ USD kim ngạch, gần như đi ngang do xuất khẩu đi thị trường Hoa Kỳ suy giảm.

“Tăng 6,3% là mức chúng tôi hoàn toàn không hài lòng vì giai đoạn trước chúng ta thường tăng trên 10%. Đặc biệt, đối với thị trường Hoa Kỳ hầu như  chúng ta không tăng được, thậm chí là tăng trưởng âm một chút vì loạt loại thuế phía Hoa Kỳ dựng lên đối với sản phẩm gỗ chúng ta xuất khẩu”, ông Hoài nói.

Một số mức thuế ngành đang phải đối mặt tại thị trường này có thể kể đến như Mục 232 (về gây mất an ninh kinh tế Mỹ) đối với các sản phẩm tủ bếp, bàn trang điểm, sofa bọc nệm); Mục 301 (về dư thừa công suất, lao động cưỡng bức, vi phạm bản quyền); thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp với gỗ dán...

Việt Nam là một trung tâm chế biến gỗ quan trọng trên thế giới. Những năm qua ngành gỗ Việt Nam đã tích luỹ được năng lực sản xuất và xuất khẩu top đầu thế giới, dựa vào 2 lợi thế so sánh: chi phí nhân công còn tương đối thấp và nguyên liệu rừng trồng trong nước dồi dào. Trong nước, ngành cũng đóng góp đáng kể cho cân bằng thương mại với tỷ lệ xuất siêu cao.

Tuy nhiên, theo ông Ngô Sỹ Hoài, ngành có điểm yếu phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, ngành cũng phụ thuộc vào các thương hiệu và nhà mua hàng quốc tế. Vị thế yếu kém trong chuỗi cung toàn cầu và mô hình OEM khiến doanh nghiệp dễ tổn thương.

Về triển vọng trong những tháng còn lại của năm, ông Ngô Sỹ Hoài dự báo năm nay xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ có thể không tăng trưởng trên 10% như chỉ tiêu đề ra.

Trong bối cảnh thị trường được dự báo còn đối diện với nhiều thách thức, đại diện VIFOREST nhìn nhận, bài toán đặt ra cho ngành gỗ và sản phẩm hiện nay không chỉ là tăng trưởng xuất khẩu mà còn là vấn đề thương hiệu và làm sao để tạo thêm giá trị gia tăng trong nước.

Đỗ Kiều