Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1068/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược SHTT đến năm 2030, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành Kế hoạch số 946/KH-UBND ngày 26/3/2020 để tổ chức triển khai trên địa bàn tỉnh.

Đưa chính sách đến gần doanh nghiệp, HTX

Tiếp đó, Quyết định số 2141/QĐ-UBND ngày 24/12/2021 phê duyệt Chương trình phát triển tài sản trí tuệ tỉnh Quảng Ngãi đến năm 2030, tạo hành lang pháp lý và nguồn lực cho các hoạt động hỗ trợ đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Điểm đáng chú ý là công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức, thay vì chỉ phổ biến văn bản hành chính. Tỉnh đã xuất bản 1.000 cuốn sổ tay “Một số điều cần biết về sở hữu trí tuệ”, xây dựng các clip hướng dẫn thủ tục đăng ký nhãn hiệu, tổ chức tọa đàm, triển lãm logo và truyền thông nhân Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới.

Các nội dung này được đăng tải rộng rãi trên báo điện tử, cổng khởi nghiệp của tỉnh, trang thông tin của các sở, ngành, Liên minh HTX tỉnh và mạng xã hội, giúp doanh nghiệp và HTX dễ tiếp cận hơn.

Riêng trong giai đoạn 2021–2025, Sở Khoa học và Công nghệ đã phối hợp tổ chức 10 lớp tập huấn chuyên sâu về quản trị tài sản trí tuệ, phát triển thương hiệu và khai thác chỉ dẫn địa lý, thu hút khoảng 610 lượt người tham gia và 50 tổ chức, đơn vị liên quan. Các lớp tập huấn về quản lý, khai thác chỉ dẫn địa lý Quế Trà Bồng và Tỏi Lý Sơn thu hút khoảng 160 đại biểu, cho thấy nhu cầu rất lớn từ cơ sở sản xuất và HTX.

Hỗ trợ đăng ký bảo hộ: HTX được tiếp sức

Một trong những chính sách được cộng đồng doanh nghiệp và HTX đánh giá cao là Nghị quyết số 30/2022/NQ-HĐND của HĐND tỉnh quy định mức hỗ trợ đăng ký bảo hộ đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu và giống cây trồng mới thuộc Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030.

Thông qua chính sách này, giai đoạn 2024–2025, Sở Khoa học và Công nghệ đã hỗ trợ kinh phí đăng ký bảo hộ nhãn hiệu trong và ngoài nước cho 4 tổ chức, 2 HTX và 1 cá nhân. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ thêm cho 5 tổ chức, cá nhân đăng ký 6 nhãn hiệu với tổng kinh phí 90 triệu đồng từ nguồn sự nghiệp nông nghiệp. Tổng kinh phí hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu trong và ngoài nước của tỉnh đạt khoảng 390 triệu đồng.

Đặc biệt, cách thức thức hỗ trợ cho HTX ở Quảng Ngãi là kinh nghiệm đáng được các địa phương khác tham khảo. Nhiều HTX đã chủ động xây dựng bộ nhận diện thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu và hoàn thiện quy trình truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại.

Tại Trà Bồng, các HTX sản xuất quế đang từng bước khai thác giá trị của chỉ dẫn địa lý “Trà Bồng”. Việc được tập huấn về quản lý và sử dụng chỉ dẫn địa lý giúp các HTX kiểm soát tốt hơn chất lượng vùng nguyên liệu, đồng thời tạo niềm tin cho đối tác thu mua. Một số HTX đã đưa sản phẩm quế ống, tinh dầu quế và quế bột tham gia chương trình OCOP, mở rộng tiêu thụ qua sàn thương mại điện tử và các hội chợ nông sản trong nước.

Như tại HTX Nông nghiệp Sơn Trà đã phát triển các sản phẩm đặc sản địa phương gắn với OCOP và vùng nguyên liệu quế. Thông qua các hoạt động tập huấn về quản lý, khai thác chỉ dẫn địa lý Quế Trà Bồng, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại, HTX từng bước nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ

Bên cạnh quế Trà Bồng,  “Tỏi Lý Sơn” cũng là đặc sản ở Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Đây cũng là minh chứng cho hiệu quả của chính sách SHTT. Sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Lý Sơn”, qua đó giúp phân biệt với các loại tỏi sản xuất ngoài vùng địa lý, hạn chế tình trạng giả mạo và nâng cao giá bán.

Các cơ quan chuyên môn của tỉnh thường xuyên hướng dẫn tổ chức, cá nhân đăng ký cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, đồng thời tuyên truyền quy chế quản lý để bảo vệ uy tín thương hiệu. Nhờ đó, nhiều hộ dân và HTX trên đảo đã chú trọng hơn đến quy trình canh tác, sơ chế, đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý "Lý Sơn" không chỉ giúp khẳng định danh tiếng đặc sản địa phương mà còn tạo điều kiện để các HTX sản xuất, kinh doanh hành tỏi trên đảo như HTX Nông nghiệp Lý Sơn tham gia chuỗi giá trị, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hỗ trợ khai thác và phát triển thương hiệu sau bảo hộ

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ngãi, hỗ trợ đăng ký chỉ là bước khởi đầu. Quan trọng hơn là giúp các chủ thể khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ sau khi được cấp văn bằng bảo hộ.

Chính vì vậy, trong 5 năm qua, tỉnh đã hướng dẫn khoảng 205 lượt đăng ký nhãn hiệu và có 187 vụ việc liên quan đến bảo vệ quyền SHTT được giải quyết. Bên cạnh đó, tỉnh đã cho phép sử dụng tên địa danh để đăng ký nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận cho nhiều sản phẩm đặc trưng như: Đường phèn Nghĩa Dõng, Mắm nhum Sa Huỳnh, Bưởi da xanh Long Sơn – Minh Long, Gừng sẻ Trà Bồng, Chổi đót Phổ Phong… Đây đều là những sản phẩm có tiềm năng phát triển thành thương hiệu cộng đồng gắn với du lịch và OCOP.

Sở Công Thương cũng tham gia hỗ trợ xây dựng thương hiệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc cho các chủ thể sản xuất. Việc vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc giúp minh bạch thông tin sản phẩm, hỗ trợ HTX và doanh nghiệp kết nối với các siêu thị, chuỗi cửa hàng nông sản an toàn và thị trường ngoài tỉnh.

Song song với hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ, Quảng Ngãi chú trọng công tác thực thi và bảo vệ quyền SHTT. Tỉnh đã ký Chương trình phối hợp giữa UBND tỉnh với Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh trong thực thi quyền SHTT giai đoạn 2021–2030.

Lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra các mặt hàng có nguy cơ bị xâm phạm quyền SHTT như mỹ phẩm, thực phẩm, nông sản, giống cây trồng… Đáng chú ý, 97,4% tổ chức, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số đã ký cam kết không kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và hàng hóa xâm phạm quyền SHTT.

Với những nền tảng rõ ràng, điều quan trọng nhất mà Quảng Ngãi đạt được sau gần 6 năm triển khai Chiến lược SHTT là sự thay đổi trong tư duy của người sản xuất. Nếu trước đây nhiều HTX chỉ quan tâm đến sản lượng, thì nay đã chú trọng hơn đến thương hiệu, bao bì, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Nhiều chủ thể OCOP  đã chủ động đăng ký nhãn hiệu ngay từ khi xây dựng sản phẩm, coi đó là tài sản có giá trị lâu dài của HTX. Các lớp tập huấn về định giá tài sản trí tuệ, khai thác thương hiệu và xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT giúp cán bộ HTX có thêm kỹ năng quản trị trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Có thể thấy, việc triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ đăng ký, khai thác, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ đang tạo ra động lực mới cho kinh tế tập thể, HTX ở Quảng Ngãi. Khi thương hiệu được bảo hộ và khai thác đúng hướng, nông sản địa phương không chỉ bán được giá cao hơn mà còn có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc gia và xuất khẩu. Đó chính là nền tảng để các HTX phát triển bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và khẳng định vị thế của nông sản Quảng Ngãi trên thị trường.

Tùng Lâm