Mới đây nhất, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) thông báo, 2.589 sản phẩm thuộc 20 nhóm nông nghiệp nằm trong diện bắt buộc muốn xuất vào Trung Quốc phải có thư xác nhận và đăng ký doanh nghiệp.

Từ siết chặt hơn về hồ sơ

Theo thông báo mới của GACC, 2.589 sản phẩm thuộc 20 nhóm nông nghiệp nằm trong diện bắt buộc muốn xuất vào Trung Quốc phải có thư xác nhận và đăng ký doanh nghiệp. Danh mục này bao phủ rộng từ trái cây, rau tươi, trà, cà phê, ngũ cốc, cây giống, dược liệu đến các loại gia vị có nguồn gốc thực vật như ớt khô, hồ tiêu, quế, thảo quả, lá tía tô...

Theo nhà chức trách, yêu cầu mới không phải là lệnh hạn chế nhập khẩu, nhưng siết chặt hơn về hồ sơ. Khi làm thủ tục nhập khẩu, doanh nghiệp phải kê khai chính xác mã số đăng ký tại Trung Quốc của nhà sản xuất nước ngoài trên tờ khai hải quan. Nếu một lô hàng có nhiều mặt hàng khác nhau, mã số phải được khai riêng cho từng sản phẩm và từng doanh nghiệp liên quan. Quy định này có hiệu lực từ 15/12/2025.

Văn phòng SPS Việt Nam, cho hay danh sách sản phẩm được xây dựng dựa trên đánh giá rủi ro kiểm dịch và phù hợp với thông lệ quốc tế. Phía Trung Quốc cũng công bố kênh tra cứu công khai để doanh nghiệp kiểm tra tình trạng đăng ký và thông tin sản phẩm.

Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là nhóm xuất khẩu gia vị, trái cây tươi và trà, những mặt hàng có tính thời vụ cao, yêu cầu này đồng nghĩa phải rà soát lại toàn bộ mã số đăng ký và hồ sơ pháp lý. Chỉ cần sai hoặc thiếu thông tin khi khai báo, lô hàng có thể bị kéo dài thời gian thông quan, làm tăng chi phí lưu kho và rủi ro chất lượng.

Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng nâng chuẩn kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc, động thái này được xem là bước tiếp theo trong quá trình chuẩn hóa nhập khẩu. Với doanh nghiệp xuất khẩu, bài toán không còn là bán được hàng hay không, mà là đáp ứng đầy đủ và chính xác từng yêu cầu kỹ thuật ngay từ khâu hồ sơ.

Hiện nay, Việt Nam được đánh giá là quốc gia tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm 10 nguồn cung rau quả lớn nhất của Trung Quốc. Nhờ đó, thị phần rau quả Việt Nam tại thị trường này tiếp tục duy trì vị trí nhà cung cấp lớn thứ hai, chỉ đứng sau Thái Lan.

Theo ước tính từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong tháng 1/2026 đạt khoảng 6,5 tỷ USD, tăng gần 30% so với tháng 1/2025.

Trong số các quốc gia nhập khẩu, Trung Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất khi chiếm 22,6% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Đáng chú ý, xuất khẩu sang thị trường này tăng mạnh, lên tới hơn 66%, phản ánh nhu cầu tiêu thụ ổn định cũng như sự phục hồi của thương mại song phương.

Đến ưu tiên duy trì, củng cố các thị trường đã mở

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu rau quả vẫn được đánh giá tích cực, song đi kèm với đó là không ít rủi ro. Từ tháng 6/2026, Trung Quốc dự kiến siết chặt hơn các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc theo Lệnh 280 thay thế cho Lệnh 248. Nếu DN không chuẩn bị đầy đủ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hồ sơ tuân thủ, hoạt động xuất khẩu sang thị trường này sẽ gặp nhiều thách thức, đặc biệt với các mặt hàng có sản lượng lớn như sầu riêng và chuối.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Quang Hiếu cho biết, xu hướng chung hiện nay là các thị trường đều tăng cường rào cản, đặc biệt là rào cản kỹ thuật. Từ năm 2026 trở đi sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn về tính tuân thủ và sự chuyên nghiệp trong toàn bộ chuỗi sản xuất, xuất khẩu.

Vì vậy, trong thời gian tới, ngành rau quả không chỉ tập trung mở cửa thêm sản phẩm mới, mà ưu tiên duy trì, củng cố các thị trường đã mở, nhất là thị trường Trung Quốc. Song song với đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hỗ trợ DN tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu, thúc đẩy công nhận lẫn nhau, mở rộng các biện pháp xử lý và gia tăng lựa chọn cho DN, giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường hay một phương thức tiếp cận duy nhất.

DN và hiệp hội ngành hàng cần tham gia sớm ngay từ giai đoạn đàm phán nhằm chủ động nắm bắt yêu cầu kỹ thuật, chuẩn bị sẵn sàng để có thể xuất khẩu ngay khi thị trường mở cửa, tránh tình trạng bị động, “chạy theo” quy định.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, tập huấn tiếp tục được đẩy mạnh nhằm thay đổi nhận thức của người sản xuất. Không chỉ dừng ở việc phổ biến quy định, cơ quan chuyên môn sẽ làm rõ sự khác biệt giữa sản xuất phục vụ thị trường trong nước và sản xuất cho xuất khẩu, qua đó nâng cao trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi giá trị.

“Trung Quốc vẫn là thị trường lớn, mang lại kim ngạch ấn tượng cho ngành rau quả Việt Nam, đặc biệt với các loại trái cây nhiệt đới. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường thường xuyên điều chỉnh và bổ sung các quy định mới. Chỉ một thay đổi nhỏ từ phía đối tác nhập khẩu, nếu không kịp thích ứng, có thể tác động ngay đến sản xuất và đầu ra trong nước.” – ông Nguyễn Quang Hiếu lưu ý.

Hồng Hương