Dù khối lượng gọi thầu đã giảm và thanh khoản hệ thống ngân hàng đang dồi dào nhưng việc huy động trái phiếu Chính phủ (TPCP) và trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) vẫn rất khó khăn.

Các chuyên gia nhận định, trong năm 2017, lượng trái phiếu phát hành được dự báo “hạ nhiệt” nhưng triển vọng về trung và dài hạn rất khả quan khi đã, đang và sẽ có những chuyển biến về chủ trương, chính sách thúc đẩy thị trường này phát triển.

Liên tục ế ẩm

Trái ngược với năm 2016, từ đầu năm đến nay, thị trường trái phiếu liên tục có những phiên ế ẩm. Trong một phiên đấu thầu TPCP cuối tháng Tám vừa qua, Kho bạc Nhà nước (KBNN) cũng chỉ huy động thành công 46 tỷ đồng trong số 2.000 tỷ đồng gọi thầu. Tất cả lượng trúng thầu đều thuộc kỳ hạn 30 năm; ba kỳ hạn khác là 5, 7 và 20 năm đều không trúng thầu.

Có thể nói, đây là phiên đấu thầu khá nhất trong gần hai tháng trở lại đây bởi vì có những phiên không huy động được một đồng nào.

Gần đây nhất, trong tuần qua, KBNN khá thận trọng khi chỉ gọi thầu 2.000 tỷ đồng TPCP ở các kỳ hạn 5, 7, 10 và 15 năm. Nhưng cũng chỉ có đợt đấu thầu TPCP kỳ hạn 10 năm huy động được 200 tỷ đồng, ba đợt đấu thầu còn lại đều không thành công. Việc huy động TPCP khó khăn cho thấy lãi suất trúng thầu đang tạo đáy. Nhà đầu tư kỳ vọng lãi suất cao hơn lãi suất chào thầu của KBNN.

Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, huy động TPCP trong tháng Tám diễn biến kém thuận lợi với tỷ lệ trúng thầu đạt mức thấp nhất kể từ đầu năm. Lực cầu giảm mạnh khiến tỷ lệ TPCP ảm đạm với tỷ lệ trúng thầu đạt mức thấp nhất trong năm.

Tính tới ngày 22/7/2017, tỷ lệ trúng thầu TPCP đạt 32,6%, chỉ bằng một nửa tỷ lệ trúng thầu trước đó vào tháng 1/2017, đạt 60,6%.

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, tính chung đến hết ngày 1/9, KBNN đã hoàn thành được 78,61% kế hoạch năm và 40,78% kế hoạch quý III. Đảm bảo nguồn đáp ứng kịp thời các nhiệm vụ chi ngân sách theo dự toán năm. Với số lượng đã huy động như vậy, sức ép huy động TPCP trong bốn tháng cuối năm đối với KBNN không quá lớn.

Lý giải nguyên nhân khiến TPCP trở nên ế ẩm trong thời gian qua, một chuyên gia tài chính cho biết là do nhiều yếu tố. Thứ nhất, nhiều ngân hàng – các nhà đầu tài chính và lớn nhất trên thị trường trái phiếu – đã “no” trái phiếu sau khi mua vào một lượng khá lớn kể từ đầu năm.

Thứ hai, mới đây Chính phủ kêu gọi đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng lên trên 20% nên các ngân hàng vẫn phải ưu tiên tín dụng cho các lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Điều này cũng khiến thanh khoản tại các ngân hàng bớt dồi dào.

Để khắc phục tình trạng “chợ chiều” của thị trường TPDN, đưa dư nợ thị trường này đạt khoảng 7% GDP vào năm 2020 và khoảng 20% GDP vào năm 2030 (hiện ở mức khoảng 1% GDP), Chính phủ đã đề ra kế hoạch xây dựng cơ chế mới.

Thống kê tín dụng 8 tháng đầu năm nay tăng 11,5%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 9,1% so với cuối năm 2016, trong đó, tới 160.000 tỷ đồng là tiền gửi của KBNN.

Trong khi nhu cầu TPCP ngày càng giảm, trên thị trường chứng khoán, các doanh nghiệp cũng cùng chung “số phận” trong việc huy động vốn.

Từ đầu năm đến nay, thị trường TPDN cũng luôn trong cảnh “chợ chiều”. Theo quan sát, các đợt phát hành TPDN thời gian qua chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn, thuộc các ngành ngân hàng, bất động sản, chứng khoán, hàng tiêu dùng, điển hình là các đợt phát hành của VIC, MSN, SHS, MBS, SCR…

TPDN chung cảnh “chợ chiều”

Trong đó, thị trường ghi nhận một số doanh nghiệp đã thành công trong việc phát hành trái phiếu như: công ty Cổ phần Chứng khoán IB (VIX) phát hành 600 tỷ đồng trái phiếu không chuyển đổi và không có tài sản đảm bảo. Kỳ hạn trái phiếu 1 – 3 năm, mệnh giá 1 tỷ đồng, lãi suất không vượt quá 12%/năm cho năm đầu tiên, điều chỉnh 6 tháng/lần bằng lãi suất trung bình của bốn ngân hàng quốc doanh trong biên độ 4%/năm, trả lãi định kỳ 6 tháng/lần.

Công ty Cổ phần Dịch vụ và Xây dựng Địa ốc Đất Xanh (DXG) phát hành riêng lẻ 400 tỷ đồng trái phiếu không chuyển đổi, có tài sản đảm bảo. Trái phiếu có kỳ hạn 36 tháng, mệnh giá 1 tỷ đồng/trái phiếu, tương ứng sẽ phát hành 400 trái phiếu. Giá phát hành bằng 100% mệnh giá.

Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), tiềm lực của thị trường TPDN rất lớn, song do sản phẩm đơn điệu, cơ sở nhà đầu tư chưa đa dạng, thị trường TPDN èo uột… trở thành những hạn chế lớn của thị trường trái phiếu. Vì vậy, thị trường mới chỉ thu hút được sự quan tâm của một số doanh nghiệp lớn.

Theo đánh giá của một thành viên VBMA, những hạn chế này đã tồn tại suốt nhiều năm qua nhưng chậm được khắc phục, khiến thị trường này chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Do đó, để khắc phục tình trạng “chợ chiều” của thị trường TPDN, đưa dư nợ thị trường này đạt khoảng 7% GDP vào năm 2020 và khoảng 20% GDP vào năm 2030 (hiện ở mức khoảng 1% GDP), Chính phủ đã đề ra kế hoạch xây dựng cơ chế mới.

Trước hết, doanh nghiệp phải nâng cao tính minh bạch, công bố thông tin, bổ sung quy định chỉ có nhà đầu tư chuyên nghiệp được phép đầu tư vào TPDN phát hành riêng lẻ; yêu cầu TPDN phát hành riêng lẻ phải thực hiện đăng ký, lưu ký tập trung và cho phép doanh nghiệp phát hành trái phiếu chia thành nhiều đợt phát hành, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn phù hợp với tiến độ triển khai dự án đầu tư.

Theo các chuyên gia, những giải pháp trên được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thị trường TPDN phát triển hơn nữa trong thời gian tới.

Huyền Anh