Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với đối tượng lập game nhái "Ninja School Online" thu lợi bất chính gần 2,5 tỷ đồng. Vụ việc không chỉ dừng lại ở một hành vi vi phạm hình sự đơn thuần, mà dưới góc nhìn kinh tế thị trường, đây là lời cảnh báo đanh thép về lỗ hổng đang trực tiếp bào mòn dòng tiền, gây thất thu ngân sách nhà nước.

Khoảng trống doanh thu từ 4,9 tỷ lượt tải

Trong bức tranh tổng thể của nền kinh tế số Việt Nam, ngành công nghiệp sản xuất và phát hành trò chơi điện tử trực tuyến đang bứt phá mạnh mẽ, trở thành một trong những ngành xuất khẩu dịch vụ số có tốc độ tăng trưởng ấn tượng nhất. Theo báo cáo của TikTok và Sensor Tower công bố năm 2026, doanh thu toàn ngành game Việt Nam ước đạt 1,66 tỷ USD và dự kiến sẽ chạm mốc 2,42 tỷ USD vào năm 2029 với tốc độ tăng trưởng gần 10%/năm.

Xét về quy mô người dùng và năng lực cung ứng, Việt Nam hiện đã vươn lên vị trí thứ hai toàn cầu về số lượng tải ứng dụng game di động với khoảng 4,9 tỷ lượt tải mỗi năm, tương đương trung bình hơn 9.300 lượt tải mỗi phút. Hàng năm, các studio sản xuất trong nước đưa ra thị trường hơn 27.000 trò chơi mới, thu hút dòng ngoại tệ khổng lồ chảy về từ thị trường quốc tế. Những con số này phản ánh năng lực kỹ thuật vượt trội của đội ngũ kỹ sư công nghệ và dư địa thương mại hóa vô cùng rộng lớn của thị trường Việt Nam.

Tuy nhiên, một nghịch lý kinh tế đang tồn tại là trong khi năng lực sản xuất và nhu cầu tiêu dùng đạt đỉnh cao, thì năng lực bảo vệ tài sản vô hình và ý thức chấp hành pháp luật về sở hữu trí tuệ lại trở thành điểm yếu chí mạng. Nền kinh tế số không thể phát triển bền vững nếu tài sản trí tuệ – vốn là giá trị cốt lõi của doanh nghiệp công nghệ – bị biến thành công cụ thu lợi bất chính cho các hành vi làm nhái và đánh cắp mã nguồn.

Theo Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), doanh thu phát hành chính thức trong nước của ngành này hiện mới dừng lại ở khoảng 650 triệu USD.

Báo cáo từ Digital in Asia năm 2026 cũng phản ánh một nghịch lý kinh tế: dù Việt Nam đứng Top 2 thế giới về lượt tải ứng dụng di động với khoảng 4,9 tỷ lượt tải/năm và hơn 54 triệu người chơi, nhưng tỷ lệ chuyển đổi người dùng trả phí chính ngạch lại rất thấp (chỉ khoảng 7-10%).

Khoảng cách doanh thu khổng lồ này một phần xuất phát từ thói quen chi tiêu, nhưng phần lớn lại chảy vào các kênh game lậu, game nhái và các cổng thanh toán "chui" nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan thuế.

Méo mó thị trường

Hiện nay, chỉ cần gõ tên game "Ninja School Online" trên thanh tìm kiếm, sẽ xuất hiện cả những trang web, nhóm hội với tên gọi "Ninja School Online Lậu", "Ninja School Online Lậu miễn phí" với số người theo dõi công khai lần lượt là 3.500 thành viên và 1.300 thành viên.

Đáng chú ý, vụ án Nguyễn Mạnh Cần bị khởi tố khi thuê lập trình viên sao chép nguyên vẹn mã nguồn, đồ họa và kịch bản của game "Ninja School Online" do Công ty Cổ phần Trực tuyến MGO sở hữu, sau đó tự phát hành chui và thu về gần 2,5 tỷ đồng là minh chứng điển hình cho lợi nhuận phi pháp khổng lồ từ hành vi xâm phạm bản quyền. Điều này cũng cho thấy số lượt người chơi tiêu dùng sản phẩm nhái là không hề nhỏ.

Ông Duy Nguyễn, Giám đốc Nghệ thuật của Riot Games, cho biết vụ game nhái "Ninja School Online" có chi phí đầu tư R&D gần như bằng không, không phải xin phép quản lý, không phát sinh chi phí vận hành pháp lý hay nộp thuế đã giúp các đối tượng làm nhái tạo ra biên lợi nhuận cực kỳ lớn trên công sức của doanh nghiệp gốc.

Trong khi đó, thị trường sản xuất game Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng chảy máu doanh thu nghiêm trọng do nạn vi phạm bản quyền. Việc đánh cắp mã nguồn, lập máy chủ lậu hay làm nhái sản phẩm không chỉ cướp đi thành quả lao động của doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn phá hỏng toàn bộ hệ sinh thái kinh tế số.

Bà Vũ Minh Hạnh, CEO Game Geek, nhận định môi trường kinh doanh bị méo mó sẽ ngăn cản dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và vốn đầu tư mạo hiểm chảy vào ngành này tại Việt Nam. Khi các nhà đầu tư e ngại rủi ro về bảo hộ tài sản trí tuệ, họ sẽ chuyển dịch dòng vốn sang các thị trường có cơ chế bảo hộ chặt chẽ hơn.

Để đưa ngành công nghiệp game Việt tiến tới mục tiêu trở thành ngành kinh tế mũi nhọn tỷ USD, việc siết chặt thanh tra và xử lý hình sự các vụ việc như vụ án Ninja School nhái tại Quảng Ninh là bước đi cần thiết nhằm tạo tính răn đe. Về phía các doanh nghiệp công nghệ, đã đến lúc phải thay đổi tư duy quản trị tài sản, chủ động áp dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến như mã hóa dữ liệu, giám sát an ninh mạng và thiết lập quy trình pháp lý chặt chẽ để bảo vệ sản phẩm trước các nguy cơ bị đánh cắp.

Các chuyên gia cho rằng, bài học lớn nhất dành cho cộng đồng lập trình viên và giới khởi nghiệp trẻ trong ngành này là ý thức thượng tôn pháp luật trong nền kinh tế số. Việc nhận viết thuê mã nguồn nhái hoặc tham gia vận hành hệ thống lậu không chỉ vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà là hành vi vi phạm pháp luật hình sự có thể dẫn đến khung hình phạt nghiêm khắc. Việc bảo vệ bản quyền không chỉ là câu chuyện của riêng một doanh nghiệp, mà là điều kiện tiên quyết để xây dựng một nền kinh tế số minh bạch, thịnh vượng và bền vững.

Tùng Lâm