Ngày 18/8, tại sự kiện “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026” với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI” và thông điệp xuyên suốt: "Dữ liệu dẫn lối, AI đồng hành, ngân hàng kiến tạo hệ sinh thái số", Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn đánh giá chuyển đổi số ngành ngân hàng đã đạt được những kết quả hết sức tích cực trong 5 năm qua. Thể chế cho hoạt động ngân hàng trên môi trường số từng bước được hoàn thiện, giúp dịch vụ ngân hàng số phát triển nhanh và đi sâu vào đời sống.

Những con số thực tế đã minh chứng cho sự chuyển mình này khi đến nay có gần 89% người từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán. Đặc biệt, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã vượt 28 lần GDP, trong đó giao dịch qua mã QR tăng trưởng bùng nổ trên 100% mỗi năm.

Lãnh đạo NHNN nhấn mạnh  chuyển đổi số ngân hàng không chỉ đơn thuần là hiện đại hóa bản thân ngành mà phải góp phần nâng cao năng suất, giảm chi phí xã hội và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Thống đốc khẳng định dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phải trở thành nguồn lực cũng như công cụ để nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sản phẩm và phục vụ người dân tốt hơn.

Sự đầu tư bài bản vào hạ tầng cũng mang lại những kết quả kinh ngạc. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng hoạt động thông suốt cùng mạng lưới chấp nhận thanh toán phủ khắp các địa phương. Không dừng lại ở biên giới quốc gia, NHNN đã triển khai hợp tác thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR với nhiều quốc gia như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore.

Một trong những điểm sáng nhất được nêu tại sự kiện là hiệu quả trong công tác bảo mật và phòng chống gian lận. Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an cho biết số liệu gần đây cho thấy tội phạm lừa đảo đã giảm 65% nhờ dữ liệu được cập nhật đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung.

Theo nhận định của Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, trong thời gian tới, ngành ngân hàng cần đứng ở vị trí trung gian để giúp người dân tiếp cận không chỉ tín dụng mà còn nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác.

Sự phối hợp giữa cơ quan công an và ngành ngân hàng đã tạo ra những kết quả thực chứng qua hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO). NHNN cho biết tính đến ngày 6/8/2026, hệ thống này đã phát đi cảnh báo cho hơn 4,9 triệu lượt khách hàng. Hiệu quả thu được rất ấn tượng khi có hơn 1,6 triệu lượt khách hàng chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo, giúp bảo vệ an toàn số tiền hơn 5,5 nghìn tỷ đồng.

Đại diện NHNN khẳng định ngành ngân hàng đang chuyển mạnh từ giai đoạn số hóa sang khai thác dữ liệu và ứng dụng AI để phát triển hệ sinh thái số, đồng thời giữ vững yêu cầu bảo đảm an ninh hệ thống.

Tại các ngân hàng thương mại, AI đã len lỏi vào từng quy trình vận hành để trở thành "người gác cổng" tận tụy. Chia sẻ về vấn đề này, Tổng giám đốc Nguyễn Hưng cho biết tại TPBank đã triển khai AI toàn diện, đặc biệt chú trọng vào quản trị rủi ro và cảnh báo sớm. Sự kết hợp giữa AI, Big Data và hệ thống phân tích thời gian thực giúp ngân hàng liên tục rà soát hành vi và chấm điểm rủi ro để phát hiện các chuỗi thao tác bất thường.

Ông Nguyễn Hưng dẫn chứng về một kịch bản thực tế: khi một tài khoản đổi thiết bị đăng nhập đột xuất và thực hiện chuyển số tiền lớn đến tài khoản lạ, hệ thống sẽ kích hoạt "điểm dừng thông minh". Chốt chặn này yêu cầu đối sánh sinh trắc học và tạo khoảng nghỉ cần thiết để khách hàng kiểm tra lại thông tin. Nhờ việc liên thông dữ liệu với hệ thống SIMO và danh sách cảnh báo của Cục A05 thuộc Bộ Công an, TPBank đã phát đi cảnh báo kịp thời cho gần 52.000 giao dịch đáng ngờ, ngăn chặn thành công nguy cơ chiếm đoạt gần 300 tỷ đồng.

Ngân hàng số 'lột xác' ấn tượng nhưng vẫn vướng 'nút thắt' dữ liệu liên ngành

Dù đạt được nhiều thành tựu, nhưng Thống đốc Phạm Đức Ấn lưu ý đây mới chỉ là bước đầu và những thách thức về an ninh mạng hay quản trị AI sẽ ngày càng phức tạp. Để tiếp tục hành trình này, Thống đốc NHNN đề nghị toàn ngành tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết là việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhưng vẫn kiểm soát hiệu quả rủi ro từ AI và ngân hàng mở. Tiếp theo là nâng cấp hạ tầng số và chuẩn hóa dữ liệu theo hướng thống nhất, có khả năng chia sẻ và kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Thống đốc cũng yêu cầu thúc đẩy ứng dụng AI một cách thực chất và có trách nhiệm, đảm bảo các ứng dụng này phải giải quyết được vấn đề cụ thể và kiểm soát được rủi ro.

Bên cạnh đó, việc đảm bảo an ninh mạng và xây dựng niềm tin số cần được ưu tiên hàng đầu thông qua việc chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa. Thống đốc NHNN cũng đặc biệt nhấn mạnh chuyển đổi số phải phục vụ trực tiếp người dân và doanh nghiệp, thúc đẩy tài chính toàn diện đến cả những người yếu thế và khu vực nông thôn.

Cuối cùng, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đề cao vai trò của người đứng đầu trong việc chịu trách nhiệm về kết quả chuyển đổi số là yếu tố then chốt.

Thanh Hoa