Sáng ngày 11/6, tại Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết sau 11 năm thi hành Luật Hải quan 2014, ngành Hải quan đã đạt được những bước tiến khổng lồ. Tỷ lệ luồng Đỏ (kiểm tra thực tế) giảm ngoạn mục từ 9,68% (năm 2014) xuống chỉ còn 2,65% (dự kiến năm 2025), bất chấp khối lượng tờ khai tăng vọt 67%.

Tuy nhiên, trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới, Bộ Tài chính xác định việc sửa đổi Luật là yêu cầu cấp thiết. Dự thảo mới hướng tới việc “luật hóa” nền tảng Hải quan số, cho phép nộp hồ sơ hoàn toàn dưới dạng dữ liệu điện tử và áp dụng chiến lược “Quản lý tuân thủ” theo chuẩn quốc tế.

Dù vậy, những quy định chi tiết trong dự thảo đang vấp phải sự phản ứng quyết liệt từ phía các đơn vị thực thi trực tiếp như các sàn TMĐT và các tập đoàn sản xuất đa quốc gia.

Góp ý về mảng TMĐT, ông Phạm Mạnh Hà, Giám đốc đối ngoại Công ty TNHH Shopee, bày tỏ lo ngại về yêu cầu sàn TMĐT phải chịu trách nhiệm khai báo và xác thực thông tin người mua.

Ông Hà phân tích: “Chúng tôi chỉ là đơn vị trung gian, cung cấp nền tảng. Sàn không thể chủ trì trách nhiệm pháp lý về hàng hóa một cách tuyệt đối như người khai hải quan truyền thống. Đặc biệt, việc yêu cầu xác thực người mua đối với các đơn hàng nhỏ lẻ là không cần thiết và không khả thi.”

Theo đại diện Shopee, các đơn hàng TMĐT thường có giá trị nhỏ (dưới 200 USD), số lượng lên tới hàng trăm nghìn đơn mỗi ngày. Việc ép xác thực người mua sẽ: “Gây gián đoạn thông quan, kéo dài thời gian giao hàng và tạo ra gánh nặng chi phí cực lớn cho cả cơ quan hải quan lẫn doanh nghiệp trong việc xây dựng hệ thống đối soát. Điều này đi ngược lại bản chất nhanh chóng của thương mại điện tử.”

Trong khi đó, bà Lê Thị Xuân Huế, Phó Giám đốc Công ty TNHH BowerGroupAsia Việt Nam, đại diện cho tiếng nói của các tập đoàn sản xuất 24/7, đã kiến nghị cần “luật hóa” các đặc quyền cho doanh nghiệp ưu tiên để đảm bảo tính ổn định bền vững.

Bà Huế nhấn mạnh: “Các tập đoàn hàng đầu thế giới đang sản xuất máy tính, thiết bị điện tử tại Việt Nam không ngừng nghỉ một giờ nào. Chế độ cho phép lấy hàng trước từ kho ngoại quan để sản xuất và khai báo sau là ‘mạch máu’ để duy trì chuỗi cung ứng toàn cầu.”

Tuy nhiên, bà Huế bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về đề xuất tăng thời gian kiểm tra sau thông quan từ 5 ngày lên 20 ngày: “Đối với doanh nghiệp ưu tiên, việc duy trì tuân thủ là cực kỳ khắt khe. Nếu kéo dài thời gian hậu kiểm lên đến 20 ngày, thậm chí gia hạn thêm, sẽ tạo ra áp lực nguồn lực khủng khiếp, khiến doanh nghiệp ‘nghẹt thở’ vì phải chuẩn bị hồ sơ và tiếp đoàn kiểm tra quá lâu.”

Bên cạnh đó, bà cũng đề xuất cần có cơ chế cho doanh nghiệp “giải trình” khi hệ thống đánh giá tuân thủ tự động xếp hạng thấp do những vi phạm hành chính nhỏ hoặc lỗi bất khả kháng, tránh việc doanh nghiệp bị “oan” và mất các đặc quyền thông quan.

Cục Hải quan hoả tốc yêu cầu thông quan nhanh hàng hoá

Hải quan trực 24/7, gỡ vướng cho thực phẩm nhập khẩu sau chỉ đạo khẩn của Thủ tướng

Ở góc độ logistics, ông Phan Thanh Uy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Ô tô Việt Nam (VATA), ủng hộ việc giám sát bằng chip GPS nhưng phản đối việc kiểm tra thủ công không cần thiết đối với hàng quá cảnh đã niêm phong.

Ông Uy thẳng thắn: “Hàng hóa đã kẹp chì, gắn chip giám sát 24/7, nhưng khi đến cửa khẩu biên giới, hải quan vẫn yêu cầu dỡ hàng để kiểm tra xuất xứ. Nhân viên vận tải làm sao biết bên trong container là gì? Việc dỡ ra đóng vào tại biên giới không chỉ gây chi phí bốc xếp, thuê xe tăng cường mà còn làm hư hỏng hàng hóa của chủ hàng”.

Từ đó, đại diện VATA kiến nghị: “Một khi đã áp dụng công nghệ giám sát và kẹp chì, đề nghị không được dỡ hàng kiểm tra tùy tiện, trừ trường hợp có vi phạm rõ ràng, để tránh gây lãng phí và rủi ro cho đơn vị vận chuyển”.

Tiếp thu ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, ông Hưng cho hay  đa phần ý kiến của doanh nghiệp thể hiện hai vấn đề là thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, và doanh nghiệp có nhiều băn khoăn lo lắng. Tuy nhiên, một số ý kiến không nằm trong phạm vi Luật Hải quan mà phạm vi của Nghị định.

Điển hình, liên quan đến quy định sàn TMĐT phải khai báo hải quan thay cho người bán và người mua, ông Hưng khẳng định quy định này theo quy định quốc tế. Trong dự thảo luật hàng hoá TMĐT, sàn chủ yếu khai báo thông tin đơn hàng là chính để ngành hải quan có thông tin hàng hoá sớm thì việc thông quan sẽ nhanh, không tác động đến hệ sinh thái TMĐT.

Đại diện Cục Hải quan khẳng định: Nguyên tắc quản lý hải quan tạo thuận lợi thương mại nhưng cũng phải đảm bảo các quy định pháp luật liên quan. Đồng thời, nhấn mạnh sẽ tiếp thu ý kiến của các doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Thanh Hoa