Nhờ tiếp cận kịp thời nguồn lực từ Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (trước đây), đời sống người dân Thiện Tín ngày càng ổn định, an ninh trật tự được giữ vững, số hộ nghèo đã giảm đáng kể xuống còn 32 hộ và 42 hộ cận nghèo.

Sức sống mới từ hệ sinh thái liên kết

Bên cạnh việc triển khai hiệu quả các chính sách giảm nghèo thông qua đa dạng hóa sinh kế, điểm đột phá trong tư duy quản lý của chính quyền xã Thiện Tín là việc chủ động đầu tư và đưa vào sử dụng khu chăn nuôi tập trung từ năm 2020.

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả của hạ tầng này, chính quyền xã đã tích cực vận động bà con đồng bào H’re chuyển đổi diện tích đất trống, đồi trọc và các khu đất vườn tạp kém hiệu quả sang trồng cỏ nguyên liệu phục vụ chăn nuôi. Chính sự chủ động về quỹ đất và nguồn thức ăn tại chỗ đã tạo tiền đề vững chắc cho các hộ dân phát triển đàn gia súc, gia cầm quy mô lớn.

Nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số nhờ đó đã vươn lên có cuộc sống khấm khá, góp phần kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn xã xuống rõ rệt qua từng năm.

Sức lan tỏa từ hạ tầng chăn nuôi tập trung càng được nhân lên khi kết nối chặt chẽ với hệ sinh thái kinh tế tập thể tại địa phương. Trên địa bàn xã Thiện Tín hiện có 5 HTX đang hoạt động, đóng vai trò kết nối quan trọng trong việc đưa nguồn vốn hỗ trợ từ Dự án 3 về phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị đi thẳng vào đời sống thực tế.

Điển hình là HTX Chăn nuôi cầy vòi hương Thiện Phát. Nhận thấy tiềm năng kinh tế cao của mô hình nuôi động vật đặc sản, HTX đã quy tụ hơn 40 thành viên là bà con địa phương cùng góp vốn, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng mô hình nuôi cầy vòi hương thương phẩm quy mô lớn. Không chỉ hỗ trợ con giống chuẩn và kỹ thuật xây dựng chuồng trại đạt tiêu chuẩn, HTX Thiện Phát còn đứng ra làm đầu mối kết nối thị trường, bao tiêu toàn bộ sản phẩm đầu ra.

Các HTX nông lâm nghiệp khác trên địa bàn cũng tích cực quy hoạch vùng nguyên liệu trồng cây dược liệu dưới tán rừng và phát triển rừng gỗ lớn. Các HTX trực tiếp hướng dẫn bà con canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, đầu tư máy móc sơ chế, đóng gói nhãn mác, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc để đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và hệ thống bán hàng OCOP.

Theo đánh giá của Ủy ban nhân dân xã Thiện Tín, nhờ tiếp cận nguồn vốn chính sách, các HTX đã từng bước phát huy vai trò hỗ trợ thúc đẩy kinh tế thành viên, tăng cường mối liên kết nội bộ và với các doanh nghiệp bên ngoài. Từ đó, nâng cao khả năng cạnh tranh của kinh tế hộ gia đình và tổng hợp sức cạnh tranh cho toàn khối kinh tế tập thể địa phương, củng cố niềm tin của đồng bào H’re vào mô hình HTX.

Thực tiễn triển khai chính sách

Từ nền tảng thực tiễn hoạt động hiệu quả của khu chăn nuôi tập trung và các HTX địa phương, nhìn vào công tác quản lý và giải ngân các nguồn vốn chính sách tại xã Thiện Tín có thể thấy sự sát sao, quyết liệt của chính quyền cơ sở. Trong bức tranh tổng thể thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Thiện Tín đã chủ động triển khai các hạng mục công việc, đạt tỷ lệ giải ngân rất cao ở các dự án sinh kế.

Cụ thể, tại Dự án 3, Tiểu dự án 2 về hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, vùng trồng dược liệu quý, thúc đẩy khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp và thu hút đầu tư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Thiện Tín được giao tổng nguồn vốn 305,30 triệu đồng. Địa phương đã nỗ lực thực hiện và giải ngân đạt 297,87 triệu đồng (tính đến tháng 6/2026), giúp nhiều hộ dân và HTX có thêm nguồn lực mua sắm vật tư, mở rộng sản xuất.

Song song đó, chính quyền xã Thiện Tín cũng đang tập trung rà soát, kiến nghị lên cấp trên để triển khai Nội dung số 03 về chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề. Theo kiến nghị của Ủy ban nhân dân xã gửi Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi cùng Sở Dân tộc và Tôn giáo, hộ dân tộc thiểu số nghèo làm nghề nông, lâm, ngư nghiệp bị thiếu từ 50% đất sản xuất trở lên có thể xem xét được hưởng theo định mức hỗ trợ 10 triệu đồng mỗi hộ. Qua thống kê, xã Thiện Tín hiện có 10 hộ thuộc diện này với tổng nhu cầu vốn là 100 triệu đồng. Nếu được hỗ trợ, các hộ có điều kiện để mua sắm máy móc, công cụ lao động, cây giống hoặc vật nuôi phụ trợ.

Việc giải ngân đạt trên 97,5% ở Dự án 3 phản ánh tinh thần trách nhiệm cao của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, việc phần kinh phí còn lại mang giá trị nhỏ cũng đặt ra yêu cầu phải có giải pháp quản lý tài chính linh hoạt. Nếu triển khai riêng lẻ một phần kinh phí ít để lập mới một dự án chuỗi giá trị thì rất khó hoàn thành đầy đủ các quy trình, thủ tục hành chính. Do đó, nhu cầu dồn nguồn lực để thực hiện các chương trình sinh kế trọn vẹn hơn là đòi hỏi rất thực tế từ cơ sở.

Chính sách gắn với sinh kế HTX

Để tháo gỡ điểm nghẽn trong công tác quản lý ngân sách, Ủy ban nhân dân xã Thiện Tín đã chủ động đưa ra đề xuất mang tính thực tiễn cao. Địa phương đã kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi cùng Sở Dân tộc và Tôn giáo xem xét cho phép điều chỉnh, gộp phần kinh phí còn lại của Dự án 3, Tiểu dự án 2 để thực hiện chung trong kế hoạch vốn thời gian tiếp theo. Điều này nhằm giúp xã Thiện Tín dồn lực thực hiện dứt điểm chương trình hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 10 hộ nghèo thiếu đất sản xuất, tránh tình trạng chia nhỏ nguồn vốn gây manh mún.

Giải pháp căn cơ và bền vững nhất để nguồn vốn chuyển đổi nghề phát huy hiệu quả lâu dài chính là gắn kết 10 hộ dân này vào hệ sinh thái các HTX và mô hình chăn nuôi tập trung sẵn có của xã Thiện Tín. Thay vì để người dân tự mua sắm công cụ nhỏ lẻ rồi hoạt động đơn độc, chính quyền xã có thể định hướng cho bà con sử dụng nguồn vốn hỗ trợ để góp vốn, góp tư liệu sản xuất tham gia vào HTX một cách phù hợp.

Khi trở thành thành viên HTX, các hộ thiếu đất sản xuất sẽ được phân công công việc phù hợp như tham gia khâu chăm sóc gia súc tại khu chăn nuôi tập trung, làm chuồng trại cầy vòi hương, sơ chế nông sản hoặc làm dịch vụ phụ trợ. HTX sẽ chịu trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu đầu ra. Mô hình liên kết này giúp nguồn vốn chuyển đổi nghề của Nhà nước không bị tiêu hao thụ động mà trở thành nguồn vốn quay vòng, tạo ra dòng thu nhập ổn định hàng tháng cho người dân.

Thực tiễn từ xã Thiện Tín cho thấy, việc triển khai các Chương trình Mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số chỉ thực sự bứt phá khi có sự kết hợp nhịp nhàng giữa sự linh hoạt trong điều hành của chính quyền và năng lực tổ chức của khu vực kinh tế tập thể, HTX. Việc cấp có thẩm quyền sớm chấp thuận đề xuất gộp vốn của xã Thiện Tín sẽ tạo điều kiện thuận lợi để địa phương dồn sức xây dựng các dự án liên kết quy mô lớn hơn, giúp 294 hộ đồng bào H’re nơi đây tiếp tục vươn lên làm giàu bền vững trên chính quê hương mình.

Tùng Lâm