Tính đến đầu tháng 9, chiến dịch rà soát, “làm sạch” mã số thuế của ngành thuế triển khai từ đầu tháng 7 đã ghi nhận khoảng 95.000 mã số thuế được xử lý và hơn 3.000 mã số được khôi phục. Tuy nhiên, rào cản lớn đang phát sinh ở nhóm người nộp thuế tạm ngừng kinh doanh nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái 06).

Thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp không phát sinh doanh thu hay hóa đơn trong nhiều năm nhưng khi làm thủ tục giải thể lại đối mặt với các khoản nợ lớn. Chia sẻ trên một diễn đàn thuế, chị L.T cho biết doanh nghiệp lập năm 2019, nhưng không hoạt động phải nộp gần 63 triệu đồng gồm: 12 triệu đồng lệ phí môn bài (2020–2025); 9,8 triệu đồng phạt vi phạm hành chính 2 tờ khai thuế GTGT; 23 triệu đồng phạt chậm nộp tờ khai; 3 triệu đồng phạt chậm hủy hóa đơn; cùng hơn 15 triệu đồng tiền chậm nộp.

Thậm chí, có trường hợp doanh nghiệp “ngừng thở” 17 năm, số tiền phải nộp lên tới 82,8 triệu đồng với khoảng 155 loại báo cáo tồn đọng.

Bà Lê Khánh Huyền, cán bộ một đơn vị tư vấn kế toán thuế tại Hà Nội, cho biết nhiều chủ doanh nghiệp chật vật gom 50–60 triệu đồng tiền thuế môn bài, tiền chậm nộp và 20–30 triệu đồng phạt hành chính để xóa tên công ty vì sợ bị cưỡng chế, đặc biệt là nguy cơ bị tạm hoãn xuất cảnh.

Trước áp lực tài chính trên, nhiều người nộp thuế đề xuất không truy thu lệ phí môn bài và tiền chậm nộp phát sinh sau thời điểm doanh nghiệp ngừng kinh doanh thực tế; đồng thời kiến nghị cho phép doanh nghiệp tự kê khai, cam kết chịu trách nhiệm đối với các trường hợp thất lạc chứng từ cũ để cơ quan thuế thực hiện hậu kiểm.

Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú chỉ ra nghịch lý "mở dễ, đóng khó" khi quy định gia nhập thị trường rất nhanh nhưng thoái lui lại quá phức tạp. Theo ông, thuế môn bài đánh vào cơ sở đang hoạt động, việc doanh nghiệp đã "chết" mà nghĩa vụ vẫn cộng dồn hàng chục đến hàng trăm triệu đồng là bất hợp lý, vừa gây lãng phí chi phí hành chính khi truy thu nợ nhỏ, vừa khiến doanh nghiệp tiếp tục bỏ mặc.

Ông Nguyễn Ngọc Tú kiến nghị miễn lệ phí môn bài, tiền chậm nộp, tiền phạt nộp chậm tờ khai cho doanh nghiệp ở trạng thái 03, 06; đưa ra ngưỡng nợ thuế tối thiểu (dưới 1 triệu hoặc dưới 5 triệu đồng) để xóa nợ; đồng thời áp dụng "cơ chế tự động đóng mã số thuế" bằng cách thông báo công khai trong 1–2 tháng, nếu không có phản hồi sẽ tiến hành đóng mã số thuế trên hệ thống.

Một số chuyên gia cho rằng cần có cơ chế linh hoạt để giải phóng nguồn lực cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thuế nhưng cũng cần phải tuân thủ chặt chẽ khung khổ luật định để bảo đảm sự công bằng.

Đối với ý kiến đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét khoanh nợ, bãi bỏ hoặc không truy thu lệ phí môn bài đối với các đơn vị đã ngừng hoạt động thực tế trong thời gian dài. Th.S, luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội tư vấn Thuế Việt Nam, khẳng định pháp luật hiện hành chưa có cơ chế cho phép cơ quan thuế tự ý xóa bỏ tiền phạt hành chính hay nợ thuế dưới 10 năm nếu không thuộc diện luật định.

Luật Quản lý thuế chỉ cho phép khoanh, xóa nợ với các khoản nợ trên 10 năm thuộc đúng đối tượng. Luật sư Được bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc tùy tiện xóa nợ hay hợp thức hóa vi phạm cho các trường hợp "bỏ quên" nghĩa vụ, vì sẽ tạo tiền lệ xấu và gây bất bình đẳng cho những người nộp thuế tuân thủ nghiêm túc.

Tán thành quan điểm không miễn trừ đại trà, luật sư Lê Thị Thùy Trang, Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH RAISON, cho rằng giải pháp trọng tâm là cải cách, rút ngắn thủ tục hành chính, đối soát dữ liệu điện tử thay vì thanh tra, quyết toán phức tạp. 

Luật sư Lê Thị Thùy Trang đề xuất phân hóa thành hai nhóm: Nhóm “ngủ đông” hợp lệ (không hóa đơn, không giao dịch, hợp tác xác minh) được áp dụng thủ tục rút gọn, xem xét giảm/miễn tiền chậm nộp nhưng vẫn phải nộp đủ nợ gốc lệ phí môn bài phát sinh hợp pháp trước ngày 1/1/2026. Nhóm không hợp tác hoặc có giao dịch bất thường sẽ giữ nguyên chế tài nghiêm khắc.

Cục Thuế cam kết đóng mã số thuế trong 3 ngày, đề xuất gỡ khó cho doanh nghiệp "bỏ quên" nghĩa vụ

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nhận định vướng mắc lớn nhất hiện nay là cách xác định nghĩa vụ thuế, tiền phạt và tiền chậm nộp cho những trường hợp “bỏ quên” thủ tục. Bà dẫn chứng trường hợp một doanh nghiệp ngừng hoạt động từ năm 2013 nhưng đến tháng 8/2026 làm thủ tục đóng mã số thuế thì bị thông báo nộp 61 triệu đồng (22 triệu đồng môn bài, 16 triệu đồng tiền chậm nộp, 23 triệu đồng phạt chậm nộp tờ khai).

Bà Cúc đề xuất phân loại xử lý: với doanh nghiệp thực tế không kinh doanh, không có doanh thu, chi phí hay nợ thuế, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu không truy thu lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế trong thời gian đóng cửa, chỉ phạt hành vi không đóng mã số thuế; đồng thời chỉ tính tiền chậm nộp tối đa 5 năm trước thời điểm ngừng hoạt động. Ngược lại, các trường hợp lập doanh nghiệp “ma”, mua bán hóa đơn, trốn thuế phải bị xử lý nghiêm.

Trước các vướng mắc thực tế từ trạng thái 03 và 06, cơ quan thuế cho biết đang nghiên cứu trình Bộ Tài chính, Chính phủ và Quốc hội xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quy định cơ chế tháo gỡ phù hợp, hướng đến mục tiêu tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và phân định rõ giữa doanh nghiệp khó khăn thực sự với hành vi gian lận chính sách.

Thanh Hoa