Nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương, cây cam đã dần khẳng định được giá trị của một loại cây đặc sản trong phát triển KT-XH của Quỳ Hợp - địa phương có diện tích cam lớn nhất và là “thủ phủ” của thương hiệu cam Vinh của tỉnh Nghệ An. Năm 2010, sản phẩm cam quả tại huyện Quỳ Hợp đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) đã cấp bằng Bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Cam Vinh”.

Cây “xóa đói giảm nghèo”

Quỳ Hợp là vùng trọng điểm của thương hiệu “Cam Vinh”. Điều kiện thổ nhưỡng, địa lý đặc trưng của vùng cao miền Tây Nghệ An đã tạo ra chất lượng cam hết sức thơm ngon đặc biệt. Theo số liệu từ Phòng NN&PTNT huyện, hiện diện tích cam trên toàn huyện lên đến 1.642 ha, với năng suất bình quân 30 - 45 tấn/ha mỗi năm, đưa ra thị trường khoảng 65.000 tấn cam, mang về hàng chục tỷ đồng cho người dân nơi đây. Hiện tại đây có 3 giống cam chủ lực, là cam Xã Đoài, Vân Du và giống cam V2.

Anh Huỳnh Phúc (xóm Minh Thành, xã Minh Hợp) hiện có 800 gốc cam được trồng cách đây 3 năm. Theo anh Phúc, cam là cây trồng chính của người dân nơi đây, nhờ chăm sóc tốt nên vườn cam nhà anh có thể đạt năng suất 40 tấn/ha, với giá bán 40.000 - 60.000 đồng/kg như hiện nay, trồng cam có thu nhập gần 400 triệu đồng/ha, tăng gấp 7,8 lần so với nhiều cây trồng hàng hóa nông nghiệp khác…

Quỳ Hợp cần xây dựng các HTX cam chuyên canh để "vươn mình"

Cái khác của cam được trồng ở Quỳ Hợp so với tất cả các giống cam khác trên cả nước không chỉ về chất lượng thơm, ngon mà còn rất khác về thời gian ra hoa và quả chín. Cam ra hoa vào tiết lập Xuân, chín rộ vào giáp Tết Nguyên đán. Vì vậy, cam Quỳ Hợp không những thơm, ngon mà còn được người dân khắp nơi tìm đến mua về dùng vào những ngày Tết, hoặc làm quà tặng bạn bè gần xa.

Tuy nhiên, có một thực tế hiện nay ở Quỳ Hợp đa phần các hộ trồng cam vẫn chủ yếu trồng theo kiểu tự phát, tự rút kinh nghiệm, mày mò tìm đầu ra cho sản phẩm; sản phẩm chủ yếu được nhập cho thương lái, nên tình trạng bị “ép giá” vẫn thường xuyên xảy ra.

Cần các HTX cam chuyên canh

Theo ông Nguyễn Văn Dũng - Chủ tịch UBND xã Minh Hợp, dù đang là cây trồng chủ lực của xã nói riêng và của huyện nói chung, song hiện nay người trồng cam nơi đây vẫn đang thiếu đi một hình thái tổ chức sản xuất để thống nhất các hộ dân với nhau, để họ có thể tiếp cận, áp dụng KH-CN vào sản xuất và hợp tác một cách cụ thể với các DN trên địa bàn huyện, để bảo vệ quyền lợi cho các hộ dân trồng cam.

Đánh giá về vấn đề này, ông Hoàng Văn Thái - Trưởng phòng NN&PTNT huyện Quỳ Hợp, cho rằng việc cấp thiết hiện nay là phải xây dựng được các HTX cam chuyên canh, bởi với nguồn lực sẵn có, mỗi năm diện tích cam tăng thêm 300 ha, phấn đấu đến năm 2020 diện tích cam toàn huyện đạt 3.000 ha, năng suất bình quân đạt khoảng 45.000 tấn/năm, trong đó cung ứng nguyên liệu cho ngành chế biến của tỉnh khoảng 44,5%. Đó là một tiềm năng rất lớn của cây cam Quỳ Hợp.

Theo ông Thái, thực tế đặt ra cho huyện là cần phải hình thành một hướng đi bền vững đối với cây cam, nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế sẵn có. Nhất là cây cam với ý nghĩa cây “làm giàu” đã được thực tiễn đánh giá và kiểm chứng.

Bà Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Huyện ủy Quỳ Châu, cho biết UBND tỉnh Nghệ An đang xây dựng triển khai Đề án “Phát triển vùng nguyên liệu cam Quỳ Hợp theo hướng sản xuất hàng hóa giai đoạn 2015 - 2020”, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 650 tỷ đồng được phân khai bằng các nguồn vốn từ ngân sách, DN, vốn đầu tư nước ngoài và huy động từ người dân, trong đó dự kiến huy động xã hội hóa khoảng 46,2%, tương đương 300 tỷ đồng. Theo đó, mục tiêu của đề án nhằm khai thác tối đa về tiềm năng đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng, nhân lực, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật để phát triển vùng cam.

Để đề án được thực hiện đúng thời hạn, UBND huyện đang nghiên cứu, để thành lập với trọng tâm là các nhân tố chính là HTX chuyên canh về cam trên địa bàn 6 xã: Minh Hợp, Nghĩa Xuân, Châu Đình, Văn Lợi, Hạ Sơn và Tam Hợp. Đây là những địa phương nằm trên vùng đất đỏ bazan màu mỡ, có truyền thống phát triển cây cam.

Rõ ràng với nhiều tiềm năng thuận lợi của mình, thời gian tới, Quỳ Hợp cần đẩy nhanh tiến độ, xây dựng được các HTX chuyên canh về cam để phát huy hơn nữa tiềm năng của mình, cũng như tập trung mọi nguồn lực để gây dựng được thương hiệu vững chắc cho cam Vinh gắn liền với chuỗi giá trị sản phẩm khép kín.

Nguyễn Hiếu