Theo thống kê liên quan tới đối tượng nghèo cùng cực, cứ 10 người lại có tới 7 người có 1 chiếc điện thoại di động.

Tác động chưa lan tỏa

Tính đến cuối năm 2015, số người sử dụng internet toàn cầu đã tăng gấp 3 lần chỉ sau có một thập kỷ, chạm mốc 3,2 tỷ người, tương đương 40% dân số trái đất. Ông Kaushik Basu - Kinh tế trưởng của WB, cho rằng tuy đó là một thành tựu đáng ghi nhận, nhưng cần lưu ý làm sao không có thêm ai gia nhập tầng lớp bần cùng. Với gần 20% dân số thế giới còn chưa biết đọc, biết viết, thì chỉ một mình công nghệ số không thôi sẽ chưa đủ sức chấm dứt tình trạng bất bình đẳng tri thức trên toàn cầu.

Mặc dù sự lan tỏa của internet và nhiều công nghệ số khác đã kéo mọi người xích lại gần nhau hơn, giúp quá trình giao tiếp trở nên dễ dàng hơn và vun đắp ý thức về một xã hội toàn cầu, nhưng mức độ ảnh hưởng tới năng suất lao động thì chưa được như kỳ vọng, cơ hội dành cho người nghèo vẫn chưa sáng sủa hơn.

“Lợi ích của thông tin và truyền thông sẽ chỉ xuất hiện, nếu các quốc gia tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh của mình, đầu tư vào giáo dục và y tế, cũng như tăng cường công tác quản trị. Nước nào chưa làm tốt những việc cơ bản như vậy, thì công nghệ số chưa thể thúc đẩy năng suất hay khắc phục tình trạng bất bình đẳng”, báo cáo viết.

Lập luận của WB khiến không ít người liên tưởng tới quan điểm lạc quan của những chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ như Bill Gates hay Mark Zuckerberg, rằng việc phổ biến internet trên toàn thế giới là nhân tố thiết yếu để xóa đói giảm nghèo.

“Một khi có điều kiện tiếp cận tri thức và sử dụng các công cụ internet, mọi người sẽ có nhiều cơ hội hơn để thay đổi cuộc sống của mình” là nội dung của một tuyên bố chung mà Bill Gates, Mark Zuckerberg, Richard Branson và nhiều người khác đã từng đặt bút ký năm 2015.

Internet và nhiều công nghệ số khác đã kéo mọi người xích lại gần nhau hơn

Cần nhưng chưa đủ

Theo nhận định của WB, việc kết nối mọi người trên thế giới với nhau có thể coi là “thiết yếu, nhưng chưa đủ” để cải thiện cuộc sống cho đối tượng nghèo. Mục tiêu của ngân hàng này đến năm 2030 là giảm 3% số người thuộc nhóm nghèo cùng cực, đối tượng có thu nhập chưa tới 1,90 USD/ngày.

Ở những thị trường thiếu tính cạnh tranh, công nghệ số có thể làm nảy sinh tình trạng độc quyền và hạn chế đổi mới sáng tạo. Internet tạo điều kiện tự động hóa nhiều công việc, nhưng cũng có thể tạo ra bất bình đẳng nhiều hơn, nếu người lao động không có kỹ năng để tận dụng lợi thế của công nghệ.

Ở nhiều nước đang phát triển, thu nhập của người dân chưa hẳn đã cao, nhưng họ vẫn tiêu tốn một phần lớn vào việc sử dụng internet và các thiết bị di động. Một số quốc gia thậm chí còn không có hệ thống giáo dục đầy đủ để hỗ trợ người dùng internet, ví dụ như Mali và Uganda, nơi có khoảng 3/4 số trẻ em lớp 3 không biết đọc.

Công nghệ số đã lan truyền với tốc độ chóng mặt ở nhiều nước trên thế giới, nhưng “lợi tức kỹ thuật số” - một thuật ngữ dùng để chỉ lợi ích mà công nghệ mang lại cho quá trình phát triển quốc gia - lại đến muộn hơn. Không thể phủ nhận việc công nghệ số đã thúc đẩy tăng trưởng, mở ra nhiều cơ hội và nâng cao quy mô chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, tác động tổng thể của nó vẫn còn hạn chế cả về mức độ lẫn phạm vi. Và, để tất cả mọi người đều được hưởng lợi, yêu cầu đặt ra là phải thu hẹp và tiến tới xóa bỏ khoảng cách hiện còn tồn tại giữa các vùng địa lý khác nhau, các đối tượng giàu nghèo khác nhau, đặc biệt là trong việc tiếp cận internet.

Trong báo cáo của WB, Chủ tịch Jim Yong Kim đã nhấn mạnh: “Toàn thế giới phải tận dụng sự thay đổi vũ bão của công nghệ để có được sự thịnh vượng. Trong khi mỗi ngày có 4 tỷ lượt tìm kiếm Google thì vẫn còn 4 tỷ người không thể “lên mạng”, vì thế, vị thế vĩ đại của thông tin truyền thông trong lịch sự loài người sẽ không thể coi là một cuộc cách mạng thực sự, cho đến khi tất cả thế giới đều nhận được lợi ích từ nó”.

Hùng Anh