Việt Nam đang ở thời điểm cơ hội vàng để phát triển kinh tế. Tuy nhiên, để thực hiện được, Chính phủ cần tạo môi trường bình đẳng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Năng lực cạnh tranh quốc gia nhìn nhận thế nào; môi trường cạnh tranh của Việt Nam và sự cạnh tranh đối với sản phẩm của nước ta và các nước trong khu vực và trên thế giới ra sao; nguyên nhân thành công và các hạn chế ở đâu, khách quan chủ quan ra sao. Đó là những câu hỏi được các chuyên gia kinh tế nêu ra tại Hội thảo “Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đổi mới, phát triển doanh nghiệp”.

Gánh nặng thể chế “đè” doanh nghiệp

Đó là lời nói thẳng của các lãnh đạo doanh nghiệp, hiệp hội tại Hội thảo. Đặt vấn đề theo cách tiếp cận của Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Vương Đình Huệ: “liệu có làn sóng đầu tư mới hay không?”, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, bày tỏ: “Tôi nghĩ là có, nhưng tùy thuộc vào câu hỏi dành cho Chính phủ. Liệu có làn sóng cải cách thể chế mới không vì đây là bệ đỡ cho phát triển doanh nghiệp”.

Theo ông Lộc, đây là lần đầu tiên ta khẳng định phải có thể chế kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập, theo chuẩn mực phổ biến của_thế giới. Nếu thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế thị trường hiện đại thì sẽ có làn sóng đầu tư mới.

Tuy nhiên, ông Lộc phân tích: “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”- thể chế nào thì DN ấy. DN Việt Nam _có khả năng thích nghi cao. Để phát triển, họ cần hệ thống thể chế tốt, bệ đỡ tốt.

“Chúng ta đặt mục tiêu năm 2016 nằm trong top về cải cách môi trường kinh doanh, thể chế. Tôi nghĩ, làm sao chất lượng thể chế của Việt Nam phải đứng đầu ASEAN- phải thế mới vượt lên, mới phát triển được. Gia nhập TPP như một tuyên ngôn đạt mục tiêu hàng đầu về thể chế”, Chủ tịch VCCI khẳng định.

Đồng tình với quan điểm của ông Lộc, theo ý kiến nhiều chuyên gia, chất lượng thể chế đóng vai trò mấu chốt trong xã hội. Do đó, để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, Chính phủ cần tạo môi trường bình đẳng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, cần có thị trường tài chính mạnh mẽ hơn nữa, đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng, giảm cơ chế, nâng cao năng suất bằng đổi mới công nghệ…

Ông Lê Vĩnh Sơn, Chủ tịch HĐQT công ty Cổ phần Quốc tế Sơn Hà, cho rằng hiện nhiều chính sách ban hành vẫn chưa tạo được động lực để doanh nghiệp phát triển.

“Nếu đánh giá một cách công bằng, chúng ta mới đang ở trong giai đoạn chuẩn bị. Việc tìm giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nhưng các doanh nghiệp vẫn chưa có sự hỗ trợ quyết liệt, cụ thể để tác động trực tiếp vào doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính phủ cần có hành động cụ thể như cần lập nên một quỹ hỗ trợ, các Ban công tác cần đến thẳng các DN họ cần những điều gì, vướng vào những khó khăn nào để có những chính sách giúp doanh nghiệp tháo gỡ,” ông Sơn nói.

DN Việt Nam có khả năng thích nghi cao. Để phát triển, họ cần hệ thống thể chế tốt, bệ đỡ tốt.

Chủ động nắm bắt cơ hội

Ở khía cạnh doanh nghiệp, Chủ tịch Tập đoàn Phú Thái, ông Phạm Đình Đoàn, cảnh báo tình trạng “thương mại hóa quan hệ với Nhà nước” với một số những ưu đãi ngầm khiến các lợi ích kinh tế chỉ đạt được nhờ quan hệ “thân tín” với cơ quan công quyền, chứ không phải năng lực và nỗ lực của doanh nghiệp. Điều này cũng làm cho doanh nghiệp tư nhân rất khó phát triển, ngay cả khi họ hoạt động hiệu quả”.

Việt Nam là một trong những nước được đánh giá sẽ hưởng lợi lớn từ TPP, nhất là các lĩnh vực dệt may, da giày, đồ gỗ… Tuy nhiên, TPP cũng sẽ đặt ra nhiều thách thức cho các DN Việt Nam về năng lực cạnh tranh.

Để đón đầu cơ hội này, hiện nay, ngành dệt may đang chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông Lê Tiến Trường, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam, cho biết: “Ngành dệt may đang chú trọng xây dựng các chuỗi cung ứng hữu cơ, liên kết cung ứng theo nguyên tắc thị trường từ sợi – vải – khâu may. Đặc biệt, tiếp tục đầu tư và thu hút đầu tư cho ngành sản xuất nguyên liệu theo chiến lược chung cả nước có từ 10 – 15 trung tâm sản xuất nguyên liệu và thiết kế, cung ứng cho các DN may phân tán về đến cấp huyện trên cả nước. Quy mô lao động toàn ngành đạt trên 5 triệu vào năm 2020”.

Chia sẻ giải pháp nâng cao chất lượng nhân lực, ông Trường cho hay, với quy mô dân số Việt Nam, đặc biệt là với 30 triệu lao động còn ở khu vực nông thôn (dư thừa khoảng 20% lao động với phương thức sản xuất hiện nay), việc thu dụng thêm 5 triệu_lao động_cho dệt may trong 10 – 15 năm tới là hoàn toàn khả thi.

Được biết, năm 2015, với 27,3 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, dệt may Việt Nam tiếp tục duy trì tỷ lệ đóng góp gần 15% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước, sử dụng trên 2,5 triệu lao động công nghiệp, tạo 1/5 số việc làm mới hàng năm trên cả nước.

Hiện nay, năng suất lao động kỹ thuật của dệt may Việt Nam được ông Trường nhận định là tương đương các quốc gia cạnh tranh chính như Ấn Độ, Bangladesh, Mexico, Indonesia; cao hơn các quốc gia Trung Mỹ – Caribe, Myanmar, Campuchia và đạt 80% năng suất của Trung Quốc với đơn hàng lớn, trên 90% với đơn hàng vừa và nhỏ.

“Mục tiêu là đưa Việt Nam trở thành quốc gia có khả năng cung cấp giải pháp trọn gói từ thiết kế đến tất cả các khâu của quá trình sản xuất trong ngành dệt may. _Năng suất lao động kỹ thuật của Việt Nam phải đạt trong top ba quốc gia đứng đầu thế giới, để đảm bảo duy trì và đạt được vị trí là quốc gia xuất khẩu dệt may lớn từ thứ 3 – 5 trên thế giới”, ông Lê Tiến Trường nói.

Hiện tại, năng lực cung ứng trong nước sẵn có về vải đạt khoảng 40%, nếu kể cả các dự án sẽ đưa vào vận hành trước 2018 sẽ đạt trên 55%, các phụ liệu khác đạt trên 70%. Đến năm 2020, ngành dệt may có thể đạt trên 60% tỷ lệ nội địa.

Thanh Hoa