Công ty CP Lương thực A An (HOSE: AAN) vừa bị Cục Thuế Hà Nội xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế do có sai sót trong kê khai, khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT) và xác định chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).

Bị xử phạt thuế, đặt ra vấn đề kiểm soát hóa đơn

Theo quyết định xử phạt, AAN đã kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào từ hóa đơn mua hàng của một số đơn vị có thông báo không hoạt động tại địa chỉ kinh doanh đã đăng ký. Một số hóa đơn không đáp ứng điều kiện khấu trừ theo quy định.3

Doanh nghiệp còn kê khai chưa đúng các khoản chiết khấu thương mại, giảm trừ doanh thu và có sai sót liên quan đến hàng khuyến mại không đủ điều kiện. Đối với thuế TNDN, AAN hạch toán chi phí từ hóa đơn mua hàng của các đơn vị không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, dẫn đến việc xác định chi phí được trừ chưa phù hợp quy định.

Với các vi phạm trên, doanh nghiệp bị phạt hành chính gần 172,9 triệu đồng. Trong đó, khoản phạt 20% trên số thuế kê khai thiếu là gần 66,3 triệu đồng; khoảng 106,6 triệu đồng còn lại liên quan đến hành vi khai sai nhưng không dẫn đến thiếu số thuế phải nộp.

Ngoài tiền phạt, AAN phải nộp bổ sung gần 331,5 triệu đồng tiền thuế GTGT và TNDN, cùng gần 26,7 triệu đồng tiền chậm nộp. Tổng số tiền truy thu, xử phạt và chậm nộp thuế là 531.020.524 đồng.

Cơ quan thuế đồng thời điều chỉnh giảm hơn 444,8 triệu đồng thuế GTGT được khấu trừ chuyển sang kỳ sau. Khoản này là điều chỉnh quyền khấu trừ thuế, không nằm trong tổng số tiền hơn 531 triệu đồng doanh nghiệp phải nộp.

Theo quyết định, AAN có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài chính trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định. Nếu chậm chấp hành, doanh nghiệp có thể phải chịu các biện pháp xử lý theo quy định.

Dòng tiền kinh doanh âm gấp 3 lần cùng kỳ

Thông tin xử phạt thuế được công bố trong khi hoạt động kinh doanh của AAN ghi nhận tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh tiếp tục âm.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026 và văn bản giải trình gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ngày 30/10/2026, lũy kế 9 tháng, A An đạt doanh thu thuần 3.224,7 tỷ đồng, tăng 31,7%, lợi nhuận sau thuế 42,6 tỷ đồng, tăng 69,9%. Riêng quý III, doanh thu thuần đạt 1.223,2 tỷ đồng, tăng 47,6%, lợi nhuận sau thuế 21,8 tỷ đồng, tăng 109,7%.

Biên lợi nhuận gộp 9 tháng cải thiện từ khoảng 5% lên 5,9%. Tuy nhiên, biên lợi nhuận ròng chỉ đạt khoảng 1,32%, tương đương hơn 1,3 đồng lợi nhuận sau thuế trên mỗi 100 đồng doanh thu. Với biên mỏng như vậy, câu hỏi quan trọng không phải là lãi bao nhiêu, mà là tiền đang đi đâu.

Đáng chú ý, trong khi lợi nhuận tăng, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh lại âm 462 tỷ đồng, so với mức âm 154,3 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân nằm ở hai khoản mục. Hàng tồn kho tăng từ 427,6 tỷ đồng đầu năm lên 799,2 tỷ đồng, tức tăng 86,9%, gần gấp ba tốc độ tăng doanh thu. Trong đó, thành phẩm tăng từ 312,0 tỷ đồng lên 582,8 tỷ đồng, nguyên vật liệu tăng hơn 5 lần lên 202,8 tỷ đồng. Phải thu khách hàng tăng 43,8% lên 683,0 tỷ đồng. Cộng lại, hàng tồn kho và phải thu khách hàng đã hút thêm 579,5 tỷ đồng chỉ trong 9 tháng.

Công nợ phải thu tập trung cao. 5 khách hàng lớn nhất, gồm Công ty TNHH Lương thực Cờ Đỏ (117,2 tỷ đồng), Công ty CP Nông nghiệp An Điền (105,6 tỷ đồng), Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam (96,4 tỷ đồng), Công ty CP Gạo Hạnh Phúc (84,2 tỷ đồng) và Công ty CP Gạo Vì Dân (70,6 tỷ đồng), chiếm 69% tổng phải thu khách hàng. Khoản phải thu Gạo Hạnh Phúc tăng từ 1,0 tỷ đồng lên 84,2 tỷ đồng trong 9 tháng, trong khi doanh nghiệp này đồng thời được A An trả trước 2,55 tỷ đồng với tư cách nhà cung cấp. Bên liên quan là Chi nhánh Công ty CP Tập đoàn Tân Long tại Đồng Tháp, đơn vị có cùng Chủ tịch với công ty mẹ Siba Holdings, bán cho A An 106,2 tỷ đồng hàng hóa trong kỳ và được thanh toán đủ, nhưng chiều ngược lại, A An bán cho đơn vị này 12,37 tỷ đồng và mới thu được 1,37 tỷ đồng.

Chi phí bán hàng 9 tháng tăng gấp đôi lên 82,2 tỷ đồng, từ 1,7% lên 2,5% doanh thu thuần, trong đó chi phí quảng cáo tăng hơn 17 lần lên 5,8 tỷ đồng. Chiết khấu thương mại tăng 6,5 lần lên 22,8 tỷ đồng. Nói cách khác, một phần đáng kể mức tăng doanh thu được mua bằng chiết khấu, khuyến mại và chi phí bán hàng.

Hệ quả của những diễn biến trên thể hiện ở lãi cơ bản trên mỗi cổ phiếu (EPS) của A An giảm gần 20%. Trong năm, A An phát hành 11,7 triệu cổ phiếu trả cổ tức tỷ lệ 18% và 14,95 triệu cổ phiếu tăng vốn từ nguồn vốn chủ sở hữu tỷ lệ 23%, nâng vốn điều lệ từ 650 tỷ đồng lên 916,5 tỷ đồng mà không thu thêm tiền. Số cổ phiếu lưu hành bình quân tăng từ 35,0 triệu lên 74,1 triệu. Vì vậy, dù lợi nhuận sau thuế tăng 69,9%, lãi cơ bản trên mỗi cổ phiếu 9 tháng giảm từ 717 đồng xuống 576 đồng, tức giảm 19,7%.

Nợ vay ngắn hạn vượt vốn chủ sở hữu

Để đáp ứng nhu cầu vốn, A An gia tăng đáng kể các khoản vay ngắn hạn. Tại ngày 30/9/2026, vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn là 1.094,4 tỷ đồng, tăng 490,7 tỷ đồng, tương đương 81%, so với đầu năm, và đã vượt vốn chủ sở hữu 976,2 tỷ đồng. Toàn bộ nợ phải trả của doanh nghiệp là nợ ngắn hạn. Các khoản vay có kỳ hạn 3 đến 6 tháng, lãi suất 7,5% đến 9,6%/năm, nghĩa là gần như toàn bộ dư nợ phải đáo hạn hoặc gia hạn trong vòng nửa năm. Riêng Ngân hàng BIDV Chi nhánh Bắc Hà chiếm 512,2 tỷ đồng, khoảng 47% tổng dư nợ, còn dư nợ tại Agribank Chi nhánh Sở Giao dịch tăng hơn 10 lần lên 263,7 tỷ đồng. Chi phí đi vay quý III là 16,7 tỷ đồng, tăng 49,3% so với cùng kỳ.

Cấu trúc tài sản cho thấy một nghịch lý. Cùng lúc vay ngắn hạn với lãi suất 7,5% đến 9,6%, A An nắm giữ 224,9 tỷ đồng tiền gửi có kỳ hạn với lãi suất từ 4,5% đến 9%/năm và mua 60 tỷ đồng trái phiếu Agribank kỳ hạn 10 năm, lãi suất 7,9% năm đầu. Thu nhập lãi tiền gửi và cho vay 9 tháng là 10,6 tỷ đồng, trong khi chi phí lãi vay là 36,0 tỷ đồng. Doanh nghiệp còn ghi nhận một bất động sản đầu tư mới trị giá 17,6 tỷ đồng, là quyền sử dụng đất 31.527,6 m² tại xã Vĩnh Gia, An Giang, được nắm giữ với mục đích chờ tăng giá. Một doanh nghiệp lương thực có dòng tiền kinh doanh âm 462 tỷ đồng, vay ngắn hạn để bù đắp, lại khóa vốn vào đất chờ tăng giá và trái phiếu 10 năm, là lựa chọn mà cổ đông có quyền được giải thích.

Điểm đáng chú ý khác nằm ở tài sản bảo đảm. Theo thuyết minh, A An đặt cọc 20 tỷ đồng cho Công ty CP CBOT Việt Nam để thuê toàn bộ mặt bằng và tài sản gắn liền với đất tại số 145/18 Nguyễn Văn Hưởng, phường An Khánh, TP.HCM, nhằm làm tài sản bảo đảm cho khoản vay tại BIDV Chi nhánh Bắc Hà, với thời hạn thuê đến 31/3/2027. Chi phí thuê tài sản làm tài sản bảo đảm 9 tháng là 1,66 tỷ đồng. Khoản vay lớn nhất của doanh nghiệp vì vậy dựa trên tài sản của một bên thứ ba, với hợp đồng thuê có thời hạn.

Nhìn tổng thể, A An đang ghi nhận tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và cải thiện biên lợi nhuận gộp. Tuy nhiên, dòng tiền kinh doanh âm, tồn kho và công nợ tăng nhanh, cùng sự gia tăng vay ngắn hạn cho thấy hiệu quả chuyển đổi lợi nhuận thành tiền vẫn là vấn đề cần theo dõi.

Xuân Bắc