Ngày 9/11, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về dự toán ngân sách Nhà nước năm 2027 với sự đồng thuận tuyệt đối từ các đại biểu tham gia. Theo đó, tổng thu ngân sách năm 2027 được dự toán vượt mức 3,33 triệu tỷ đồng. Cơ cấu nguồn thu ghi nhận sự đóng góp của ngân sách trung ương trên 1,77 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương hơn 1,55 triệu tỷ đồng.

Trọng tâm nguồn lực tiếp tục nằm ở khu vực nội địa khi dự kiến đóng góp hơn 88% tổng nguồn thu, đạt gần 2,95 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, các khoản thu liên quan đến nhà và đất chiếm tỷ trọng cao nhất với mức xấp xỉ 775.280 tỷ đồng, tương đương hơn 26% nguồn thu nội địa, chiếm gần một phần tư nguồn thu nội địa. Quy mô này tăng khoảng 40% so với dự toán năm 2026. Trong đó, chỉ riêng khoản thu từ tiền sử dụng đất năm sau có thể vượt 666.850 tỷ đồng.

Cơ sở cho kỳ vọng của năm 2027 bắt nguồn từ đà thu khả quan trong năm 2026. Báo cáo từ Bộ Tài chính cho thấy tổng thu ngân sách nhà nước 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 2.438,9 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 96,4% dự toán. Thu nội địa ước đạt 2.102,8 nghìn tỷ đồng, riêng ba khối doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực ngoài quốc doanh đóng góp 1.052,9 nghìn tỷ đồng, đạt 103,3% dự toán.

Thị trường bất động sản tiếp tục là "phao cứu sinh" quan trọng khi các khoản thu về nhà, đất đạt 479.755 tỷ đồng, bằng 87,1% dự toán và chiếm gần 1/5 tổng thu cả nước. Trong số này, chiếm tỷ trọng áp đảo là tiền sử dụng đất với 398.599 tỷ đồng, đạt 84,1% dự toán. Tiền thuê đất và thuê mặt nước mang về 74.908 tỷ đồng, các khoản còn lại gồm thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, tiền cho thuê và tiền bán nhà thuộc sở hữu nhà nước.

Dòng tiền từ đất đã tạo nên sức bật rõ rệt tại nhiều tỉnh, thành phố, giúp hàng loạt địa phương hoàn thành kế hoạch cả năm trước thời hạn.

Tại khu vực miền Trung, Đà Nẵng ghi nhận khoản thu từ nhà, đất đạt 27.493,1 tỷ đồng, chiếm 37,1% tổng thu ngân sách trên địa bàn và tăng đột biến 350,9% so với cùng kỳ. Nhờ cú hích này, thành phố đã cán đích thu ngân sách từ cuối tháng 9, sớm trọn vẹn ba tháng với tổng thu 10 tháng đạt 74.024,3 tỷ đồng, vượt dự toán khoảng 15.020 tỷ đồng.

Tại Nghệ An, tiền sử dụng đất thu về 10.941 tỷ đồng, đạt 176% dự toán, tăng 40% so với cùng kỳ và đóng góp 38,3% vào tổng thu ngân sách 28.552,6 tỷ đồng của tỉnh. Đáng chú ý, tiền trúng đấu giá quyền sử dụng đất đạt khoảng 7.402 tỷ đồng, chiếm gần 68% số thu tiền sử dụng đất của địa phương này, trong khi các dự án phát triển bất động sản đóng góp 1.074 tỷ đồng.

Thanh Hóa cũng về đích trước hai tháng khi tổng thu đạt khoảng 57.308 tỷ đồng, bằng 110,9% dự toán. Khoản thu nội địa của tỉnh mang lại 33.748 tỷ đồng, hoạt động xuất nhập khẩu đạt 23.560 tỷ đồng, riêng tiền sử dụng đất đạt 13.534 tỷ đồng, chiếm 23,6% tổng thu và tương đương cùng kỳ năm trước.

Hà Nội ghi nhận tổng thu ngân sách 10 tháng ước đạt 652.200 tỉ đồng, đạt 100,3% dự toán năm. Trong đó, thu nội địa đạt 611.000 tỷ đồng, riêng nhóm thu nhà đất đạt 112.617 tỷ đồng, bằng 113,1% dự toán và tăng 7,1% so với cùng kỳ.

Ngân sách 2026 ước vượt thu nửa triệu tỷ đồng, động lực đến từ đâu?

Quảng Ninh thu tiền sử dụng đất đạt 31.515 tỷ đồng, tăng 41,8% và chiếm 37,1% tổng thu, giúp tổng thu ngân sách tỉnh đạt 84.953 tỷ đồng, vượt 15% dự toán năm. Bắc Ninh cũng ghi nhận tiền sử dụng đất đạt 18.375 tỷ đồng, bằng 141,2% kế hoạch, chiếm gần 24% tổng thu và đưa tổng ngân sách địa phương lên 76.765 tỷ đồng, vượt 6,1% dự toán…

Trái ngược với đà tăng phi mã của phần lớn các tỉnh, nguồn thu từ đất tại Hưng Yên lại sụt giảm mạnh khi chỉ đạt 21.543 tỷ đồng, giảm 57,17% so với cùng kỳ. Sự suy giảm này khiến tổng thu ngân sách 10 tháng của tỉnh dừng lại ở mức 57.618 tỷ đồng, mới hoàn thành 68,39% kế hoạch năm và giảm 25,15% so với cùng kỳ. Dẫu vậy, đất đai vẫn là trụ cột khó thay thế khi chiếm tới 37,4% tổng thu ngân sách toàn tỉnh.

Mặc dù đóng vai trò cứu cánh cho bài toán cân đối ngân sách trước mắt, việc nguồn thu phụ thuộc quá lớn vào địa ốc vẫn tiềm ẩn không ít rủi ro.

Theo nhận định của TS. Nguyễn Quốc Việt từ Trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, nguồn thu từ đất đai liên tục gia tăng và đóng góp tỷ trọng rất lớn cho ngân sách nhà nước suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, bản chất của nguồn thu từ đất không mang tính bền vững dài hạn. Để bảo đảm an toàn tài khóa, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai giải pháp nuôi dưỡng những nguồn thu ổn định hơn, gắn liền với sức khỏe thực chất của hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên đất đai thay vì chạy theo các đợt tăng thu ngắn hạn.

Thanh Hoa