Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy tính đến cuối tháng 7/2026, tổng tiền gửi của dân cư và các tổ chức kinh tế đạt gần 17,46 triệu tỷ đồng, tăng 945.000 tỷ đồng, tương đương mức tăng 5,72% so với thời điểm cuối năm ngoái.

Thế nhưng, cũng trong 7 tháng đầu năm, các nhà băng đã bơm ra nền kinh tế lượng tín dụng lên tới gần 1,67 triệu tỷ đồng, đưa quy mô tín dụng cùng thời điểm cán mốc 20,26 triệu tỷ đồng. Khoảng chênh lệch lớn giữa lượng tiền gửi vào và lượng vốn cung ứng ra thị trường phản ánh áp lực huy động đang ngày càng đè nặng lên các ngân hàng khi tín dụng tăng tốc.

Chạy đua phát hành giấy tờ có giá để cân đối kỳ hạn

Theo NHNN, tiền gửi của khu vực dân cư tiếp tục ghi nhận đà tăng mạnh mẽ khi đạt 11,22 triệu tỷ đồng, tăng 8,56% so với cuối năm 2025 và thiết lập kỷ lục mới. Riêng trong tháng 6 trước đó, dòng tiền tiết kiệm từ người dân đã tăng thêm 151.900 tỷ đồng, tương đương 1,37%, nâng tổng số tiền gửi mới của khối dân cư từ đầu năm lên 885.100 tỷ đồng. 

Mặc dù tiền gửi cư dân liên tục tăng trưởng trong những tháng gần đây, nhưng các ngân hàng vẫn luôn căng thẳng nguồn vốn. Theo phân tích của các chuyên gia, khoảng cách giữa tăng trưởng tiền gửi và tín dụng không đồng nghĩa với việc hệ thống thiếu thanh khoản do các nhà băng còn có thể tiếp cận thị trường liên ngân hàng hoặc vay từ NHNN và các tổ chức tín dụng khác. Cấu trúc nguồn vốn toàn ngành đang có sự biến chuyển sâu sắc.

Theo báo cáo từ TCBS Research, trong nửa đầu năm 2026, tiền gửi khách hàng chỉ còn chiếm 59,8% tổng nguồn vốn toàn ngành, sụt giảm đáng kể so với mức 64,6% được ghi nhận trong 6 quý trước đó. Tỷ trọng này cũng bộc lộ rõ nét sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng theo quy mô và mô hình hoạt động.

Khối ngân hàng thương mại quốc doanh vẫn duy trì được nền tảng tiền gửi vững chắc khi tỷ trọng tiền gửi khách hàng trên tổng nguồn vốn tại BIDV đạt 65,7%, Vietcombank đạt 65,1% và VietinBank đạt 63,8%. 

Ngược lại, khối ngân hàng tư nhân dựa nhiều hơn vào nguồn vốn thị trường. Tại MB, tiền gửi khách hàng chiếm 55,6% tổng nguồn huy động, trong khi con số này tại Techcombank là 52% và VPBank chỉ dừng ở 48,8%. Thậm chí tại các đơn vị như NamABank, OCB hay MSB, tiền gửi khách hàng chỉ chiếm khoảng 44 - 46% tổng nguồn huy động, buộc các tổ chức này phải phụ thuộc lớn vào những kênh vốn khác.

Trước bài toán dòng tiền gửi tăng chậm hơn nhu cầu tín dụng, giấy tờ có giá đã vươn lên thành kênh huy động quan trọng. Quy mô giấy tờ có giá đã tăng gấp đôi trong vòng hai năm qua, nâng tỷ trọng từ 7,3% lên 9,8% tổng nguồn huy động của toàn hệ thống. 

Tính đến cuối quý II/2026, số dư giấy tờ có giá tại 26 ngân hàng đạt 1,96 triệu tỷ đồng, tăng 16,7% so với đầu năm và tăng 23,6% so với cùng kỳ, vượt trội hoàn toàn so với mức tăng 5,5% của tiền gửi khách hàng trong cùng giai đoạn.

Động lực thúc đẩy làn sóng này bắt nguồn từ sự lệch pha kỳ hạn trên bảng cân đối kế toán. Đến cuối tháng 6, trong khi tín dụng tăng 9% thì tiền gửi chỉ tăng 5,5%. Đáng chú ý, tỷ trọng cho vay trung và dài hạn đã leo lên 33,2%, trong khi phần lớn tiền gửi của người dân và tổ chức lại có kỳ hạn dưới 12 tháng. 

Tín dụng bỏ xa tiền gửi tới 3,5 điểm %, ngân hàng gánh áp lực vốn đắt

Giấy tờ có giá trở thành công cụ đắc lực giải quyết cùng lúc ba nút thắt lớn, bao gồm việc được tính đầy đủ vào tiền gửi khi xác định tỷ lệ LDR, cung cấp nguồn vốn trung dài hạn nhằm đáp ứng quy định về tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn ở mức 30% và được nới lên 40% từ ngày 1/7, đồng thời trái phiếu kỳ hạn từ 5 năm trở lên được tính vào vốn cấp 2. Theo ước tính từ VIS Rating, toàn hệ thống cần khoảng 283.000 tỷ đồng trái phiếu cấp 2 trong vòng 1 - 3 năm tới.

Mức độ phụ thuộc vào kênh này tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng tư nhân có quy mô cho vay dài hạn lớn. Tỷ lệ giấy tờ có giá trên tổng huy động tại OCB, ACB và Techcombank đều vượt trên 20%, trong khi tại MB là 15,5% và VPBank là 13,5%. Ngay cả nhóm ngân hàng thương mại quốc doanh cũng chịu áp lực riêng khi quy định loại bỏ tiền gửi của Kho bạc Nhà nước khỏi cách tính LDR từ đầu năm 2026 đã thúc đẩy BIDV, Vietcombank, VietinBank và Agribank lên kế hoạch phát hành kỷ lục từ 7.000 tỷ đồng đến 41.000 tỷ đồng mỗi ngân hàng trước khi chính sách được nới lỏng trở lại vào tháng 5 và tháng 8.

Gánh nặng chi phí vốn gia tăng

Sự bùng nổ của kênh giấy tờ có giá thể hiện rõ trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Riêng trong tháng 7/2026, các ngân hàng đã phát hành khoảng 35.600 tỷ đồng trái phiếu, chiếm phần lớn trong tổng số 41.000 tỷ đồng của toàn thị trường. Sang tháng 8, tỷ lệ phát hành của nhóm nhà băng tiếp tục chiếm gần 88% lượng trái phiếu toàn thị trường.

Đi kèm với khối lượng lớn là chi phí vốn leo thang. Lãi suất phát hành trái phiếu ngân hàng năm nay có thời điểm chạm ngưỡng 10%/năm, cao hơn đáng kể so với mặt bằng năm ngoái. Do là nguồn vốn có chi phí đắt đỏ nhất, việc gia tăng tỷ trọng giấy tờ có giá sẽ đẩy mặt bằng chi phí vốn toàn ngành neo cao, qua đó tạo sức ép trực tiếp lên biên lợi nhuận nếu lãi suất cho vay đầu ra không thể điều chỉnh tăng tương ứng.

Áp lực này được dự báo sẽ chưa thể hạ nhiệt trong nửa cuối năm. Nhu cầu bổ sung nguồn lực vẫn rất lớn khi tín dụng tiếp tục tăng theo hạn mức mới, kế hoạch phát hành hơn 75.000 tỷ đồng trái phiếu cấp 2 mới chỉ hoàn thành một phần, cùng với khoản nợ trái phiếu khoảng 20.000 tỷ đồng của các nhà băng sắp đáo hạn cần được tái tài trợ.

Nhìn nhận về bài toán cân đối vốn dài hạn, tại Hội nghị Đầu tư Techcombank 2026 ngày 19/9, ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN),  khẳng định nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng hiện rất cấp bách. Hệ thống ngân hàng giữ vai trò huyết mạch trong việc cung ứng vốn nhưng nguồn tiền huy động của các ngân hàng thương mại chủ yếu mang tính ngắn hạn, trái ngược với đặc thù vốn lớn và thời gian thu hồi kéo dài của các dự án hạ tầng.

Do đó, tín dụng ngân hàng không thể là kênh tài trợ duy nhất mà cần có sự tham gia đồng bộ từ ngân sách nhà nước, vốn ODA, các khoản vay quốc tế và nguồn vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài để giảm tải áp lực cho hệ thống tiền tệ.

Huyền Anh