Kinh tế thị trường ở đâu cũng vậy, khó nhất là đầu ra, là bao tiêu sản phẩm cho xã viên. Đầu vào có thể thành viên tự lo, không cách này thì cách khác. Còn đầu ra, không phải ai cũng tự lo được, nhất là với những người nông dân Nhật Bản cần mẫn chăm chỉ lao động tối ngày, rất ít người tự bán hàng được cho mình. 

Liên kết chặt chẽ, bao tiêu trọn gói

Các HTX nông nghiệp còn có vai trò rất lớn trong việc tư vấn, hỗ trợ thông tin thị trường cho xã viên, nông dân. Qua HTX, nông dân Nhật được phổ biến, hướng dẫn về công nghệ hiện đại, KH-KT, được biết nhu cầu và diễn biến thị trường. Chính các HTX là người định hướng, lên kế hoạch sản xuất cho xã viên, nông dân, vì lợi ích của họ.

Do có sự điều tiết hợp lý, phân công nuôi trồng theo nhu cầu thị trường, nên tình trạng sản xuất theo “phong trào”, hay tình cảnh “được mùa mất giá” khó xảy ra và gây thiệt hại với nông dân Nhật Bản. Vì thế, cũng dễ hiểu khi hầu như tất cả mọi nông dân Nhật Bản đều tham gia HTX nông nghiệp, đạt tỷ lệ gần 100%, mặc dù nguyên tắc gia nhập HTX vẫn là hoàn toàn tự nguyện.

Các chuyên gia cho rằng mô hình HTX nông nghiệp Nhật Bản đã thành công trong việc liên kết chặt chẽ giữa các xã viên, nông dân với HTX và giữa các HTX với các DN khác.

Phương thức hỗ trợ đầu ra truyền thống của HTX là bao tiêu sản phẩm cho xã viên, nông dân. Đây là cách thức hỗ trợ theo thỏa thuận, hợp đồng được ký kết từ trước vụ mùa. 

Để làm được hình thức này, thông thường, HTX phải có sẵn các kênh tiêu thụ riêng như siêu thị lớn, nhà máy chế biến thực phẩm, nông sản. Trong nhiều trường hợp, HTX thu mua của xã viên rồi tiếp tục bán lại cho Liên hiệp HTX, hay cho các nhà máy có ký hợp đồng dài hạn. 

Thông thường các HTX nông nghiệp Nhật Bản thực hiện trọn gói các dịch vụ kèm theo như vận tải, quản lý, nhà kho... Các chi phí trên được hạch toán theo nguyên tắc chi phí thực và được trừ vào doanh thu bán hàng của xã viên, nông dân. 

Do giá thu mua có thể thay đổi hàng ngày theo thị trường, nên phần lớn các HTX nông nghiệp sẽ dùng phương thức thanh toán theo giá bình quân cho xã viên cùng với hệ thống kế toán chung của HTX. Phương thức này đơn giản, tạo sự ổn định thu nhập, ít rủi ro cho cả HTX và người bán hàng. Tuy nhiên, không phải mặt hàng nào cũng có thể bao tiêu trọn gói được khi không có người mua ổn định, tiêu thụ số lượng lớn.

Một sàn đấu giá nông sản của HTX ở Nhật bản

Đại lý ủy thác, sàn giao dịch

Với những nông sản số lượng ít, đặc sản, thời vụ lại không ổn định, người nông dân mang sản phẩm nông nghiệp đến các HTX ký gửi bán hộ. Đây là hình thức ủy thác bán hàng mà xã viên, nông dân có thể tự quyết định giá bán, điều kiện bán mà mình mong muốn. 

Cách này có thể rủi ro cao hơn nhưng cũng có thể bán được giá cao do thỏa thuận trực tiếp tại thời điểm mua bán. Nếu bán được sản phẩm, HTX sẽ thanh toán tiền cho nông dân bằng tiền mặt, chuyển khoản cho nông dân qua hệ thống dịch vụ tài chính, ngân hàng. 

Người nông dân phải trả tiền phí đại lý hay chiết khấu hoa hồng cho các HTX, thông thường từ 2 - 5% doanh thu. Rất nhiều sản phẩm lạ, đặc sản của nông dân được tiêu thụ qua hình thức này. 

Một trong những phương thức hỗ trợ bao tiêu sản phẩm độc đáo của các HTX nông nghiệp Nhật Bản là tổ chức, duy trì các sàn giao dịch sản phẩm nông nghiệp. Sàn chỉ chuyên dành cho người bán sỉ, số lượng lớn. Bình thường, từng nông dân, thành viên không thể tự mình tham gia sàn giao dịch và đấu giá vì không đủ điều kiện và cũng quá tốn kém. 

Tuy nhiên, thông qua HTX, nông dân Nhật có thể làm điều đó dễ dàng. HTX còn giúp các xã viên nông dân của mình khi tham gia bán đấu giá, sản phẩm được đăng ký theo lô, mã chung của HTX, sử dụng tài khoản của HTX khi giao dịch khá thuận lợi. Cách làm này giúp nông dân, chủ trang trại có thể trực tiếp kết nối với người mua, bán hàng với giá cao nhất mà không quá tốn kém công sức, thời gian đầu tư tìm kiếm. 

Giống như các công ty đấu giá sản phẩm nông nghiệp khác, các HTX nông nghiệp muốn làm được dịch vụ này phải có đủ điều kiện và được Bộ Nông nghiệp cấp phép. Trước phiên đấu giá, HTX cung cấp, cập nhật thông tin thị trường và còn tư vấn cho nông dân cách quản lý, giới thiệu xuất xứ, chất lượng sản phẩm tốt nhất tại sàn giao dịch.

Thùy Trang