Theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), những yếu tố đang chi phối lãi suất không chỉ nằm ở thanh khoản ngắn hạn, mà có thể xuất phát từ các vấn đề mang tính cấu trúc trong bảng cân đối của hệ thống ngân hàng.

Yếu tố nào đang chi phối lãi suất?

Trong bối cảnh Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) liên tục có những chỉ đạo quyết liệt nhằm giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp, các ngân hàng thương mại đã bắt đầu nhập cuộc bằng việc đưa ra các chương trình cho vay ưu đãi. 

Theo nhận định của các chuyên gia, thanh khoản hệ thống đã bớt căng thẳng, một số quy định điều hành được điều chỉnh theo hướng nới lỏng hơn, như gần đây NHNN đã nới thêm lượng tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) vào tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) hay nới tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn. Mới nhất là đề xuất của Bộ Tài chính không áp dụng trần tỷ lệ tiền gửi KBNN sang hệ thống ngân hàng từ nguồn ngân sách nhàn rỗi. Đây đều là những điều chỉnh theo hướng gia tăng nguồn vốn cho hệ thống.

Trong bối cảnh Chính phủ và NHNN liên tục có những chỉ đạo quyết liệt nhằm giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp, các ngân hàng thương mại đã bắt đầu nhập cuộc bằng việc đưa ra các chương trình cho vay ưu đãi. 

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, mức độ dư thừa thanh khoản vẫn chưa đủ lớn để kéo mặt bằng lãi suất xuống một cách bền vững. Theo đánh giá của ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Phân tích, Công ty CPChứng khoán Agriseco, những giải pháp hỗ trợ thanh khoản từ cơ quan quản lý thời gian qua mới chỉ cung cấp điều kiện cần cho thị trường. Các công cụ tiền tệ này không phải là động lực trực tiếp tạo ra sự tăng trưởng kinh tế mà chỉ đóng vai trò hỗ trợ.

Đồng quan điểm về tính chất của nguồn vốn, ông Trần Ngọc Báu, CEO Wigroup, phân tích việc nới lỏng các tỷ lệ an toàn thời gian qua chủ yếu giúp ngân hàng có thêm không gian để tăng trưởng tín dụng chứ chưa thực sự bơm thêm nguồn vốn mới vào hệ thống. Vấn đề nan giải hiện nay của ngành ngân hàng chính là sự thiếu hụt nguồn vốn mới, đây cũng là căn nguyên dẫn đến tình trạng lãi suất vẫn neo cao và thanh khoản đôi khi rơi vào trạng thái "khát".

Bổ sung một góc nhìn mang tính kỹ thuật hơn, báo cáo từ Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng chênh lệch kỳ hạn nguồn vốn vẫn là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến mặt bằng lãi suất hiện nay.

Các chuyên gia nhận định áp lực lãi suất hiện nay không chỉ nằm ở thanh khoản ngắn hạn mà còn xuất phát từ những vấn đề mang tính cấu trúc trong bảng cân đối kế toán của các ngân hàng. Một trong những yếu tố gây ảnh hưởng lớn nhất chính là sự chênh lệch kỳ hạn nguồn vốn. Nhiều khoản tín dụng bất động sản hiện đang trong quá trình cơ cấu hoặc gia hạn, dù vẫn nằm trên sổ sách nhưng chưa tạo ra dòng tiền và lợi nhuận tương xứng.

Để tài trợ cho các tài sản này, các ngân hàng buộc phải huy động nguồn vốn trung và dài hạn với quy mô lớn hơn. Điều này lý giải vì sao các ngân hàng không chỉ cạnh tranh lãi suất ở kỳ hạn dài mà ngay cả các kỳ hạn ngắn từ 3 - 6 tháng cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Theo VDSC, làn sóng tăng lãi suất huy động hiện nay không đơn thuần là để thu hút thêm tiền mà nhằm mục đích thay đổi hành vi của người gửi tiền, đẩy dòng vốn sang các kỳ hạn dài hơn để tối ưu hóa cơ cấu nguồn.

Bên cạnh đó, các yếu tố quốc tế cũng đang tạo ra những rào cản nhất định. Dù dòng vốn FDI và các khoản vay nước ngoài của ngân hàng có dấu hiệu cải thiện nhưng chi phí vốn quốc tế vẫn ở mức cao do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất neo đỉnh và đồng Yên Nhật có những biến động mạnh. Điều này khiến NHNN phải vô cùng thận trọng khi hỗ trợ thanh khoản để tránh gây áp lực lên tỷ giá.

Kỳ vọng tăng thêm dư địa

Nhìn lại lịch sử, ông Trần Ngọc Báu chỉ ra chu kỳ tiền rẻ kéo dài gần một thập kỷ trước đây được hình thành từ hai yếu tố chính. Thứ nhất là dòng vốn ngoại đổ vào mạnh mẽ khiến NHNN phải đẩy lượng lớn tiền đồng ra thị trường để mua ngoại tệ. Thứ hai là sự chuyển dịch lượng tiền gửi khổng lồ của KBNN từ hệ thống NHNN sang các ngân hàng thương mại.

Thời điểm hiện nay, ông Báu cho rằng chưa có cơ sở vững chắc nào cho thấy thanh khoản hệ thống đã được giải quyết triệt để ngoài hy vọng vào nguồn tiền từ KBNN. Hiện nay, tổng số dư ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi ước tính khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, quy định hiện hành chỉ cho phép KBNN gửi tối đa 50% số dư này tại các ngân hàng thương mại.

Dựa trên số liệu từ báo cáo của Bộ Tài chính, KBNN đang gửi hơn 780.000 tỷ đồng tại hệ thống ngân hàng. Nếu đề xuất nâng trần tỷ lệ này lên mức 80% được thông qua, thị trường có thể đón nhận thêm khoảng 400.000 tỷ đồng nguồn vốn mới.

Lãi suất cuối năm khó tăng cao hay giảm đột ngột

Lãi suất huy động xuất hiện nhịp giảm mới, đà hạ nhiệt có kéo dài?

Chuyên gia từ Wigroup khẳng định nếu đưa được khoảng 300.000 đến 400.000 tỷ đồng vào hệ thống thì nhu cầu thanh khoản sẽ được giải quyết rất lớn. Mặc dù vậy, việc điều chỉnh tỷ lệ này cần sự phối hợp của nhiều bộ ngành và sớm nhất phải đến đầu năm sau mới có thể thực thi, để lại một khoảng trống thanh khoản trong ngắn hạn.

Để mặt bằng lãi suất giảm một cách bền vững, nhóm phân tích của VDSC cho rằng chìa khóa nằm ở quá trình xử lý các tài sản có hiệu quả thấp, đặc biệt là các khoản nợ bất động sản đang được cơ cấu.

Trong ngắn hạn, thị trường đang chờ đợi tín hiệu từ NHNN thông qua việc kích hoạt công cụ mua giao ngay ngoại tệ khi chênh lệch tỷ giá chạm ngưỡng 5%. Nếu công cụ này được sử dụng, thanh khoản hệ thống sẽ được cải thiện mạnh mẽ, tạo tiền đề để kéo mặt bằng lãi suất ngắn hạn xuống mức hợp lý hơn, hỗ trợ thực chất cho đà phục hồi của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Huyền Anh