Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo việc làm, kích thích sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế xã hội. Nhằm hỗ trợ khu vực này, các tổ chức tín dụng đang tập trung nguồn lực rất lớn để mở rộng khả năng tiếp cận vốn.

Nguồn cung vốn ưu đãi tăng tốc mạnh mẽ

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy, tính đến ngày 28/8/2026, dư nợ tín dụng nền kinh tế đạt gần 20,5 triệu tỷ đồng, tăng 10,24% so với cuối năm 2025. Trong đó, tín dụng cho DNNVV đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 12,4% và chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Hiện có trên 100 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ đối với khối này, với doanh số giải ngân lũy kế trong 8 tháng đầu năm đạt trên 3,8 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh nguồn vốn đang lưu thông, các ngân hàng tiếp tục triển khai chương trình tín dụng ưu đãi hướng đến DNNVV. Sau hơn một tháng triển khai, số ngân hàng tham gia chương trình đã tăng từ 4 lên 19 đơn vị. Tổng hạn mức tín dụng được công bố đạt hơn 407.000 tỷ đồng, cao hơn mức đăng ký ban đầu là 220.000 tỷ đồng. Lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1-2%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của các ngân hàng cho vay.

Bên cạnh đó, việc cơ quan điều hành áp hệ số rủi ro đối với khoản phải đòi của DNNVV ở mức 85-90%, thấp hơn đáng kể so với mức từ 100% trở lên của các nhóm doanh nghiệp khác, tiếp tục tạo dư địa lớn để các ngân hàng cấp tín dụng.

Đáng chú ý, quá trình xét duyệt khoản vay vẫn tuân theo các quy định về an toàn tín dụng. Ngân hàng xem xét phương án sử dụng vốn, khả năng trả nợ, dòng tiền, lịch sử tín dụng, năng lực quản trị và dữ liệu hoạt động của doanh nghiệp. Tài sản bảo đảm được đánh giá theo chính sách của từng tổ chức tín dụng.

Doanh nghiệp có nhu cầu vay cần chuẩn bị báo cáo tài chính, hồ sơ thuế, chứng từ về doanh thu và kế hoạch sử dụng vốn. Phương án kinh doanh cần thể hiện rõ nhu cầu vay, dòng tiền dự kiến và nguồn trả nợ. Những thông tin này là căn cứ để ngân hàng xác định hạn mức, thời hạn và lãi suất.

Dù quy mô gói tín dụng rất lớn cùng điều kiện lãi suất cạnh tranh, việc chuyển hóa dòng vốn này thành các khoản vay thực tế vẫn gặp phải những rào cản mang tính cố hữu. Khả năng tiếp cận vốn của khối DNNVV đang chịu tác động lớn từ sự thiếu hụt tài sản bảo đảm, chất lượng thông tin kế toán và năng lực quản trị. Nhiều đơn vị chưa có báo cáo tài chính được kiểm toán độc lập, dòng tiền kinh doanh còn lẫn lộn với tài chính cá nhân, khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc định giá rủi ro.

Phân tích về thực trạng này, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, nhận định sức khỏe doanh nghiệp đang phục hồi nhưng chưa đồng đều. Không ít doanh nghiệp vẫn đối mặt với bài toán tồn kho, công nợ, suy giảm đơn hàng và chi phí đầu vào tăng cao. Do đó, nếu triển vọng đầu ra và vòng quay vốn chưa thông suốt, việc tiếp cận thêm vốn vay dù lãi suất thấp cũng chưa chắc tạo được động lực mở rộng sản xuất. 

Bên cạnh đó, ông Huy chỉ rõ nhiều DNNVV còn hạn chế về vốn chủ sở hữu, phương án kinh doanh thiếu các tính toán cụ thể về điểm hòa vốn, biên lợi nhuận hay kịch bản trả nợ, dẫn tới việc xử lý hồ sơ vay bị kéo dài.

Đồng quan điểm về việc cần minh bạch hóa phương án tài chính, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng nhấn mạnh, khi tiếp cận các gói vốn ưu đãi, doanh nghiệp phải chứng minh được dòng tiền thực tế hình thành từ hoạt động kinh doanh để hoàn trả khoản vay. Theo ông Hiếu, đây là yếu tố tiên quyết để ngân hàng thẩm định tính khả thi, nhất là đối với các doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm.

Hoàn thiện chính sách để khơi thông nguồn lực bền vững

Các chuyên gia cho rằng ngân hàng cũng cần thay đổi phương thức thẩm định để tương thích với thực tiễn. Việc cấp tín dụng cần dịch chuyển dần từ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm sang đánh giá lịch sử giao dịch, hợp đồng đầu ra, hóa đơn điện tử và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Để giảm thiểu rủi ro, TS. Nguyễn Trí Hiếu gợi ý các ngân hàng chủ động cơ cấu khoản vay phù hợp với chu kỳ dòng tiền của khách hàng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đồng thời tận dụng cơ chế từ các quỹ bảo lãnh tín dụng. Ông Hiếu cũng lưu ý rằng hiệu quả của chương trình ưu đãi không nên chỉ đo đếm bằng tốc độ hay quy mô giải ngân, mà phải nhìn vào phạm vi tiếp cận công bằng giữa các địa phương, ngành nghề và chất lượng khoản vay sau khi giải ngân.

Nâng cao hiệu quả của gói tín dụng đòi hỏi các giải pháp đồng bộ vượt ra khỏi khuôn khổ ngành ngân hàng. Ông Nguyễn Quang Huy cho rằng chính sách tín dụng cần gắn liền với các hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ bán hàng trên nền tảng số và tạo điều kiện cho DNNVV tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối của các tập đoàn lớn.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể vay vốn bằng tài sản số và quyền sở hữu trí tuệ

Doanh nghiệp nhỏ và vừa sắp được vay vốn dựa trên dòng tiền?

Đưa ra góc nhìn chiến lược, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề xuất cần nghiên cứu thí điểm mô hình ngân hàng số chuyên biệt cho nhóm DNNVV và hộ kinh doanh. Ngoài ra, việc đa dạng hóa các định chế cung ứng tín dụng ngoài ngân hàng, thúc đẩy thị trường bao thanh toán, tài trợ khoản phải thu cùng hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm độc lập sẽ là những trợ lực căn cơ giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ góc độ cơ quan lập pháp, bà Nguyễn Thị Phú Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhìn nhận việc tiếp cận vốn vẫn là bài toán phức tạp, bởi ngân hàng cũng là doanh nghiệp, buộc phải ưu tiên quản trị rủi ro để bảo toàn vốn. Do đó, trong quá trình xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tới đây, tính khả thi và khâu tổ chức thực hiện sẽ được đặt lên hàng đầu. 

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cốt lõi giải quyết vấn đề vẫn là việc hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị, tài chính của doanh nghiệp, xây dựng hệ thống dữ liệu thông tin công khai, minh bạch, kết hợp với các cơ chế tư vấn cụ thể tại từng địa phương nhằm đưa chính sách vào đời sống thực tiễn.

Huyền Anh