Bởi thế, việc HTX này được dự kiến kết nối vào chuỗi nông sản an toàn Việt Nam là cơ hội củng cố lại toàn bộ quy trình tổ chức sản xuất trên vùng RAT lớn nhất Thủ đô hiện nay.

Theo Giám đốc Đỗ Thị Liên, HTX khởi nghiệp từ ngày 21/4/2003. Thời điểm đó, người dân Vân Nội chủ yếu cấy lúa, chỉ một số hộ nhỏ lẻ trồng rau vụ đông. HTX nhen nhóm vận động 12 hộ xã viên hợp tác làm trên 1ha ruộng rau, dần dà mở rộng lên 3ha, rồi 5ha… Và đến cuối 2004, HTX Đạo Đức nằm trong số 3 đơn vị đầu tiên của Hà Nội đăng ký vùng sản xuất đủ tiêu chuẩn làm RAT, với 10ha.

HTX bị vượt quá tầm kiểm soát

Những năm đầu, HTX trày chật vận động nông dân thay đổi tư duy và tập quán canh tác rau, tập huấn bà con làm RAT theo quy trình VietGap, đăng ký vùng RAT... Đây cũng là giai đoạn HTX luôn nhận được sự quan tâm hỗ trợ từ xã, huyện, thành phố và các đoàn thể… nên khởi sự khá suôn sẻ.

Bà Liên cho rằng những năm sau đó (2006 - 2011), HTX vận hành rất tốt, vùng rau từ 10ha mở ra 20 - 25ha, số thành viên từ 12 hộ lên tới 352 hộ. Thế rồi, đến năm 2015 là “điểm nút” HTX bị vượt quá tầm kiểm soát, khi thị trường phức tạp hơn và quy mô HTX quá lớn.

Do không chi phối được thành viên, HTX để xảy ra sự cố kinh doanh không mong muốn. Cụ thể, một số thành viên HTX vi phạm quy trình bán rau… như các đài báo đã nêu. Từ đó, RAT của HTX càng khó tiêu thụ, đành phải kêu gọi các kênh bán lẻ, nhà ăn, bếp ăn kết nối thẳng với bà con để mua rau, hòng cứu vãn sản xuất.

Lý giải thêm, bà Liên nói: “Giám đốc HTX không thể lúc nào cũng đi theo hộ thành viên, hay nhân viên tiêu thụ của HTX được, nhất là khi đối mặt với tình huống bị thị trường áp đặt. Trên thực tế, đặc thù vùng sản xuất RAT Vân Nội không thể lúc nào cũng đủ chủng loại sản phẩm, kể cả huy động nguồn cung của HTX từ Mộc Châu, Đà Lạt… cũng không đáp ứng kịp với nhu cầu rất đa dạng thị trường. Bởi thế, khi xảy ra tình huống thành viên, nhân viên thị trường của HTX bị đầu mối tiêu thụ “ép” có thêm sản phẩm rau khác, hay rau trái vụ, thì HTX không thể kiểm soát chất lượng rau sạch hay bẩn được...”.

Theo báo cáo của UBND huyện Đông Anh, trên địa bàn huyện có 166 HTX và quỹ TDND, nhưng chỉ còn 130 HTX các lĩnh vực hoạt động. Trong đó, các HTX chuyên rau chủ yếu ở các xã Vân Nội, Tiên Dương và một số ít HTX ở các xã Nguyên Khê, Nam Hồng. Các HTX chuyên rau đang thu hút khá nhiều thành viên, hộ trồng rau…

Chủ tịch Võ Kim Cự khảo sát vùng rau an toàn Vân Nội

Cơ hội củng cố HTX và vùng rau

Trực tiếp đến khảo sát vùng rau Vân Nội mới đây, ông Võ Kim Cự - Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, cho rằng các cấp ngành sở tại cần ưu tiên chăm lo củng cố các HTX chuyên rau. Nếu các HTX nghiêm túc cam kết tham gia chuỗi cung ứng nông sản an toàn Việt Nam, thì vùng rau Vân Nội có rất nhiều lợi thế, như các HTX và các hộ dân có bề dày kinh nghiệm chuyên canh rau, hạ tầng vùng rau đã cơ bản hình thành, nhất là vị trí vùng rau chỉ mươi phút có thể vận chuyển rau tươi từ ruộng đến các cửa hàng tiêu thụ trong nội đô Hà Nội…

Thực tế vùng rau xã Vân Nội (nay mở rộng tới 3 xã lân cận) luôn được coi là trọng điểm chỉ đạo phát triển sản xuất RAT ở Thủ đô. Nhiều năm qua, vùng rau này cũng thu hút rất nhiều đề án, dự án khuyến nông, bảo vệ thực vật áp dụng cho RAT của các cấp ngành nông nghiệp. Song, mô hình HTX chuyên rau rất ít được các cấp ngành quan tâm, nhất là khi chợ rau Vân Nội trở thành đầu mối lớn tiêu thụ rau bất kể ngày đêm, thì công tác quản lý nguồn cung RAT ở đây càng trở nên rất phức tạp.

Gắn bó nhiều năm với HTX RAT Đạo Đức, một mô hình HTX chuyên rau có sức ảnh hưởng lớn trong vùng rau, Giám đốc Đỗ Thị Liên trăn trở: “Trong tình trạng hiện nay, không biết sẽ còn bao nhiêu HTX rau đủ sức tồn tại…? Bởi năng lực, khả năng và vai trò HTX đến nay không đủ sức chi phối người nông dân trồng rau, nên tôi mong cấp trên có những chính sách phù hợp, đột phá và kịp thời hỗ trợ HTX chuyên rau”.

Lưu Đoàn