Từ cây hồi, sa nhân tím đến các loại hoa, lá thảo mộc... HTX đang tổ chức sản xuất, chế biến và phát triển thị trường  giúp thành viên, người dân gia tăng thu nhập.

Khai thác lợi thế đồi rừng, mở hướng phát triển dược liệu

Theo định hướng phát triển dược liệu, tỉnh Lạng Sơn có tiềm năng phát triển nhiều loài cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương như sa nhân tím, ba kích, cát sâm, trà hoa vàng, khôi nhung, gừng...

Hiện tổng diện tích trồng cây dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh đạt hơn 1.056 ha, tương đương 52,8% mục tiêu đề ra. Phần lớn diện tích do các hộ gia đình tự đầu tư phát triển, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế ước tính từ 20 - 50 triệu đồng/ha/năm, tùy loại cây.

Thực tế tại xã Kiên Mộc cho thấy tiềm năng tạo thêm nguồn thu từ diện tích rừng hiện có. Với hơn 25.000 ha rừng trồng, chủ yếu là thông, keo, hồi và bạch đàn, địa phương có điều kiện phát triển các loại cây dược liệu phù hợp dưới tán rừng. Thay vì chỉ khai thác giá trị từ cây trồng lâm nghiệp chính, người dân từng bước đưa cây dược liệu vào sản xuất để tận dụng không gian dưới tán, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Gia đình anh Tô Đức Lượng, thôn Bản Quầy là một trong những hộ tiên phong với mô hình này. Sở hữu 70 ha rừng thông, hồi. Khoảng 10 năm trước, nhận thấy hiệu quả kinh tế từ cây sa nhân tím, anh Lượng bắt đầu trồng khoảng 2 ha dưới tán rừng.

Sau khoảng 3 năm chăm sóc, cây sa nhân bắt đầu cho thu hoạch quả, sản lượng tăng dần qua các năm. Trung bình mỗi năm, gia đình anh Lượng thu được khoảng 1 tấn quả, mang lại thu nhập 60 triệu đồng. Khoản thu này giúp gia đình khai thác thêm giá trị từ diện tích rừng, trong khi cây sa nhân có thể sinh trưởng dưới tán cây lâm nghiệp.

Tại Kiên Mộc, người dân hiện trồng trên 170 ha cây dược liệu. Trong đó, sa nhân tím chiếm 162 ha, với 110 ha đang cho thu hoạch, tập trung tại các thôn Bản Quầy, Nà Thuộc, Bản Có...

Mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng góp phần tạo thêm nguồn thu, đồng thời giúp tận dụng không gian sản xuất và giữ ẩm cho đất. Tuy nhiên, để giá trị từ cây dược liệu được phát huy ổn định, bên cạnh khâu trồng và thu hoạch, việc tổ chức thu mua, sơ chế, chế biến và tìm đầu ra cho sản phẩm cũng đóng vai trò quan trọng.

Đây chính là dư địa để các HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, giúp người dân từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu đơn lẻ sang cung ứng nguồn nguyên liệu cho những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

HTX làm giàu giá trị cà phê Khe Sanh

Bước chuyển mình trong sản xuất của phụ nữ Đơn Dương: Từ tổ liên kết đến HTX rau sạch

HTX Nà Làng: Từ nguyên liệu bản địa đến sản phẩm có thương hiệu

Mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng không chỉ phát triển ở xã Kiên mộc mà tại xã Gia Bình, hướng đi này cũng đang được triển khai và nhân rộng.

Một điển hình về khai thác giá trị từ nguồn nguyên liệu bản địa là HTX Nông lâm nghiệp Nà Làng, xã Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn. Thay vì chỉ thu mua, bán nguyên liệu thô, HTX lựa chọn phát triển các sản phẩm trà thảo mộc từ hoa, quả và lá cây, đưa những nguồn nguyên liệu quen thuộc của địa phương vào chế biến, đóng gói và tiêu thụ trên thị trường.

Chị Lý Phương Hiền, Giám đốc HTX Nông lâm nghiệp Nà Làng cho biết: Nhận thấy địa bàn xã Gia Bình và các xã lân cận có nhiều loại hoa, cây có tiềm năng làm nguyên liệu trà như nụ vối, núc nác và chè dưới tán hồi. Cuối năm 2023, chị cùng các thành viên thành lập HTX với 20 thành viên. Mục tiêu là tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, phát triển các sản phẩm thảo mộc đa dạng, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.

Từ định hướng đó, HTX từng bước hình thành các dòng sản phẩm như trà nụ vối, chè dưới tán hồi, trà núc nác... Nguồn nguyên liệu được HTX thu mua từ người dân trong và ngoài xã, cả ở dạng tươi và khô.

Với lợi thế vùng nguyên liệu hồi rộng lớn của tỉnh, HTX đã phát triển mô hình chè dưới tán hồi, hướng tới khai thác thêm giá trị trên cùng không gian canh tác. Hiện HTX có trên 28 ha chè trồng dưới tán hồi của các thành viên.

Lạng Sơn hiện có khoảng 43.000 ha hồi, trong đó trên 28.000 ha đang cho thu hoạch ổn định. Cây hồi vốn đã tạo nguồn thu từ hoa hồi, nhưng dư địa kinh tế không chỉ dừng ở sản phẩm thu hoạch truyền thống. Khi được kết hợp với các loại cây phù hợp và gắn với chế biến, vùng trồng có thể trở thành nguồn cung cho nhiều nhóm sản phẩm khác nhau.

Với mô hình của HTX Nà Làng, nguyên liệu chè được sơ chế, sấy chậm ở nhiệt độ từ 40 - 50 độ C nhằm giữ màu sắc và mùi vị tự nhiên. Sau đó, sản phẩm được chế biến thành trà, đóng túi, hộp để cung cấp ra thị trường.

Điểm đáng chú ý là HTX không dừng lại ở khâu chế biến mà còn chú trọng xây dựng thương hiệu cho từng dòng sản phẩm như chè Nà Làng, trà Mộc Hồ Hiệp... Các sản phẩm được thiết kế bao bì phù hợp, gắn tem truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn sản phẩm theo quy định.

Mở rộng thị trường, gia tăng giá trị từ một vùng nguyên liệu

Cùng với đầu tư chế biến và xây dựng thương hiệu, HTX Nông lâm nghiệp Nà Làng chủ động mở rộng các kênh tiêu thụ. Bên cạnh bán trực tiếp tại cửa hàng, hội chợ và các ngày hội giới thiệu sản phẩm, HTX quảng bá trên những nền tảng số như Zalo, Facebook, TikTok và Shopee.

Các sản phẩm trà túi lọc được đóng hộp 30 gói, trọng lượng từ 75 - 90 gram, có giá bán từ 60.000 - 80.000 đồng/hộp. Quy cách đóng gói gọn nhẹ, thuận tiện sử dụng cùng hoạt động quảng bá trực tuyến giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng trong và ngoài tỉnh.

Ông Hoàng Văn Tứ, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Kinh tế xã Bình Gia cho biết: HTX Nông lâm nghiệp Nà Làng đã chủ động khai thác lợi thế sẵn có của địa phương để phát triển các sản phẩm trà thảo mộc. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tham mưu UBND xã quan tâm hỗ trợ HTX quảng bá, giới thiệu sản phẩm, tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ; đồng thời tạo điều kiện để HTX mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng.

Từ thực tế ở Nà Làng có thể thấy, phát triển vùng nguyên liệu chỉ là bước đầu. Để tạo ra nhiều dòng doanh thu, cần có sự kết nối giữa người trồng, đơn vị thu mua, cơ sở chế biến và thị trường tiêu thụ. Trong chuỗi liên kết ấy, HTX có thể đóng vai trò đầu mối tổ chức sản xuất, bảo đảm nguồn cung và đưa sản phẩm từ quy mô nhỏ đến thị trường rộng hơn.

Từ những cánh rừng hồi, rừng thông đến các sản phẩm trà thảo mộc, giá trị kinh tế không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà còn ở cách tổ chức sản xuất và khai thác nguyên liệu. Khi HTX phát huy tốt vai trò kết nối, chế biến và tiêu thụ, một vùng nguyên liệu có thể mở ra nhiều dòng doanh thu, vừa cải thiện sinh kế cho người dân, vừa góp phần phát triển kinh tế xanh gắn với bảo vệ rừng.

Thu Thảo