Tính đến ngày 15/10/2026, XK máy móc, thiết bị của Việt Nam đạt 58,6 tỷ USD, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, khối FDI vẫn chiếm hơn 90% kim ngạch, cho thấy DN nội chưa hưởng lợi tương xứng từ làn sóng đầu tư công nghệ.
Xuất khẩu công nghệ tăng nóng, khối nội làm sao để có "phần ngon"?
Làn sóng đầu tư AI và công nghệ cao được dự báo tiếp tục tăng nhiệt trong hai tháng cuối năm 2026 và các năm tới, tạo lực đẩy mới cho xuất khẩu công nghệ của Việt Nam. Tuy nhiên, khi khối FDI vẫn chiếm ưu thế áp đảo, doanh nghiệp nội phải cấp tốc nâng năng lực công nghệ, quản trị và cung ứng để không chỉ đón đơn hàng mà còn giành phần giá trị lớn hơn.
Làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở thêm cơ hội xuất khẩu (XK) cho Việt Nam. Các tập đoàn công nghệ quốc tế tăng nhu cầu thiết bị và đa dạng hóa địa điểm sản xuất.
Mới đây, Công ty chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) có nhận định, dòng vốn công nghệ cao được kỳ vọng tiếp tục thúc đẩy phục hồi FDI và tăng trưởng XK trong quý IV/2026. Cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung cùng chu kỳ đầu tư AI khiến các tập đoàn lớn đẩy nhanh mở rộng sản xuất.
Xuất khẩu tăng tốc, khối nội vẫn lép vế
Triển vọng trên thể hiện qua kết quả XK máy móc, thiết bị. Theo thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, nửa đầu tháng 10/2026, kim ngạch nhóm hàng này đạt 3,57 tỷ USD. Lũy kế đến ngày 15/10, con số đạt 58,6 tỷ USD, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đã tiến sát mức cả năm 2025.
Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng hiện là nhóm hàng XK lớn thứ hai của Việt Nam, sau máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Tuy nhiên, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn chiếm hơn 90% kim ngạch XK máy móc, thiết bị.
Khoảng cách này cho thấy Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu, nhưng doanh nghiệp (DN) khối nội chưa nắm giữ vị thế tương xứng. Nếu chủ yếu đảm nhận lắp ráp, gia công hoặc cung ứng công đoạn giá trị thấp, DN khó hưởng lợi tương xứng với tốc độ tăng XK. Họ cũng dễ bị tổn thương khi khách hàng thay đổi nhà cung ứng.
Cơ hội từ AI càng làm rõ yêu cầu nâng cấp vị thế này. Theo ước tính mới đây của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tỷ trọng XK hàng hóa liên quan đến AI so với GDP Việt Nam được dự báo tăng mạnh trong năm 2026. Máy tính, máy chủ và bộ định tuyến chiếm khoảng 60% kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này, phần lớn phục vụ nhu cầu cuối cùng tại Mỹ.
Muốn hưởng lợi nhiều hơn, DN Việt cần tiến vào các khâu tạo giá trị cao như thiết kế, phát triển phần mềm, giải pháp kỹ thuật và dịch vụ hậu mãi. Kết quả kinh doanh của lĩnh vực dịch vụ công nghệ thông tin cho thấy hướng đi này có tiềm năng.
Như trong báo cáo kinh doanh chín tháng năm 2026 của CTCP FPT công bố trong tháng 10/2026 đã ghi nhận doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin tại thị trường nước ngoài đạt 28.538 tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ. Doanh thu chuyển đổi số ở nước ngoài đạt 14.411 tỷ đồng, tăng 16,3%. Riêng dịch vụ AI và phân tích dữ liệu mang về 2.915 tỷ đồng, tăng 55%.
Những con số này cho thấy năng lực chuyên môn và giải pháp công nghệ có thể tạo nguồn thu lớn, thay vì chỉ dựa vào quy mô nhà máy hay chi phí nhân công. AI, phân tích dữ liệu, an ninh mạng và tự động hóa còn giúp DN nâng giá trị hợp đồng, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Nâng năng lực nội tại để giành phần giá trị cao
Tuy nhiên, cơ hội từ làn sóng công nghệ không tự động chuyển thành lợi ích cho DN nội địa. Muốn thu hẹp khoảng cách với khối FDI, khối nội cần nâng năng suất, cải thiện quản trị và từng bước làm chủ những công đoạn tạo giá trị cao.
Ts. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trưởng Chính sách công và Quản lý tại Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng DN Việt cần tái cấu trúc để thích ứng với những thay đổi của kinh tế toàn cầu. AI đang thúc đẩy nhu cầu thương mại và đầu tư công nghệ, nhưng DN chỉ tận dụng được cơ hội khi cải thiện năng suất, tối ưu chi phí và tự động hóa quy trình.
Theo đó, đầu tư công nghệ nên bắt đầu từ những điểm nghẽn cụ thể như lỗi sản xuất, tồn kho cao hoặc chậm giao hàng. Hiệu quả cần được đo bằng năng suất, chất lượng và dòng tiền, thay vì số lượng thiết bị hay phần mềm được đầu tư.
Chuyển đổi số cũng phải đi cùng việc tổ chức lại quy trình và kết nối dữ liệu sản xuất, kho hàng, bán hàng, tài chính. Khi nắm rõ chi phí và lợi nhuận theo từng sản phẩm, thị trường, DN mới có cơ sở lựa chọn hướng đầu tư và phân bổ nguồn lực hiệu quả.
Muốn giữ lại phần giá trị lớn hơn, doanh nghiệp Việt cần nâng năng lực công nghệ, cải thiện quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và phát triển các khâu có giá trị cao. Đa dạng hóa khách hàng, hợp tác nghiên cứu và sử dụng vốn phù hợp cũng là những yếu tố giúp nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh năng suất, theo Ts. Đỗ Thiên Anh Tuấn, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. DN cần đo lường phát thải, tiết kiệm năng lượng và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu của khách hàng.
Với các ngành chịu tác động từ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, chuẩn bị dữ liệu phát thải còn giúp hạn chế rủi ro chi phí và bảo vệ khả năng tiếp cận thị trường.
Còn theo ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Phát Thịnh Group và Saigon Ratings, tái cấu trúc phải được xem là chiến lược phát triển của DN nội địa, không chỉ là giải pháp xử lý khó khăn trước mắt. Mục tiêu là điều chỉnh mô hình kinh doanh, nâng cao năng suất, cải thiện quản trị, tạo dòng tiền bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Minh nhấn mạnh DN nội cần tìm kiếm vị trí tốt hơn trong chuỗi cung ứng. Thay vì chỉ nhận đơn hàng gia công đơn giản, doanh nghiệp cần cải thiện chất lượng, tiến độ giao hàng và khả năng truy xuất để trở thành nhà cung ứng ổn định cho khối FDI.
Ngoài ra, DN nội cần đa dạng hóa khách hàng, tập trung vào phân khúc chuyên biệt như linh kiện, phần mềm và dịch vụ kỹ thuật thay vì cạnh tranh trực diện với các tập đoàn lớn. Đồng thời, hợp tác với đối tác công nghệ, trường đại học và viện nghiên cứu sẽ giúp nâng năng lực thiết kế, phát triển sản phẩm và tiến vào những công đoạn có giá trị cao hơn.
Với góc nhìn của một chuyên gia công nghệ, Ts. James Kang nhận định Việt Nam đang từng bước rời khỏi vị thế công xưởng giá rẻ để tiến tới vai trò sáng tạo và kỹ thuật số trong nền kinh tế toàn cầu. DN công nghệ trong nước đang thích ứng thông qua phát triển phần mềm, dịch vụ số, AI và tự động hóa.
Dù vậy, như lưu ý của Ts. James Kang, dịch chuyển lên khâu giá trị cao đòi hỏi đầu tư có trọng tâm cho nghiên cứu và phát triển (R&D), nhân lực kỹ thuật và năng lực làm chủ công nghệ. DN Việt cần lựa chọn giải pháp phù hợp quy mô, ưu tiên công nghệ giải quyết vấn đề thực tế thay vì chạy theo xu hướng.
Nguồn vốn cũng cần được tính toán phù hợp với kế hoạch đầu tư. DN nội phải cân đối kỳ hạn vay với chu kỳ đầu tư, tránh dùng vốn ngắn hạn tài trợ tài sản dài hạn. Dự phòng thanh khoản, minh bạch tài chính và chứng minh dòng tiền trả nợ sẽ giúp DN ứng phó biến động, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận vốn dài hạn.
Làn sóng AI và công nghệ cao có thể tiếp tục thúc đẩy DN trong những năm tới, nhưng tăng trưởng kim ngạch XK chưa đủ bảo đảm DN Việt hưởng lợi tương xứng. Muốn giành "phần ngon", DN phải chuyển từ chạy theo đơn hàng sang chủ động tạo ra sản phẩm, giải pháp và năng lực mà khách hàng quốc tế khó thay thế.
Thế Vinh
Bỏ rào cản cấp phép, vàng trang sức Việt kỳ vọng xuất khẩu tỷ USD
VDSC ước tính 4 ngân hàng vượt room tín dụng sau quy định mới về L/C
Cáp điện Taya (TYA): Dòng tiền kinh doanh âm gần 290 tỷ đồng, nợ vay tăng mạnh
Ở Vinhomes Royal Island, mỗi thế hệ có thêm một lý do muốn về nhà
Bất động sản Đà Nẵng tiếp tục phân hóa mạnh?
Người mua vàng miếng lỗ 4,9 triệu đồng, vàng nhẫn lỗ khoảng 8,1 triệu đồng/lượng sau một tuần
Chiết khấu ‘khủng’ có thực sự tốt cho người mua nhà?
Giá nhà cuối năm tiếp tục giảm?
Cùng chuyên mục
Ba Lan trở thành cửa ngõ để hàng hóa Việt Nam tiến sâu vào Trung và Đông Âu
Việt Nam xác định Ba Lan là cửa ngõ quan trọng để hàng hóa tiếp cận thị trường Trung và Đông Âu; đồng thời, nỗ lực để Việt Nam trở thành cửa ngõ quan trọng để doanh nghiệp Ba Lan, EU tiếp cận ASEAN.
FTA mở rộng, doanh nghiệp Việt làm gì để chốt đơn hàng xuất khẩu?
Trong khi mạng lưới FTA của Việt Nam tiếp tục mở rộng, ưu đãi thuế không còn đủ để bảo đảm lợi thế xuất khẩu. Muốn thắng đơn hàng tại các thị trường mới, doanh nghiệp không thể mãi theo lối cũ, mà phải xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và tạo dấu ấn thương hiệu cho những nhóm hàng thế mạnh.
100 năm cà phê Khe Sanh: Từ chiến trường đến khát vọng thịnh vượng
Từ vùng đất từng chịu bom đạn chiến tranh, Khe Sanh đang hướng tới một tương lai phát triển bằng cà phê, văn hóa và du lịch. Sau một thế kỷ, Quảng Trị đặt mục tiêu nâng tầm thương hiệu cà phê, gắn sản xuất với du lịch và văn hóa, đồng thời xác định thu nhập của nông dân, đời sống đồng bào vùng cao và sự bền vững của môi trường là thước đo thành công.
Phát huy sức mạnh đại đoàn kết từ nền tảng văn hóa và lòng dân
Đại đoàn kết toàn dân tộc không thể hình thành bằng sự áp đặt mà phải được vun đắp từ các giá trị văn hóa, niềm tin và sự đồng thuận trong nhân dân. Tại hội thảo khoa học ngày 23/10 ở Hà Nội, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu lấy con người làm trung tâm, phát huy vai trò của cộng đồng và đổi mới phương thức tập hợp, vận động nhân dân, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển đất nước.
Một khoản nhập siêu không giống mọi khoản nhập siêu
Phần lớn hàng nhập khẩu của Việt Nam trong 9 tháng đầu năm là máy móc và nguyên liệu. Đây là tín hiệu cho thấy hoạt động đầu tư và mở rộng năng lực sản xuất đang gia tăng, song cũng đặt ra bài toán về hiệu quả đầu tư, chi phí vốn và khả năng duy trì đà tăng trưởng.
Việt Nam - EU hướng tới phát triển hợp tác về nguyên liệu thô thiết yếu
Việt Nam - EU nhất trí phấn đấu hướng tới phát triển hợp tác về nguyên liệu thô thiết yếu, đồng thời tiếp tục tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo, giáo dục và đào tạo, chuyển đổi xanh, cơ sở hạ tầng chiến lược, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển xanh.
Infographic
Biểu giá điện từ 6 bậc còn 5 bậc: Ai được lợi, ai trả thêm?
Bộ Công Thương đề xuất sớm áp dụng biểu giá điện sinh hoạt 5 bậc thay cho 6 bậc hiện hành. Theo tính toán sơ bộ, khoảng 94% khách hàng có thể giảm tiền điện, trong khi những hộ tiêu thụ trên 778 kWh/tháng sẽ phải trả nhiều hơn.
Đừng bỏ lỡ
Thu tiền tỷ từ những nong tằm ở Trấn Yên
Từ nghề trồng dâu, nuôi tằm truyền thống, HTX Dâu tằm Hạnh Lê đang góp phần tổ chức lại sản xuất, kết nối nông dân với doanh nghiệp, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân xã Trấn Yên, tỉnh Lào Cai.
