Ngay trước thềm cao điểm 30/4 - 1/5 và mùa hè, bài toán chi phí bỗng trở thành "cú sốc" đe dọa trực tiếp đến đà phục hồi của cả hai ngành kinh tế mũi nhọn này.

Khủng hoảng “kép” giá neo cao, nguồn cung cạn kiệt

Theo báo cáo khẩn của Cục Hàng không Việt Nam, những biến động địa chính trị tại Trung Đông đã đẩy giá nhiên liệu Jet A1 tại Singapore tăng sốc. Có thời điểm giá đã vượt 230 USD/thùng trước khi hạ nhiệt về quanh mức 160 USD/thùng, song vẫn cao hơn rất nhiều so với đầu năm. Đáng lo ngại hơn, phụ phí premium vật lý Jet A1 đã vọt từ 1 - 2 USD lên tới 18 - 21 USD/thùng.

Hệ lụy nhãn tiền là chi phí nhiên liệu, vốn chiếm 35 - 40% chi phí vận hành của các hãng bay, nay bị đẩy lên mức 50 - 70%. Nguyên nhân không chỉ do giá dầu, mà các hãng còn phải chịu thêm chi phí bay vòng tránh không phận chiến sự, kéo theo sự gia tăng của hàng loạt chi phí phụ trợ như tổ bay, bảo dưỡng và bảo hiểm. Theo tính toán của các hãng, nếu giá Jet A1 neo ở mức 200 - 230 USD/thùng, chi phí khai thác mỗi tháng của Vietnam Airlines sẽ tăng 50 - 60%, Sun PhuQuoc Airways tăng 30%, và Vietjet phải gánh thêm khoảng 2.000 tỉ đồng.

Tuy nhiên, "cơn ác mộng" thực sự lại nằm ở nguồn cung. Việt Nam hiện nhập khẩu khoảng 70% nhiên liệu hàng không. Hai đơn vị cung ứng chủ lực là Skypec và Petrolimex Aviation xác nhận nguồn cung hiện tại chỉ đủ phục vụ đến hết ngày 31/3. Các đối tác tại Singapore, Thái Lan, Trung Quốc đang trì hoãn giao hàng và hoàn toàn có thể viện dẫn điều khoản "bất khả kháng" để chấm dứt hợp đồng. Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu để duy trì mạng bay từ tháng 4 là hoàn toàn hiện hữu.

Trước áp lực chi phí khổng lồ, giá vé máy bay nội địa đã bắt đầu rục rịch tăng. Khảo sát cho thấy, chặng Hà Nội - Đà Nẵng của Vietnam Airlines trong tháng 4 dao động từ 3 - 5 triệu đồng/khứ hồi, và lên tới 3,5 - 7 triệu đồng vào tháng 6. Cùng chặng này, vé Vietjet cũng phổ biến ở mức 2,5 - 4,5 triệu đồng/khứ hồi, cao hơn hẳn cùng kỳ năm ngoái.

Dù vậy, với đường bay nội địa bị khống chế bởi giá trần và chưa được thu phụ phí nhiên liệu, các hãng bay gần như không có công cụ để tự bù đắp. Trong khi đó, các đường bay quốc tế đã bắt đầu áp dụng phụ thu (ví dụ chặng đi Nhật Bản, Hàn Quốc thu thêm 30 - 40 USD/khách), nhưng cũng chỉ đỡ được phần nào. Việc phải tính toán lại toàn bộ mạng bay, thậm chí cắt giảm chuyến bay để tiết kiệm nhiên liệu từ tháng 4 đang được các hãng ráo riết chuẩn bị.

Để gỡ khó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 72, giảm thuế MFN với nhiên liệu hàng không xuống 0% đến hết 30/4/2026. Đồng thời, Cục Hàng không cũng kiến nghị hàng loạt giải pháp "giải cứu" khẩn cấp đó là  miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đến hết tháng 5/2026 (giúp Vietnam Airlines tiết kiệm khoảng 3.000 tỉ đồng/năm); giảm thuế VAT; giảm 50% các loại phí cất/hạ cánh, điều hành bay; và đặc biệt là cho phép thu phụ phí nhiên liệu với vé nội địa cùng việc linh hoạt nới giá trần.

Du lịch lữ hành "cứ đi là lỗ"

Hiệu ứng domino từ giá nhiên liệu đang dội thẳng vào ngành du lịch, dập tắt bầu không khí khởi sắc vừa nhen nhóm sau Tết Nguyên đán 2026.

Ông Phạm Quý Huy, Giám đốc Công ty du lịch Kiwi Travel chia sẻ, doanh nghiệp đang phải họp gấp vì nhiều tour sắp khởi hành rơi vào cảnh "cứ đi là lỗ". Do các hợp đồng trọn gói đã chốt giá từ trước, doanh nghiệp lữ hành phải tự gồng gánh phần chi phí vận chuyển đội lên. Đơn cử, chỉ riêng một chuyến xe khách 45 chỗ tuyến TP.HCM - Nha Trang, tiền xăng và phụ phí tăng thêm đã khiến công ty âm từ 6 - 10 triệu đồng.

Không chỉ tour nội địa, các tour quốc tế cũng lao đao. Chị Phí Thị Bích Ngọc, Giám đốc Công ty du lịch Nplus Adventure cho biết doanh nghiệp thường xuyên tổ chức các tour Bắc Phi, Trung Đông... Việc chi phí hàng không bay vòng tăng vọt khiến các tour đi Trung Đông, Bắc Phi bị ảnh hưởng nặng nề. Doanh nghiệp không thể thu thêm tiền của khách đã mua tour, đành chấp nhận cắt giảm lợi nhuận hoặc chịu lỗ.

Sự bấp bênh của chi phí vận chuyển còn tước đi khả năng lập kế hoạch dài hạn của các công ty du lịch. Đại diện Công ty Du lịch Việt cho biết, các nhà xe hiện không dám cam kết giá hợp đồng 6 tháng hay 1 năm như trước mà chỉ báo giá theo từng thời điểm. Điều này khiến lữ hành mất đi vũ khí cạnh tranh khi chào bán sản phẩm cho đối tác nước ngoài.

Áp lực tăng giá diện rộng từ vé máy bay, xe khách đến dịch vụ nhà hàng đang tạo thành rào cản lớn đối với túi tiền của du khách. Du lịch vốn không phải là nhu cầu thiết yếu thiết yếu, khi kinh tế còn khó khăn, giá tour tăng phi mã sẽ lập tức khiến sức mua sụt giảm.

Ngành hàng không đề xuất phụ thu phí nhiên liệu vé máy bay nội địa

Hàng không toàn cầu gián đoạn vì căng thẳng Trung Đông

Cảnh báo về viễn cảnh này, ông Cao Trí Dũng - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, nhận định ngành du lịch đang đứng trước rủi ro lớn. Các đại lý đã thông báo giá vé máy bay tăng từ tháng 4, và vé giá rẻ cho kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5 hay mùa hè gần như bị "quét sạch".

Để cứu vãn mùa cao điểm du lịch lớn nhất trong năm, ông Dũng đề xuất cần xem đây là một "chiến dịch quốc gia". Cụ thể, Nhà nước cần nhanh chóng dùng quỹ bình ổn để kìm hãm đà tăng của xăng dầu, cấp bách triển khai các gói giảm thuế phí cứu hàng không để hạ nhiệt giá vé máy bay. Bên cạnh đó, các địa phương cần chủ động tung ra các gói kích cầu như miễn, giảm giá vé tại các điểm tham quan nhằm san sẻ gánh nặng tài chính với du khách.

Nếu không có những can thiệp kịp thời và đủ mạnh, "cú sốc" nhiên liệu không chỉ đánh gục nỗ lực phục hồi của các hãng hàng không mà còn có nguy cơ tước đi "mùa vàng" của hàng ngàn doanh nghiệp du lịch trên cả nước.

Thanh Hoa