Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang đẩy giá dầu và các tài sản trú ẩn như vàng tăng mạnh trên thị trường toàn cầu. Tuy vậy, theo đánh giá của các chuyên gia VinaCapital, tác động trực tiếp đối với kinh tế Việt Nam trong kịch bản cơ sở được dự báo ở mức tương đối hạn chế.

Ông Michael Kokalari, Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho biết chiến sự tại Trung Đông được dự báo khó gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam. Một phần nguyên nhân là tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ngoài ra, khả năng xảy ra một chiến dịch tác chiến trên bộ quy mô lớn và kéo dài tại Iran được đánh giá là tương đối thấp. Theo VinaCapital, kịch bản nhiều khả năng xảy ra là tình hình tương tự nhưng căng thẳng hơn so với “cuộc xung đột 12 ngày” năm ngoái, tức tạo ra cú sốc mạnh nhưng mang tính ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Tác động rõ rệt nhất đối với kinh tế Việt Nam được dự báo đến từ xu hướng tăng của giá dầu thế giới. Tính từ đầu năm 2026, giá dầu toàn cầu đã tăng khoảng 30%. Diễn biến này có thể khiến lạm phát CPI của Việt Nam tăng từ mức khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới.

Tuy vậy, trong rổ CPI của Việt Nam, nhóm xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4%, trong khi nhóm lương thực - thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn được sản xuất trong nước. Nhờ đó, cú sốc giá năng lượng được đánh giá vẫn có thể kiểm soát ở mức nhất định, dù chi phí vận tải và logistics có khả năng gia tăng, tạo áp lực lên giá hàng hóa và dịch vụ.

Giá dầu tăng cũng có thể gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế do Việt Nam hiện là quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng với quy mô tương đương khoảng 1% GDP so với tổng năng lượng tiêu thụ. Khi chi phí năng lượng tăng, chi phí sản xuất của doanh nghiệp và chi tiêu của hộ gia đình có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, theo VinaCapital, mức độ tác động được đánh giá không quá lớn và Chính phủ vẫn có dư địa để bù đắp thông qua các biện pháp hỗ trợ tăng trưởng.

Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được “giảm sốc” phần nào nhờ việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 04/2026, trong khi tồn kho xăng dầu toàn cầu - đặc biệt tại Trung Quốc - được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm nay.

Ở góc độ tài chính - tiền tệ, giá vàng tăng và đồng USD mạnh lên do nhu cầu trú ẩn có thể gây áp lực nhất định lên tỷ giá VND. Kết hợp với lạm phát cao hơn, xu hướng này có thể khiến mặt bằng lãi suất trong nước tăng trở lại.

VinaCapital dự báo lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm khoảng 50-100 điểm cơ bản trong năm nay, lên khoảng 7%/năm.

Trong kịch bản kém tích cực hơn, nếu căng thẳng kéo dài và đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng, tác động tới kinh tế Việt Nam sẽ rõ rệt hơn. Khi đó, lạm phát có thể vượt 5%, trong khi lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng có thể tăng lên trên 7-8%.

Tăng trưởng GDP của Việt Nam khi đó có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm do chi phí năng lượng tăng cao, đồng thời ảnh hưởng đến tiêu dùng hộ gia đình và nhu cầu tại các thị trường xuất khẩu lớn.

Trên thị trường chứng khoán, giá dầu tăng, cước vận tải biển cao hơn và áp lực lãi suất có thể khiến thị trường biến động mạnh hơn trong ngắn hạn và tạo ra sự phân hóa giữa các nhóm ngành.

Một số lĩnh vực được dự báo hưởng lợi gồm doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, doanh nghiệp lọc hóa dầu, doanh nghiệp dịch vụ dầu khí, doanh nghiệp vận tải biển và cảng biển. Ngoài ra, doanh nghiệp sản xuất phân bón urê và doanh nghiệp kinh doanh vàng, trang sức cũng có thể hưởng lợi nhờ giá hàng hóa tăng và nhu cầu trú ẩn an toàn.

Ở chiều ngược lại, các ngành nhạy cảm với chi phí nhiên liệu và lãi suất có thể chịu áp lực, đặc biệt là hàng không, du lịch và các doanh nghiệp liên quan đến lĩnh vực du lịch. Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất tăng cũng thường gây bất lợi cho các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất như bất động sản.

Xuân Bắc