"Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước những cơ hội rất lớn, đặc biệt là những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Chính phủ đã ký với các nước. Đây là những điều kiện cần và đủ trong chiến lược phát triển ổn định và bền vững của ngành dệt may Việt Nam thời gian tới”.

Đó là nhận định đầu tiên được ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) nhấn mạnh khi phát biểu tại lễ khai mạc triển lãm quốc tế ngành công nghiệp dệt may diễn ra sáng 21/10 tại Hà Nội. 

Nhận định thể hiện tầm nhìn của lãnh đạo VITAS, trong bối cảnh Việt Nam vừa có thêm một hiệp định thương mại tự do mới được ký kết với Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA).

Mở rộng cánh cửa thị trường, thêm dư địa cho xuất khẩu

Trước đó, ngày 18/10, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA chính thức được ký kết sau 14 năm đàm phán, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam với khối 4 quốc gia gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.

EFTA là nhóm các nền kinh tế phát triển, có thế mạnh về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng sản phẩm. Do vậy, các cam kết có phạm vi toàn diện, bao trùm nhiều lĩnh vực quan trọng của VEFTA được kỳ vọng mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời thu hút nguồn vốn chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị từ các nền kinh tế phát triển.

Thời gian gần đây, bên cạnh VEFTA, tiến trình đàm phán Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng giữa Việt Nam và Hoa Kỳ cũng đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp. Từ tháng 4/2025 đến nay, hai nước đã trải qua 7 phiên đàm phán chính thức cùng nhiều phiên trao đổi ở cấp Bộ trưởng và cấp kỹ thuật. Trong thông tin được cung cấp gần đây nhất, đại diện Bộ Công Thương cho biết hai bên đã cơ bản hoàn tất gần như toàn bộ nội dung của hiệp định, chỉ còn một số vấn đề kỹ thuật cần tiếp tục trao đổi, làm rõ.

Trong bối cảnh Hoa Kỳ là một đối tác thương mại lớn của Việt Nam, là thị trường xuất khẩu hàng đầu của nhiều nhóm hàng. Vì vậy, việc hai nước đạt được một hiệp định thương mại sẽ góp phần bảo đảm khuôn khổ thương mại ổn định, cân bằng, hướng tới sự phát triển bền vững và mở ra cơ hội hợp tác mạnh mẽ hơn giữa doanh nghiệp hai nước.

Không chỉ dệt may, hầu hết các ngành xuất khẩu khác, trong đó có ngành gỗ và lâm sản, cũng nhìn nhận các hiệp định thương mại là công cụ quan trọng hàng đầu để mở rộng thị trường và gia tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay.

Trao đổi với VnBusiness, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), cho biết sản phẩm gỗ Việt Nam hiện đã có mặt tại 167 thị trường trên thế giới. Các doanh nghiệp trong ngành được hưởng lợi trực tiếp và gián tiếp từ những FTA mà Chính phủ đã dày công đàm phán, ký kết.

Theo ông Hoài, doanh nghiệp không chỉ được hưởng lợi ích trực tiếp từ các ưu đãi thuế nhập khẩu khi chủ động đưa sản phẩm vào các thị trường mà còn được hưởng lợi ích gián tiếp, thể hiện ở việc hàng hóa Việt Nam có sức cạnh tranh tốt hơn so với sản phẩm từ những quốc gia chưa có hiệp định thương mại tương ứng.

Trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ chiếm trên 50% kim ngạch xuất khẩu trong nhiều năm, ngành gỗ đang đứng trước bước đi tất yếu là đa dạng hóa thị trường. Doanh nghiệp không thể tiếp tục “bỏ tất cả trứng vào một giỏ”, nhất là khi phải thường trực nguy cơ đối mặt với những bất trắc về thuế quan và logistics. Do đó, những thị trường đã ký FTA với Việt Nam đang được nhìn nhận là hướng đi tiềm năng hơn trong quá trình doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội mở rộng hoạt động xuất khẩu. 

“Khi có thêm một FTA nghĩa là có thêm một thị trường với những ưu đãi về thuế nhập khẩu thì chắc chắn sẽ tạo thêm thuận lợi cho doanh nghiệp. Thậm chí đối với một số thị trường thì FTA nó có thể tạo ra cú hích để doanh nghiệp hai bên có thể ngồi lại đàm phán và ký kết hợp đồng. Tôi rất mong các doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp ngành gỗ sẽ tận dụng tốt hơn FTA và biến nó thành một lợi thế so sánh”, ông Hoài nhấn mạnh.

Không để lợi thế nằm trên giấy

Tại phiên thảo luận mới đây của Quốc hội về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cũng đã nhấn mạnh thực tế, Việt Nam đã ký kết 18 hiệp định thương mại tự do, song việc tận dụng ưu đãi, đặc biệt là ưu đãi thuế quan, tại một số bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn. 

Theo Phó Thủ tướng, thông qua các chuyến thăm và làm việc ở nước ngoài của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Việt Nam đã thúc đẩy ký kết nhiều thỏa thuận, cam kết hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở việc ký kết mà còn ở khâu tổ chức thực hiện, làm sao để các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp tận dụng tối đa những cơ hội, lợi ích mà các thỏa thuận quốc tế mang lại.

“Ký kết là quan trọng, nhưng vấn đề quan trọng nhất là tổ chức thực thi”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Dẫn thực tiễn triển khai các FTA trong thời gian vừa qua, Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần tập trung khai thác hiệu quả các cam kết quốc tế, gắn với đổi mới công nghệ, chuyển đổi sản xuất, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Từ góc độ hiệp hội doanh nghiệp, ông Ngô Sỹ Hoài cũng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận đối với các FTA. Theo ông, doanh nghiệp không nên thụ động trong việc vận dụng những lợi thế mà các hiệp định mang lại, mà cần chủ động nghiên cứu, đưa ưu đãi thuế quan trở thành một lợi thế trong quá trình đàm phán và ký kết hợp đồng thương mại.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi lợi ích từ FTA không phải lúc nào cũng được thể hiện trực tiếp trong hoạt động xuất khẩu. Với phương thức giao hàng FOB (free on board - giao hàng lên tàu), nhiều doanh nghiệp ngành gỗ Việt Nam đang chưa nhận diện đầy đủ lợi ích từ FTA vì đối tác nhập khẩu là bên hưởng lợi trực tiếp các ưu đãi thuế quan. Đại diện VIFOREST nhấn mạnh, nếu biết tận dụng lợi thế đó để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thể gia tăng cơ hội tiếp cận khách hàng, mở rộng thị trường và thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa.

Không chỉ với cộng đồng doanh nghiệp, trước yêu cầu phải nâng cao năng lực thực thi cam kết từ cả phía cơ quan quản lý, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết, các cam kết, thỏa thuận cấp cao đã được tập trung thống kê, theo dõi, đôn đốc thực hiện thông qua hệ thống ứng dụng công nghệ. Qua đó, Chính phủ có thể nắm bắt tiến độ triển khai của từng bộ, ngành, địa phương, đồng thời đôn đốc kịp thời những đơn vị thực hiện chậm, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Chính phủ cũng đang tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan để kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện cam kết quốc tế, bảo đảm kết quả đối ngoại được chuyển hóa thành những chương trình, dự án và hoạt động hợp tác cụ thể.

Việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho việc mở rộng, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế và đặt ở vị trí trọng tâm trong yêu cầu tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các cam kết đã ký kết.

Việc ký kết VEFTA là dấu mốc quan trọng trong quan hệ kinh tế, thương mại giữa Việt Nam với Thụy Sĩ và các nước thuộc EFTA. Thước đo thành công của Hiệp định không chỉ nằm ở số dòng thuế được cắt giảm mà cần được thể hiện qua những dự án được triển khai, công nghệ được chuyển giao, chuỗi cung ứng được hình thành và năng lực cạnh tranh được nâng lên.

Ông Lê Mạnh Hùng Bộ trưởng Bộ Công Thương

Doanh nghiệp cần coi VEFTA không chỉ là cơ hội bán thêm hàng sang một thị trường nhỏ mà là đòn bẩy để nâng chuẩn toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh. Đáp ứng tiêu chuẩn cao của EFTA là cách nhanh nhất để nâng cao năng lực, xây dựng thương hiệu và chuẩn bị cho các thị trường cao cấp, khó tính khác.

PGS.TS Đào Ngọc Tiến  Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương

Người tiêu dùng tại Thụy Sĩ và các nước EFTA ngày càng quan tâm đến tính bền vững của sản phẩm. Các yếu tố như điều kiện làm việc của người lao động, tái sử dụng nước, hiệu quả tái chế, kiểm soát chất thải và hạn chế rác thải nhựa ra môi trường đều được coi trọng. Những sản phẩm đáp ứng tốt các yêu cầu này có thể tạo được lợi thế trên thị trường, bởi người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho hàng hóa được sản xuất theo hướng bền vững.

Ông Thomas Gass  Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam 

Đỗ Kiều