Nhân chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp và dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, TS Bùi Duy Tùng, giảng viên cấp cao ngành Kinh tế, RMIT Việt Nam đã trả lời phỏng vấn báo chí, phân tích những cơ hội và động lực mới cho quan hệ thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và Pháp.

Thưa ông, 6 tháng đầu năm, kim ngạch thương mại Việt - Pháp đạt 3,66 tỷ USD, tăng 26,4%. Đâu là những nhóm mặt hàng chủ lực và yếu tố đột phá chính? 

Con số 3,66 tỷ USD với mức tăng 26,4% là một tín hiệu tích cực, với động lực đến từ cả hai chiều. Xuất khẩu sang Pháp đạt 2,2 tỷ USD, tăng 15,1%, cho thấy hàng Việt tiếp tục giữ vững chỗ đứng ở nhóm điện tử, máy móc, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản. 

Đáng chú ý hơn, nhập khẩu từ Pháp tăng tới 48,7%, phản ánh doanh nghiệp Việt đang tích cực nhập máy móc, thiết bị và công nghệ cao cho chu kỳ đầu tư mở rộng mới, một dấu hiệu tốt cho năng lực sản xuất trung hạn.

EVFTA đang tạo nền tảng như thế nào cho thương mại Việt - Pháp, và dư địa tăng trưởng trong thời gian tới ra sao, thưa ông?

EVFTA tiếp tục là bệ đỡ quan trọng. Đơn cử, với ngành da giày, gần như toàn bộ kim ngạch xuất sang châu Âu (khoảng 95%) đã tận dụng được ưu đãi thuế quan nhờ ngưỡng quy tắc xuất xứ khá dễ đáp ứng - chỉ khoảng 40% hàm lượng nội khối. Đây là bằng chứng doanh nghiệp Việt đã thích ứng nhanh với sân chơi FTA thế hệ mới.

Trong bức tranh lớn hơn, thương mại Việt Nam - EU nửa đầu năm 2026 đã đạt 41,4 tỉ USD, và Pháp mới chiếm chưa tới 9% trong số đó. Điều này có nghĩa là dư địa để hai bên tiếp tục bứt phá còn rất lớn. Với đà tận dụng ưu đãi đã chứng minh hiệu quả và làn sóng tiêu chuẩn xanh như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) mở ra hướng nâng cấp chất lượng hàng hóa, triển vọng thương mại Việt - Pháp hoàn toàn có cơ sở tiếp tục tăng tốc, nhất là khi hai nước vừa nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Pháp đang đứng thứ 16 về đầu tư vào Việt Nam với khoảng 4 tỷ USD vốn đăng ký. Theo ông, Việt Nam cần những chính sách đột phá nào về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực để thu hút dòng vốn chất lượng cao từ các tập đoàn Pháp?

Vị trí thứ 16 với 744 dự án và hơn 4 tỷ USD cho thấy một bệ phóng vững chắc để phát triển, vì thế mạnh của vốn Pháp lại đúng vào những lĩnh vực Việt Nam đang khát vốn nhất: hạ tầng, năng lượng và dịch vụ kỹ thuật cao. Việc Artelia vừa ký hợp đồng quản lý dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đầu năm 2026 là minh chứng sống động, cho thấy các tập đoàn Pháp sẵn sàng gắn bó dài hạn với các công trình chiến lược của Việt Nam.

Điều đáng mừng là Việt Nam đang chủ động chuẩn bị đúng nền tảng mà nhà đầu tư Pháp cần. Luật số 57/2024/QH15 sửa đổi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) đã mở đường cho cơ chế chia sẻ doanh thu và giải quyết tranh chấp rõ ràng hơn, giúp dự án hạ tầng lớn dễ thu xếp tài chính hơn trước. Nghị định 57/2025/NĐ-CP về mua bán điện trực tiếp cũng gỡ đúng nút thắt mà các tập đoàn năng lượng Pháp chờ đợi từ lâu, mở đường cho hợp tác điện gió, điện mặt trời và cả điện hạt nhân dân dụng.

Về nhân lực, mục tiêu chi 2% GDP cho nghiên cứu phát triển theo Nghị quyết 57-NQ/TW, cùng mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế tư nhân lên 55-58% GDP theo Nghị quyết 68-NQ/TW, đang tạo ra thế hệ doanh nghiệp nội đủ năng lực hấp thụ công nghệ, điều kiện then chốt để lan tỏa công nghệ thực sự diễn ra.

Với các mảnh ghép thể chế đang dần khớp lại, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở kỳ vọng một làn sóng đầu tư chất lượng cao mới từ Pháp.

Ở chiều ngược lại, đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam sang Pháp vẫn còn khiêm tốn ở mức 38,78 triệu USD. Những rào cản lớn nhất hiện nay là gì và doanh nghiệp Việt có thể khai thác cơ hội nào tại thị trường này?

Đúng là 38,78 triệu USD trên 20 dự án còn khiêm tốn, nhưng đây chính là dư địa tăng trưởng lớn cho giai đoạn tới. Câu chuyện của FPT cho thấy con đường đi lên hoàn toàn khả thi. Từ năm 2008, FPT đã kiên trì xây dựng vị thế tại Pháp qua hợp tác với Airbus, La Poste, SNCF hay Sagemcom, nay đặt mục tiêu vào nhóm 50 công ty công nghệ thông tin hàng đầu nước này.

Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt nên lưu ý hai điểm. Một là khung pháp lý song phương sẽ sớm thuận lợi hơn khi Hiệp định Bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVIPA) có hiệu lực, mang lại cơ chế bảo hộ và giải quyết tranh chấp rõ ràng cho cả hai chiều đầu tư.

Hai là với nông sản, việc đáp ứng sớm tiêu chuẩn kiểm dịch động thực vật của EU sẽ giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm và giảm dần chi phí tuân thủ theo thời gian, đúng kinh nghiệm của các nước xuất khẩu nông sản thành công vào EU.

Các lĩnh vực tiềm năng là công nghệ thông tin và dịch vụ số, nơi doanh nghiệp Việt đã chứng minh được năng lực cạnh tranh toàn cầu. Tiếp theo là nông sản chế biến sâu khi đáp ứng chuẩn truy xuất nguồn gốc EUDR. Chiến lược liên kết với đối tác công nghệ và đối tác bản địa, chính là chìa khóa để doanh nghiệp Việt tiếp cận nhanh hơn mạng lưới chuỗi giá trị tại Pháp và toàn EU.

EVIPA đang trong quá trình chờ Pháp và một số nước EU còn lại hoàn tất thủ tục phê chuẩn. Theo ông, tiến trình thúc đẩy phê chuẩn sẽ tạo ra xung lực mới ra sao cho niềm tin của các nhà đầu tư Pháp tại Việt Nam trong giai đoạn tới, theo ông?

Việc Chính phủ Pháp trình dự luật phê chuẩn EVIPA lên Hội đồng Bộ trưởng ngày 27/7/2026 rồi chuyển sang Quốc hội là tín hiệu rất tích cực, đến đúng lúc quan hệ Việt - Pháp đang ở mức cao nhất trong quan hệ giữa Việt Nam với các nước EU. 

Đến cuối năm 2025 đã có 18 nước thành viên phê chuẩn, Ba Lan là nước thứ 19, và khi Pháp, một trong những đầu tàu của EU, đang tăng tốc quy trình nội bộ, tiến trình phê chuẩn toàn khối được kỳ vọng sẽ có thêm động lực về đích.

Khi EVIPA có hiệu lực, cơ chế bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp thường trực sẽ thay các hiệp định song phương cũ, mang lại sự yên tâm rõ rệt hơn cho nhà đầu tư lâu dài. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chính những cam kết bảo hộ cụ thể như vậy, chứ không chỉ lời cam kết chung chung, mới thực sự củng cố niềm tin nhà đầu tư vào một thị trường. Đây là lợi thế lớn cho các dự án hạ tầng chiến lược mà doanh nghiệp Pháp có thế mạnh, như năng lượng, đường sắt hay cấp nước, vốn cần cam kết dài hạn 20 - 30 năm.

Đồng thời, khung pháp lý minh bạch hơn từ EVIPA cũng là động lực để Việt Nam nâng cao chất lượng điều hành các cấp, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp trong và ngoài nước. Với đà chuẩn bị hiện tại, hoàn toàn có thể kỳ vọng một làn sóng tin cậy mới từ nhà đầu tư Pháp ngay khi EVIPA chính thức được thông qua.

Đỗ Kiều (ghi)