Ngân hàng Nhà nước cho biết, căng thẳng leo thang tại Trung Đông khiến nhiều ngân hàng trung ương lớn đang thận trọng hơn với kế hoạch giảm lãi suất. Thậm chí, một số tổ chức còn phát tín hiệu có thể tăng lãi suất trở lại để kiềm chế lạm phát.

Những biến động này đã tạo sức ép lên tỷ giá và thị trường tiền tệ trong nước. Từ đầu tuần, tỷ giá có xu hướng nhích lên.

Rủi ro từ nợ vay ngoại tệ

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang thổi bùng ngọn lửa bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu. Tại thị trường trong nước, chỉ sau 2 kỳ điều hành liên tiếp trong vòng một tuần, giá xăng RON95 đã tăng gần 7.000 đồng/lít, trong khi dầu diesel ghi nhận mức tăng lên tới trên 10.000 đồng/lít.

Thế nhưng, bão giá năng lượng chưa phải là bài toán hóc búa nhất. Sự leo thang của đồng USD mới thực sự là "cú đấm bồi" khiến nhiều doanh nghiệp choáng váng. Ngày 10/3, Ngân hàng Nhà nước niêm yết tỷ giá trung tâm ở mức 25.059 đồng/USD. Tại các ngân hàng thương mại lớn, giá bán USD đã bị đẩy lên mốc 26.311 đồng/USD.

Sức mạnh của đồng bạc xanh (chỉ số DXY) khiến giá nguyên nhiên liệu nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn bao giờ hết, tạo thành sức ép "kép" bủa vây các nhà sản xuất.

Ông Trần Văn Lĩnh, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước ngậm ngùi chia sẻ, doanh nghiệp đang kẹt trong thế tiến thoái lưỡng nan. Giá dầu tăng lập tức đẩy chi phí logistics trong chuỗi vận chuyển và bảo quản đông lạnh lên cao. Cùng lúc, biến động tỷ giá khiến chi phí nhập khẩu thức ăn thủy sản, phụ gia chế biến và bao bì đội lên nhanh chóng.

"Khách hàng quốc tế hiện nay cực kỳ nhạy cảm với giá. Nếu chúng tôi tăng giá bán để bù đắp chi phí thì nguy cơ mất đơn hàng là rất lớn, nhưng nếu cố giữ giá để giữ khách, biên lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp đáng kể", ông Lĩnh bộc bạch.

Cùng chung cảnh ngộ, ngành thức ăn chăn nuôi – vốn phụ thuộc đến 60-70% nguyên liệu nhập khẩu (như ngô, đậu tương, lúa mì) – đang phải gánh chịu mức chi phí khổng lồ. Đại diện Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam phân tích, với đặc thù vận chuyển khối lượng cực lớn, chỉ cần giá cước vận tải nhích lên vài phần trăm cộng hưởng cùng tỷ giá USD tăng, giá thành sản xuất đã bị đội lên một cách chóng mặt.

Theo TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính, sự kết hợp giữa giá năng lượng và đồng USD đang đẩy nền kinh tế vào áp lực "lạm phát nhập khẩu". Doanh nghiệp buộc phải mua nguyên liệu đắt hơn và thanh toán bằng đồng tiền có giá trị cao hơn, khiến chi phí sản xuất bung nén theo hai hướng cùng lúc.

Không chỉ ăn mòn lợi nhuận sản xuất, biến động tỷ giá còn trực tiếp đe dọa sức khỏe tài chính của các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy ngoại tệ cao.

Theo phân tích từ Tổ chức Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), khi giá dầu kích hoạt lạm phát tại Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể sẽ trì hoãn lộ trình nới lỏng tiền tệ. Lãi suất USD tiếp tục neo cao sẽ củng cố sức mạnh đồng tiền này, gây áp lực mất giá nặng nề lên đồng Việt Nam (VND).

Bà Hạnh, chuyên gia của VIS Rating cảnh báo, đối với các doanh nghiệp đang gánh nợ bằng USD, tỷ giá tăng không chỉ làm phình to chi phí trả lãi, mà còn tạo ra những khoản lỗ tỷ giá chưa thực hiện, trực tiếp làm suy yếu hồ sơ tín nhiệm.

Chịu tổn thương nặng nề nhất là nhóm sản xuất điện, nước sạch (như Tổng công ty Phát điện 3, Tập đoàn PC1, Nước - Môi trường Bình Dương, BCG Energy) và các "ông lớn" hàng không (Vietnam Airlines, Vietjet). Đây là những doanh nghiệp vừa có dư nợ bằng USD khổng lồ, vừa phải thanh toán các chi phí vận hành (nhiên liệu, thuê và bảo dưỡng máy bay) bằng ngoại tệ. Thiếu đi các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá (hedging) hiệu quả, khả năng trả nợ của nhóm này sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Tìm điểm tựa trong "giông bão"

Hệ lụy của tỷ giá không dừng lại ở đó. Để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá, môi trường tiền tệ trong nước đứng trước nguy cơ phải thắt chặt. Thanh khoản hệ thống ngân hàng hẹp lại đồng nghĩa với chi phí vốn bị đẩy lên cao. Khi đó, rủi ro tái cấp vốn sẽ giáng xuống các ngành có đòn bẩy tài chính lớn như bất động sản hay phát triển hạ tầng. Những doanh nghiệp sắp đến hạn đáo hạn nợ sẽ khó tiếp cận dòng tiền mới hoặc phải chấp nhận vay với lãi suất cao, tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu cho toàn hệ thống.

Dự báo về chặng đường sắp tới, PGS. TS. Nguyễn Văn Phương (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng tỷ giá sẽ chịu sự chi phối đan xen của 3 biến số: Xung đột Trung Đông, chính sách của Fed và triển vọng lạm phát toàn cầu.

Trong ngắn hạn, khi bất ổn địa chính trị leo thang, dòng tiền toàn cầu sẽ đổ xô vào USD như một hầm trú ẩn an toàn, tiếp tục gây áp lực lên VND. Tuy nhiên, về trung hạn, yếu tố quyết định vẫn là bàn tay điều hành của Fed. Một số báo cáo quốc tế dự báo đồng USD có thể mất giá khoảng 5% trong năm 2026 nếu Fed tiếp tục chu kỳ cắt giảm lãi suất (kể từ cuối 2024, Fed đã hạ khoảng 175 điểm cơ bản).

Chuyên gia dự báo xung đột Trung Đông tác động thế nào đến USD?

Bức tranh vĩ mô năm 2026 đang đối mặt với những thử thách không nhỏ khi chi phí năng lượng tăng và nhu cầu tiêu dùng toàn cầu yếu đi. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn nắm giữ những "tấm khiên" bảo vệ vững chắc. Chính nguồn cung ngoại tệ dồi dào từ FDI, kết hợp với dự trữ ngoại hối ổn định và sự can thiệp linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước sẽ là điểm tựa quan trọng giúp làm dịu áp lực tỷ giá, hỗ trợ thanh khoản và tạo không gian để các doanh nghiệp trong nước vững vàng vượt qua "con sóng" khắc nghiệt này.

Các chuyên gia của VIS Rating cũng có những góc nhìn lạc quan về vị thế của Việt Nam (được biết đến như một trung tâm sản xuất quan trọng với nền chính trị ổn định) vẫn là điểm sáng để thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Dòng vốn này nếu được duy trì ổn định, các chuyên gia kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc làm dịu áp lực tỷ giá và hỗ trợ thanh khoản cho nền kinh tế trong trung hạn.

Thanh Hoa