Thông điệp này được đưa ra tại cuộc làm việc sáng 13/8 giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng với toàn hệ thống tổ chức tín dụng, trong bối cảnh chênh lệch giữa tín dụng và huy động vốn bằng VND đã lên tới khoảng 2 triệu tỷ đồng, còn dư địa kiểm soát lạm phát chỉ khoảng 0,34% mỗi tháng.

Cắt “room” tín dụng trở thành công cụ thúc hạ lãi suất 

Nội dung đáng chú ý nhất được Ngân hàng Nhà nước báo cáo tại cuộc họp là định hướng giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027. Theo đó, những tổ chức tín dụng không thực hiện đúng chỉ đạo về giảm mặt bằng lãi suất sẽ bị xem xét giảm “room” tín dụng.

Cách tiếp cận này tạo ra sức ép trực tiếp hơn so với việc vận động, khuyến nghị các ngân hàng giảm lãi suất. Trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước vẫn phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng hằng năm cho từng tổ chức tín dụng, khả năng mở rộng dư nợ có ảnh hưởng trực tiếp đến dư địa tăng trưởng kinh doanh của các ngân hàng. Việc gắn chỉ tiêu này với thực hiện yêu cầu về lãi suất vì vậy có thể tạo động lực rõ ràng hơn để các nhà băng tiết giảm chi phí, nâng hiệu quả hoạt động và tìm thêm dư địa giảm lãi suất cho vay.

Song song với biện pháp trên, Ngân hàng Nhà nước sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi cạnh tranh huy động vốn không lành mạnh cũng như những trường hợp vi phạm quy định về lãi suất.

Cuộc làm việc cũng dành thời gian để các ngân hàng báo cáo những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động, bao gồm cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, làm cơ sở đề xuất giải pháp tháo gỡ. Công tác phòng, chống tội phạm và tội phạm mạng trong lĩnh vực ngân hàng cũng được đưa ra trao đổi trong bối cảnh giao dịch số ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.

Áp lực lãi suất đến từ đâu, và vì sao thanh khoản hệ thống đang mong manh

Đằng sau yêu cầu giảm lãi suất là bài toán cân đối nguồn vốn ngày càng đáng chú ý. Theo Ngân hàng Nhà nước, chênh lệch giữa tín dụng và huy động vốn bằng VND hiện ở mức khoảng 2 triệu tỷ đồng. Điều này cho thấy tốc độ vốn đi vào nền kinh tế đang nhanh hơn khả năng huy động tiền gửi của hệ thống.

Để bổ sung nguồn vốn khả dụng, các tổ chức tín dụng hiện phụ thuộc ở một mức độ nhất định vào tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước. Tuy nhiên, nguồn tiền này biến động khá mạnh, dao động trong khoảng 460.000 đến 743.000 tỷ đồng. Có thời điểm, mức biến động lên tới 70.000 tỷ đồng chỉ trong một ngày.

Khi dòng tiền ngân sách thay đổi mạnh vào cuối tháng hoặc cuối quý, thị trường tiền tệ có thể chịu tác động trực tiếp, đặc biệt là lãi suất liên ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước đánh giá nhu cầu sử dụng vốn cao hơn khả năng huy động đang đặt ra những vấn đề cần theo dõi về thanh khoản, lãi suất và an toàn hoạt động của hệ thống.

Trong khi đó, dư địa kiểm soát lạm phát, một trong những điều kiện quan trọng để duy trì mặt bằng lãi suất phù hợp, cũng không còn nhiều. Để giữ lạm phát trong mục tiêu cả năm, CPI bình quân trong những tháng còn lại chỉ có thể tăng khoảng 0,34% mỗi tháng.

Điều này đặt cơ quan điều hành trước bài toán phải cân bằng nhiều mục tiêu cùng lúc. Chính sách tiền tệ vừa phải góp phần kiểm soát lạm phát, bảo đảm an toàn hệ thống, vừa phải tạo điều kiện để giảm mặt bằng lãi suất cho vay và đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế.

Ngân hàng Nhà nước chỉ ra 4 yếu tố có thể tiếp tục gây sức ép lên mặt bằng lãi suất trong thời gian tới.

Thứ nhất, lãi suất tiền gửi và cho vay đã tăng đáng kể từ cuối năm 2025 đến hết quý I/2026, qua đó hình thành mặt bằng lãi suất mới cao hơn giai đoạn trước. Khi chi phí vốn đầu vào đã tăng, các ngân hàng cần thời gian để điều chỉnh trước khi có thể giảm mạnh lãi suất đầu ra.

Thứ hai, nhu cầu tín dụng tiếp tục gia tăng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, trong khi tốc độ tăng huy động vốn thấp hơn tốc độ tăng tín dụng. Khoảng chênh lệch khoảng 2 triệu tỷ đồng giữa tín dụng và huy động bằng VND cho thấy áp lực cân đối vốn của hệ thống đang hiện hữu.

Thứ ba, áp lực lạm phát trong nước có xu hướng gia tăng. Với dư địa CPI bình quân chỉ khoảng 0,34% mỗi tháng trong thời gian còn lại của năm, khả năng điều hành chính sách tiền tệ theo hướng hỗ trợ giảm lãi suất cần được tính toán thận trọng.

Thứ tư, mặt bằng lãi suất quốc tế vẫn ở mức cao khi nhiều ngân hàng trung ương lớn tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thận trọng. Điều này tác động đến dòng vốn, tỷ giá và dư địa điều hành lãi suất của Việt Nam.

Đặt các yếu tố trên cạnh nhau cho thấy bài toán của hệ thống ngân hàng năm 2026 không đơn thuần là giảm lãi suất. Các tổ chức tín dụng phải đồng thời tìm cách mở rộng nguồn vốn, kiểm soát chi phí huy động, bảo đảm thanh khoản và đáp ứng nhu cầu tín dụng đang tăng nhanh.

Trong bối cảnh đó, việc gắn kết quả thực hiện yêu cầu giảm lãi suất với chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027 tạo thêm một cơ chế điều hành đáng chú ý. Với các ngân hàng thương mại, khả năng giảm chi phí vốn và nâng hiệu quả hoạt động từ nay đến cuối năm không chỉ ảnh hưởng đến sức cạnh tranh trên thị trường mà còn có thể tác động trực tiếp tới dư địa mở rộng tín dụng trong năm tới.

Hưng Nguyễn