Diễn đàn Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng do Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức chiều 11/8, chương trình có sự đồng hành của Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí – CTCP (PVFCCo).

Tại diễn đàn, ông Đào Quang Bính - Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam - cho biết, thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, kéo theo những thay đổi căn bản trong cấu trúc tiêu thụ và thị trường năng lượng. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, bán dẫn và các ngành công nghiệp công nghệ cao đang làm gia tăng nhu cầu năng lượng; trong khi cam kết phát thải ròng bằng 0, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và những biến động địa chính trị thúc đẩy quá trình tái cấu trúc thị trường năng lượng với tốc độ nhanh hơn.

Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, đồng thời tiếp tục thực hiện cam kết phát triển bền vững và chuyển đổi xanh.

“Để hiện thực hóa mục tiêu đó, năng lượng phải đi trước một bước, bởi nếu không có hệ thống năng lượng an toàn, ổn định, đa dạng và đủ năng lực đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế thì khó tạo dựng nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững” - ông Bính nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Hùng Dũng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam - cho rằng, năng lượng luôn được xem là “huyết mạch” của nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, yêu cầu đối với ngành năng lượng không chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và đời sống, mà còn phải xây dựng một thị trường năng lượng hiện đại, cạnh tranh, có khả năng thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu và đáp ứng các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Đây vừa là cơ hội tái cấu trúc ngành năng lượng, vừa là phép thử đối với năng lực hoạch định chính sách và tổ chức thực thi.

Thông tin về thực trạng ngành năng lượng, ông Dũng cho biết, ngành năng lượng Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể. Hệ thống điện quốc gia được mở rộng nhanh chóng; hạ tầng dầu khí từng bước hoàn thiện; các nhà máy lọc dầu, khí, nhiệt điện, thủy điện và năng lượng tái tạo đã hình thành tương đối đồng bộ, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì tăng trưởng kinh tế.

Cùng với đó, cơ cấu nguồn điện cũng đang thay đổi mạnh. Từ chỗ chủ yếu dựa vào thủy điện và nhiệt điện than, hệ thống đang chuyển sang mô hình đa dạng hơn với điện khí LNG, điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân, thủy điện tích năng, pin lưu trữ và các nguồn năng lượng mới.

Đáng chú ý, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, điện thương phẩm dự kiến đạt khoảng 500,4 - 557,8 tỷ kWh; sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đạt 560,4 - 624,6 tỷ kWh; công suất cực đại của hệ thống khoảng 89.655 - 99.934 MW, cao gần gấp đôi hiện nay.

Với chiến lược phát triển trên, theo ông Dũng, Việt Nam đang hướng tới một hệ thống năng lượng quy mô lớn, đa dạng hơn và phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, quy hoạch mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là khả năng triển khai dự án đúng tiến độ và huy động được các nguồn lực xã hội.

Nhìn từ thực tiễn, ông Dũng cho rằng khoảng cách giữa quy hoạch và thực hiện vẫn còn khá lớn. Đơn cử, trong số các dự án điện khí LNG được quy hoạch, mới chỉ có Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 bước vào giai đoạn vận hành, trong khi nhiều dự án như Sơn Mỹ, Long An, Bạc Liêu, Hải Phòng, Quảng Ninh, Cà Ná... vẫn gặp khó khăn về cơ chế đầu tư, hợp đồng mua bán điện, thu xếp vốn và hạ tầng kho cảng LNG.

Tương tự, điện gió ngoài khơi được đánh giá có tiềm năng khoảng 600 GW nhưng đến nay chưa có dự án thương mại nào được triển khai. Hydrogen xanh, amoniac xanh hay công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon cũng mới dừng ở mức nghiên cứu và chuẩn bị đầu tư.

“Vấn đề của ngành năng lượng Việt Nam hiện nay không còn nằm ở tiềm năng tài nguyên hay nhu cầu thị trường, mà chủ yếu nằm ở thể chế và môi trường đầu tư” – ông Dũng nhận định.

N.B