Thông điệp trên được nhấn mạnh tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 6/2/2026.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP trước đó nhằm mục tiêu siết chặt kỷ cương, bảo vệ sức khỏe người dân và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế đã phát sinh nhiều bất cập do thời gian chuyển tiếp quá ngắn và quy trình kiểm tra phức tạp.

Theo ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký VCCI, việc Chính phủ kịp thời ban hành Nghị quyết số 09 (tạm ngưng hiệu lực hai văn bản trên đến hết ngày 15/4/2026) thể hiện sự lắng nghe và đồng hành cùng doanh nghiệp. Quyết định này đã giúp doanh nghiệp tránh được thiệt hại lớn về chi phí lưu kho bãi và nguy cơ đứt gãy nguồn cung nguyên liệu ngay trong cao điểm Tết 2026.

Số liệu khảo sát từ 4 hiệp hội ngành hàng cho thấy tính cấp thiết của việc "tạm dừng": Trước khi Nghị quyết 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì và gần 300.000 tấn nông sản tươi sống đã bị ùn ứ tại các cảng và cửa khẩu. Sự hỗ trợ của cơ quan Hải quan trong giai đoạn này cũng được các doanh nghiệp ghi nhận là yếu tố quan trọng giúp khơi thông dòng chảy hàng hóa.

Dù đánh giá cao giải pháp tình thế của Chính phủ, đại diện các hiệp hội lo ngại mốc thời hạn 15/4/2026 đang đến gần trong khi các vướng mắc cốt lõi chưa được giải quyết.

Bà Lý Kim Chi – Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA) cho biết, cộng đồng doanh nghiệp ủng hộ mục tiêu an toàn thực phẩm nhưng quan ngại về năng lực thực thi. Các quy định mới đặt ra yêu cầu rất cao về thẩm định hồ sơ, kiểm nghiệm và phối hợp liên ngành, trong khi bộ máy địa phương đang sắp xếp lại, thiếu nhân lực và chuyên môn, dẫn đến nguy cơ quá tải.

Từ góc độ quốc tế, Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT), EuroCham và AmCham đều chỉ ra rằng Nghị định 46 đang mở rộng diện "tiền kiểm" một cách thiếu chọn lọc. Không chỉ thành phẩm, mà cả nguyên liệu, bao bì nội bộ cũng phải kiểm tra và công bố hợp quy.

Hải quan trực 24/7, gỡ vướng cho thực phẩm nhập khẩu sau chỉ đạo khẩn của Thủ tướng

Ông Huỳnh Quang Tuấn (đại diện EuroCham) dẫn chứng, quy trình kiểm tra đã tăng từ 2 cấp lên 3 cấp, từ kiểm hồ sơ sang lấy mẫu kiểm nghiệm, trong khi số phòng kiểm nghiệm lại giảm. Hệ quả là thời gian thông quan kéo dài, gây rủi ro mất trắng đối với hàng tươi sống. Nghịch lý là hàng nhập khẩu chính ngạch bị kiểm soát gắt gao nhất, trong khi phần lớn hàng giả, kém chất lượng lại phát sinh từ thị trường nội địa không chịu sự kiểm soát tương tự.

Để chính sách đi vào cuộc sống hiệu quả, các chuyên gia và doanh nghiệp thống nhất đề xuất Chính phủ gia hạn thời gian thực thi Nghị định 46 ít nhất đến ngày 1/6/2026, đồng thời cho phép áp dụng cơ chế hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Về dài hạn, các kiến nghị tập trung vào các giải pháp căn cơ đó là chuyển mạnh từ "tiền kiểm" dàn trải sang mô hình quản lý theo rủi ro và hậu kiểm. Tập trung nguồn lực vào các nhóm nguy cơ cao thay vì kiểm tra đại trà.

Đồng thời, đơn giản hóa thủ tục bằng cách miễn công bố hợp quy với phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ; phân loại mức độ rủi ro trong đăng ký công bố sản phẩm để giảm tải thủ tục hành chính. Cho phép sử dụng các chứng nhận uy tín như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000 thay thế cho một số giấy phép con, giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và tiệm cận xu hướng toàn cầu.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần đồng bộ hoá dữ liệu, đẩy mạnh số hóa, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan để truy xuất nguồn gốc hiệu quả, tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và làm một kiểu.

Theo VCCI, việc Chính phủ dự kiến trình Quốc hội Luật An toàn thực phẩm sửa đổi vào kỳ họp đầu năm 2026 là tín hiệu tích cực. Đây sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng để xây dựng một hệ thống quản lý thực phẩm minh bạch, bền vững, hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế.

Thanh Hoa