Xã Hồng Vân (huyện Thường Tín) - nơi đã chuyển hướng từ một xã làm nông nghiệp thuần túy sang đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái trải nghiệm bước đầu cho thấy hiệu quả, khi đem lại nguồn thu nhập ổn định hơn cho người dân.

Nhân lực chưa chuyên nghiệp

Ông Nguyễn Văn Tứ, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Hoa cây cảnh và dịch vụ Hồng Vân, cho biết từ khi áp dụng mô hình du lịch sinh thái, nơi đây có nhiều thay đổi tích cực trên các mặt kinh tế và đời sống xã hội. Đối với các mô hình sản xuất nông nghiệp, làng nghề khi xây dựng được sản phẩm OCOP và có khai thác dịch vụ du lịch sẽ góp phần nâng cao giá trị trên 1 đơn vị đất canh tác.

Bên cạnh đó việc HTX Hồng Vân xây dựng và khai thác các sản phẩm du lịch theo chuỗi liên kết, mang tính đặc trưng của địa phương còn góp phần hoàn thiện các sản phẩm du lịch của xã, đáp ứng nhu cầu của du khách.

Ngoài trà chùm ngây và mô hình sinh thái hoa cây cảnh được công nhận là sản phẩm OCOP, HTX Hồng Vân còn cho ra đời các sản phẩm thảo mộc như: trà trâu cổ, trà đinh lăng, trà kim ngân hoa, trà cỏ ngọt. HTX còn cung cấp các loại rượu hoa quả như: rượu trâu cổ (một loại rượu quý sẽ phấn đấu thành sản phẩm OCOP), rượu chanh đào, rượu sung, rượu gấc... Đây là điểm nhấn nâng cao giá trị kinh tế và thu hút khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm ở Hồng Vân.

Theo thống kê của Sở NN&PTNT Hà Nội, toàn thành phố hiện có 11 trang trại nông nghiệp sinh thái hoạt động theo mô hình giáo dục, du lịch trải nghiệm; 4 HTX nông nghiệp chuyên khai thác mô hình trang trại đồng quê. Các mô hình phát triển nông nghiệp sinh thái kết hợp với du lịch cho hiệu quả kinh tế cao, qua đó nâng cao đời sống người dân và tạo diện mạo mới cho khu vực nông thôn.

Đánh giá về mô hình nông nghiệp du lịch ở Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cho biết ngày trước, nông hộ trồng mận ở Sơn La chỉ bán mận với giá 3.000 đồng/kg, nhưng chi phí thuê nhân công thu hoạch mất 5.000 đồng/kg. Vậy nhưng, sau khi tỉnh phát triển mô hình du lịch nông nghiệp tại các vườn mận, sản phẩm đã có giá từ 15.000 đồng/kg.

“Câu chuyện của tỉnh Sơn La cho thấy sản xuất nông nghiệp là nền tảng, nhưng cần lồng ghép với các mô hình phát triển để gia tăng giá trị. Ở Hà Nội cũng vậy, nếu chỉ đơn thuần là sản xuất lúa - cá - vịt truyền thống như trước thì khó có thể thành công”, ông Quyền cho biết.

Tuy nhiên, bên cạnh những hiệu quả, không ít mô hình du lịch nông nghiệp cũng đứng trước những thách thức. Ông Nguyễn Văn Tứ cho biết ngoài những khó khăn khác về nguồn vốn đầu tư, hành lang pháp lý xây dựng mô hình thì khó khăn về nhân lực trong việc chuyên biệt hóa du lịch tại địa phương đang là những rào cản lớn để HTX mở rộng mô hình.

Theo ông Tứ, hiện nay để biến một người nông dân thuần túy thành hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp là cả một quá trình, đòi hỏi sự hỗ trợ đào tạo tập huấn trong một thời gian dài gắn với các hoạt động thực tiễn cụ thể.

Nghệ nhân Trần Đức Tân, Giám đốc HTX sản xuất, kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh, cho biết trong quá trình công nghiệp 4.0 hiện nay, các bạn trẻ đi theo con đường phát triển đó rất nhiều. Chính vì vậy nguồn nhân lực thế hệ tiếp nối của các làng nghề truyền thống đang gặp khó khăn và đầu ra sản phẩm cũng vậy.

“Tôi hy vọng trong thời gian sắp tới, các cơ quan ban ngành nhà nước sẽ tổ chức xúc tiến thương mại để đưa các sản phẩm thủ công là những tinh hoa làng nghề Việt Nam đến được nhiều hơn với các châu lục khác. Khi đó chính những người nghệ nhân, các HTX làng nghề truyền thống sẽ có cơ hội phát triển và thu hút nhiều khách du lịch”, ông Tân nói.

Gỡ khó để hút khách

Đánh giá về chất lượng nguồn nhân lực làng nghề và các HTX nông nghiệp du lịch trên địa bàn thành phố, bà Đặng Hương Giang, Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho biết đặc biệt nguồn nhân lực ở các HTX, làng nghề này còn hạn chế, thiếu, chưa chuyên nghiệp. Phần lớn nguồn nhân lực là người nông dân, thợ thủ công chỉ quen sản xuất nông nghiệp nên không có đủ các kỹ năng để phục vụ khách du lịch. Số lượng HTX, làng nghề liên kết với doanh nghiệp hoạt động du lịch nông thôn còn hạn chế

Chính vì vậy, để hỗ trợ các HTX, làng nghề, thời gian vừa qua Sở Du lịch Hà Nội đã phối hợp UBND các quận, huyện, thị xã và các cơ sở đào tạo uy tín về du lịch tổ chức được 44 lớp bồi dưỡng kiến thức văn hóa du lịch cho gần 9.000 người dân địa phương, nghệ nhân, người bán hàng, thành viên HTX để trang bị kiến thức, kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho các làng nghề, các điểm đến du lịch cộng đồng trên địa bàn thành phố.

Ngoài ra, Sở Du lịch Hà Nội cũng đang đẩy mạnh công tác hỗ trợ, kết nối công ty lữ hành đưa khách về các mô hình du lịch sinh thái ven đô.

Các chuyên gia cho rằng, Hà Nội nên hỗ trợ các HTX, làng nghề tập trung vào chế biến sâu, coi đây là trụ cột trong gia tăng giá trị nông sản và thu hút khách du lịch. Ngoài ra, Hà Nội hiện cũng có gần 1.700 sản phẩm OCOP nên thời gian tới cần đẩy mạnh phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch nông nghiệp, làng nghề để tạo ra sự đặc trưng và gia tăng giá trị các sản phẩm, dịch vụ.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Nội Vũ Thị Hương cho hay, giai đoạn 2022 - 2025, thành phố sẽ tập trung xây dựng thí điểm các mô hình, gồm: Du lịch nông nghiệp, nông thôn; du lịch cộng đồng; làng du lịch thông minh; du lịch làng nghề... theo hướng du lịch xanh, có trách nhiệm và bền vững tại các huyện: Thường Tín, Đan Phượng, Thanh Trì, Mỹ Đức, Thạch Thất và thị xã Sơn Tây.

Để làm được điều này, thành phố cũng sẽ tiếp tục lấy các mô hình kinh tế tập thể làm nền tảng để liên kết người dân và doanh nghiệp trong phát triển nông nghiệp du lịch gắn với phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Minh Nhương