Trong phát biểu trình bày Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu thực hiện các đột phá chiến lược với tinh thần “làm thật mạnh, làm thật nhanh, làm đến nơi đến chốn”. PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng đánh giá, thông điệp này đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển, đặt trong bối cảnh hạ tầng Việt Nam hiện tại vẫn chưa theo kịp nhu cầu cạnh tranh khu vực và toàn cầu.

Thực tế cho thấy, hệ thống giao thông và logistics còn thiếu đồng bộ, hạ tầng số mới dừng ở giai đoạn nâng cấp, dẫn đến chi phí của doanh nghiệp cao và thời gian lưu thông kéo dài. Những “điểm nghẽn” này đang trực tiếp làm giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, chính thực trạng này lại mở ra dư địa cải thiện rất lớn. Khi Đại hội XIV xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng và yêu cầu hạ tầng phải “đi trước một bước”, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để xóa bỏ các rào cản, tạo “thế” và “đà” mới cho tăng trưởng.

Phân tích sâu hơn về không gian phát triển, chuyên gia Nguyễn Thường Lạng nhận định: "Liên kết vùng trên thực tế chính là câu chuyện của hạ tầng. Khi hạ tầng chưa đủ độ, chưa đồng bộ thì liên kết chỉ dừng ở khẩu hiệu."

Hiện nay, sự thiếu hụt các tuyến đường sắt hoặc đường bộ chất lượng cao khiến thời gian vận chuyển giữa các vùng bị kéo dài gấp nhiều lần so với tiềm năng (lẽ ra chỉ mất 15-20 giờ). Bên cạnh đó, các thủ tục kiểm soát dọc đường và chi phí tuân thủ vẫn là gánh nặng lớn.

Việc Đại hội XIV thể hiện quyết tâm chính trị rõ ràng trong việc nâng cấp hạ tầng liên kết vùng được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán này. Lợi ích mang lại không chỉ là tiết kiệm thời gian, giảm chi phí logistics mà còn mở rộng không gian đầu tư và thị trường cho doanh nghiệp.

Một điểm sáng được PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh là vai trò của khu vực tư nhân, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng số và công nghệ thông tin. Nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đi trước, làm chủ công nghệ, ứng dụng AI và vận hành hiệu quả.

Vấn đề cốt lõi hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong đầu tư công – tư. Tình trạng "cảng hiện đại nhưng thiếu đường kết nối" hay "logistics phát triển nhưng thiếu dữ liệu dùng chung" đang gây lãng phí nguồn lực.

Đại hội XIV: Tạo động lực mới cho phát triển đất nước

Đại hội XIV của Đảng: Định hướng chiến lược cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước

Chuyên gia cho rằng, nếu Nhà nước kiến tạo một khung thể chế minh bạch, khu vực tư nhân hoàn toàn đủ năng lực cung ứng hạ tầng thông minh (từ bến cảng, kho bãi đến nền tảng số). Đây là con đường ngắn nhất để nâng cao năng lực hội nhập thương mại quốc tế.

Để hiện thực hóa các mục tiêu của Đại hội XIV và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng đề xuất hai định hướng chiến lược:

Thứ nhất, về cách làm: Cần áp dụng tinh thần “Chiến dịch Quang Trung” – thần tốc và quyết liệt trong triển khai hạ tầng. Từ giải phóng mặt bằng đến thi công và giải ngân phải tránh tình trạng “ngâm vốn”, kéo dài. Kinh nghiệm tái thiết sau thiên tai vừa qua cho thấy, khi quyết tâm đủ lớn, Việt Nam có thể thực hiện các dự án rất nhanh và hiệu quả.

Thứ hai, về tầm nhìn: Cần hình thành khoảng 6–7 tập đoàn hạ tầng lớn, đủ tầm vóc trong các lĩnh vực chuyên sâu (đường sắt, hàng không, đường sông, hạ tầng mạng...). Những tập đoàn này sẽ đóng vai trò “đầu tàu” thực hiện các đại công trình trong nước và từng bước tham gia đấu thầu quốc tế.

Tựu trung lại, tư duy phát triển mới tại Đại hội XIV không chỉ là lời hiệu triệu về chính trị mà còn là mệnh lệnh từ thực tiễn. Việc tập trung nguồn lực để đột phá hạ tầng, gắn kết chặt chẽ với kinh tế tư nhân sẽ là đòn bẩy then chốt đưa nền kinh tế Việt Nam tiến vào kỷ nguyên vươn mình.

Thanh Hoa