Qua tiếp xúc nhiều doanh nghiệp (DN) sản xuất, bà Cao Xuân Phi Vân, Phó giám đốc ​​Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), cho rằng họ cần tiếp cận nhanh hơn với công nghệ mới, trong đó có Trí tuệ nhân tạo (AI) và các mô hình sản xuất thông minh. 

Nhiều động lực tích cực

Như việc sử dụng AI, theo bà Vân, đây là công cụ thiết thực giúp DN giảm chi phí, nâng cao năng suất, tăng tính chính xác và đảm bảo sự ổn định trong vận hành.

“Việc phát triển của AI hiện đang mở ra phương thức vận hành hoàn toàn mới cho DN sản xuất. AI được ứng dụng sâu rộng vào quản trị chuỗi cung ứng, lập kế hoạch và điều độ sản xuất, tối ưu hóa năng lượng, bảo trì dự đoán, cũng như kiểm tra chất lượng sản phẩm bằng thị giác máy tính”, vị phó giám đốc ITPC nói.

Từ chia sẻ nêu trên để thấy nhu cầu và triển vọng thị trường dành cho các DN công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) của Việt Nam nếu như họ có thế mạnh cung ứng mảng AI.

Trong báo cáo cập nhật mới nhất về triển vọng ngành ICT Việt Nam năm 2026 từ Công ty chứng khoán Guotai Junan, cho rằng một trong ba động lực tăng trưởng chính đến từ nhu cầu nội địa tăng trưởng mạnh và bền vững của chuyển đổi số quốc gia, chính phủ số, kinh tế số và AI trong khu vực công – tư sẽ tạo ra thị trường đủ lớn. Điều này giúp doanh nghiệp ICT trong nước phát triển chiều sâu, thay vì chỉ phụ thuộc xuất khẩu dịch vụ.

Động lực thứ hai là Việt Nam hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng dịch chuyển đầu tư ICT trong APAC (Châu Á - Thái Bình Dương). Trong bối cảnh chi phí tại các thị trường truyền thống tăng cao, Việt Nam nổi lên nhờ: Chi phí nhân lực và vận hành cạnh tranh; môi trường chính trị – xã hội ổn định; cam kết mạnh mẽ của Nhà nước với hạ tầng số, dữ liệu và AI.

Động lực thứ ba là doanh nghiệp ICT Việt Nam đã bước sang giai đoạn đầu tư chiến lược dài hạn. Các tập đoàn lớn như FPT, Viettel, VNPT, CMC không chỉ mở rộng quy mô, mà tập trung xây dựng năng lực lõi về AI, Cloud (Điện toán đám mây), Data Centre (trung tâm dữ liệu) và dịch vụ số giá trị cao.

Và theo nhận định của Guotai Junan, ​​Việt Nam đang nổi lên không chỉ như một điểm đến gia công truyền thống, mà như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ICT khu vực. 

Trong đó, một trong những tiến bộ nổi bật là AI và Công nghệ Lõi: Việt Nam dẫn đầu khu vực về áp dụng và tin tưởng AI, với Digital economy (kinh tế số) dự kiến đạt 39 tỷ USD nhờ e-commerce (thương mại điện tử) và AI.

Đơn cử như Viettel ra chiến lược AI đến 2030, nhắm doanh thu 1 tỷ USD từ AI và mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Còn CTCP tập đoàn công nghệ CMC phát triển AI Cloud (Trí tuệ nhân tạo trên đám mây) và trợ lý AI pháp lý cho 3.000 người dùng. Trong khi đó, FPT giảm tỷ lệ gia công từ 90% xuống 35%, chuyển sang tự chủ AI, cybersecurity (an ninh mạng) và chip (vi mạch).

Ngoài ra, ngành ICT Việt Nam trong năm 2026 được cho là sẽ hưởng lợi từ chuyển dịch chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, với AI và blockchain (chuỗi khối) dẫn dắt. Đáng chú ý, xu hướng nội địa là tập trung tự chủ công nghệ lõi như AI, semiconductors (chất bán dẫn), Cloud, mở rộng 5G sang 6G thử nghiệm, và tích hợp AI vào quản lý nhà nước hay e-commerce.

Không chỉ vậy, các DN công nghệ hàng đầu ở trong nước như Viettel, FPT, CMC dẫn dắt, với trọng tâm “Make in Vietnam” – từ gia công sang sáng tạo, tăng tỷ lệ nội địa hóa. Trong khi đó, tỷ lệ thâm nhập số hóa (Digital penetration) đạt 84,2% dân số vào cuối 2025, sẽ thúc đẩy e-commerce nông thôn và xuất khẩu trong thời gian tới.

Thách thức còn ở phía trước

Với những triển vọng như trên, các DN công nghệ của Việt Nam được dự đoán sẽ có cơ hội bứt phá tăng trưởng tích cực trong năm 2026 và giai đoạn tới. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, đòi hỏi họ cần phải hóa giải những “bài toán hóc búa” về nhân lực, Nghiên cứu và phát triển (R&D), tính bền vững của hạ tầng.

Đối với bài toán về nhân lực trong các DN công nghệ, đơn cử như mảng AI và Robot. Ts. Nguyễn Hải Nguyên, chuyên gia ngành Kỹ thuật robot và cơ điện tử, nói rằng cải cách đào tạo là một nhiệm vụ cấp thiết. Chúng ta cần những kỹ sư có khả năng thiết kế, lập trình và đưa robot vào vận hành – những chuyên gia robot toàn diện thực thụ.

Ts. Nguyên giải thích: “Một chuyên gia robot toàn diện là người không chỉ thông thạo phần cứng và phần mềm, mà còn có nền tảng vững chắc về các môn khoa học căn bản liên quan tới robot. Chúng ta cần một thế hệ kỹ sư mới có thể biến ý tưởng thành những cỗ máy thông minh hoạt động hiệu quả trong thế giới thực”.

Hoặc như với lộ trình phát triển ngành bán dẫn của Việt Nam, đến năm 2030, Việt Nam hướng tới có hơn 100 DN thiết kế chip trong nước, 10 nhà máy đóng gói tiên tiến và 50.000 kỹ sư được đào tạo. 

Để đạt được điều này, một trong những yếu tố dẫn dắt là cần phát triển nguồn nhân lực và nhân tài. Lực lượng lao động trẻ, am hiểu công nghệ (tỷ lệ tham gia lao động khoảng 69%) có thể được đào tạo để đáp ứng các kỹ năng cần thiết trong R&D, thiết kế, quy trình, phần mềm và tự động hóa.

Mặt khác, thách thức về R&D là điều mà các DN công nghệ của Việt Nam cần hết sức lưu tâm và cần sớm có lời giải. Bởi trên thực tế, tỷ lệ chi cho R&D/GDP ở Việt Nam chỉ khoảng 0,43 – 0,5% GDP, một mức tương đối thấp so với mức trung bình toàn cầu và so với các nước phát triển. Điều này gây ra những hạn chế nhất định về sáng tạo công nghệ.

Chính vì vậy, một trong những mục tiêu chiến lược của Việt Nam đến năm 2030 là nâng tỷ lệ chi R&D lên mức 2% GDP. Điều này cần sự tham gia mạnh mẽ của các DN công nghệ nội địa để không chỉ tạo đà tăng trưởng mà còn góp phần tạo ra những nền tảng cốt lõi cho năng suất, tăng trưởng và vị thế công nghệ của quốc gia trong dài hạn.

Và một thách thức không kém là tính bền vững của hạ tầng điện cũng cần DN công nghệ có lời giải. Đơn cử như phát triển Data Centre (trung tâm dữ liệu) tiếp tục là điểm nóng về đầu tư, đòi hỏi tiêu thụ năng lượng khổng lồ và điểm nghẽn là cần bảo đảm nguồn điện ổn định. 

Các DN công nghệ vận hành trong mảng Data Centre đang phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt như PUE 1.3 (hiệu suất sử dụng điện năng) và yêu cầu sử dụng năng lượng tái tạo.

Dự báo đến năm 2028, AI có thể chiếm 15-20% tổng điện năng tiêu thụ của trung tâm dữ liệu, tăng mạnh so với 8% năm 2023, đòi hỏi hệ thống làm mát hiệu quả và mật độ tính toán cao hơn. 

Như băn khoăn của giới chuyên gia, điều lo ngại là dù Quy hoạch điện VIII mang những cải cách mạnh mẽ nhằm cải thiện hạ tầng điện của Việt Nam, thế nhưng vẫn có những điểm không hoàn toàn thuận lợi với các dự án trung tâm dữ liệu. Đây là điều các cơ quan quản lý ngành điện cần lưu ý để cùng DN công nghệ có lời giải hợp lý.

                                                                                 Thế Vinh