Theo ước tính, kim ngạch xuất khẩu dệt may năm 2015 đạt trên 27 tỷ USD. Tuy nhiên, 30% doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) lại chiếm đến 70% kim ngạch, còn 70% DN dệt may nội địa chỉ chiếm 30% (trên dưới 8 tỷ USD).

Theo dự báo, xuất khẩu toàn ngành dệt may năm 2016 sẽ có thể đạt ở ngưỡng từ 29,5 đến 30 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2015. Nhất là khi các hiệp định thương mại tự do (FTA) có hiệu lực với các ưu đãi về thuế quan, dự báo doanh số ngành may vào năm 2020 sẽ đạt mốc 30 tỷ USD.

Chưa hưởng lợi ngay từ các FTA

Tuy nhiên, theo nhận định của giới chuyên gia, phải đến cuối năm 2017 hoặc đầu năm 2018, các FTA mới thực sự có hiệu quả. Do vậy, trong năm 2016, doanh nghiệp dệt may nội địa vẫn chưa được hưởng lợi từ những ưu đãi này.

Còn với TPP, ông Vũ Đức Giang – Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam- từng nói đừng kỳ vọng lấy hết được lợi ích từ TPP và FTA, mà nó sẽ chia ra cho những nhà đầu tư nguyên liệu, sản xuất các sản phẩm may mặc, hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng của các nước thành viên của TPP.

Theo nhận định mới đây của Hội Dệt may Thêu đan Tp.HCM, năm 2016, ngành dệt may sẽ vẫn còn đối mặt với khó khăn. Trong đó, tỷ giá tiếp tục biến động, ảnh hưởng đến giá và doanh thu, lợi nhuận của DN. Thậm chí có nhiều DN dệt may nhỏ và vừa đang chuyển nhượng lại nhà xưởng.

Dưới góc nhìn của một doanh nghiệp may mặc lớn, phát biểu mới đây tại hội nghị triển khai ngành công thương Tp.HCM năm 2016, ông Lê Quang Hùng, Chủ tịch HĐQT công ty CP Garmex Sài Gòn, cho rằng kim ngạch dệt may mang về cho đất nước vẫn đáng buồn khi khối ngoại đang thắng thế.

Theo ông Lê Quang Hùng, 85% doanh nghiệp dệt may nội địa vẫn thực hiện theo phương thức gia công, như vậy kim ngạch dệt may thực sự cho doanh nghiệp nội là không cao. Với chi phí đầu vào hiện nay, các doanh nghiệp dệt may gia công chỉ lãi bình quân 2%/doanh thu.

Do đó, doanh nghiệp dệt may nội nộp ngân sách chỉ khoảng trên dưới gần 200 tỷ đồng. Điều này cho thấy, mặc dù kim ngạch ngành may năm 2015 cao, nhưng lợi nhuận thực tế thu được rất thấp.

Ông Hùng cho rằng, nếu không thay đổi phương thức kinh doanh, dù hội nhập, chúng ta vẫn mãi kiếp “làm thuê”, lợi thế hội nhập sẽ không còn ý nghĩa.

Cần sớm chuyển đổi phương thức kinh doanh, gia tăng giá trị. 

Cần gia tăng giá trị

Bên cạnh việc đổi mới tư duy kinh doanh, theo giới chuyên gia dệt may, các cơ quan quản lý nhà nước cùng với hiệp hội ngành nghề và các doanh nghiệp tâm huyết cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp may mặc chuyển đổi phương thức kinh doanh từ gia công sang FOB (mua nguyên liệu, bán thành phẩm), ODM (tự thiết kế bán hàng) hay OBM (sở hữu nhãn hiệu riêng).

Theo giới chuyên gia, dù ngành dệt may đang ở thời điểm chuyển mình, một số DN lớn nội địa còn tự tạo ra chuỗi cung ứng riêng, nhưng số DN nội như vậy còn khá hạn chế.

Trên thực tế, đa phần các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực dệt may ở Việt Nam là các công ty toàn cầu. Họ đến từ các cường quốc ngành dệt may có xu hướng đầu tư khép kín từ kéo sợi đến thành phẩm may mặc, các công đoạn thiết kế, phân phối do công ty mẹ đảm nhận. Kể cả các DN FDI đã đầu tư cũng chuyển dịch theo xu thế này như Formosa, Bamboo...

Cũng theo ông Lê Quang Hùng, xu thế này sẽ tạo lợi thế cạnh tranh do giá thành thấp, thời gian sản xuất ngắn, dẫn đến gia tăng lợi thế cạnh tranh lao động do sản xuất ổn định.

Đồng nghĩa là bất lợi đối với doanh nghiệp Việt Nam, ngoại trừ một số doanh nghiệp có tiềm lực mạnh như Vinatex (cũng đầu tư khép kín). Điều này sẽ tạo cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực cung ứng nguyên liệu theo yêu cầu xuất xứ.

Chính vì vậy, với ngành dệt may nội địa, điều cần làm trong lúc này là các cơ quan quản lý nhà nước cần khuyến khích chuyển đổi phương thức kinh doanh, gia tăng giá trị. Việc phát triển công nghệ hỗ trợ của khối nội cho ngành dệt may cần phải thực chất hơn, vì đây là cơ sở để sản phẩm của doanh nghiệp nội có giá thành cạnh tranh.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ phù hợp yêu cầu xuất xứ theo cam kết là tiền đề quan trọng để các DN may mặc nội địa khai thác cơ hội theo điều kiện xuất xứ và cân bằng lợi thế cạnh tranh với DN FDI.

Và một vấn đề cũng không kém quan trọng chính là phát triển công nghiệp thời trang. Bởi vì nó sẽ tạo động lực thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ dệt may nội địa phát triển tương ứng, tạo lợi thế mới trong cạnh tranh trước hội nhập.

Thế Vinh