Thống kê từ nhiều công ty chứng khoán cho thấy, có thời điểm có tới 80–90% tài khoản cá nhân không có lãi, thậm chí lỗ nặng nếu tính từ đầu năm. Con số này phản ánh một thực tế: thị trường không còn dễ kiếm tiền, và cơ hội sinh lời đã trở nên cực kỳ chọn lọc. Bài toán lúc này không còn là “tham gia thị trường”, mà là biết đứng ở đâu trong thị trường.

Vì sao 90% nhà đầu tư thua lỗ dù thị trường không giảm sâu?

Có thể thấy, điều nghịch lý lớn nhất của hiện tại là: VN-Index không giảm sâu, nhưng tài khoản nhà đầu tư thì "bốc hơi" khá nhiều. Nguyên nhân không nằm ở xu hướng thị trường, mà nằm ở cấu trúc vận động của dòng tiền.

Trước hết, thị trường chuyển sang pha “phân hóa cực đoan”. Chuyên gia cho rằng nếu như năm 2024–2025 là giai đoạn “mua gì cũng tăng”, thì 2026 là giai đoạn “mua sai là giảm rất sâu”. Dòng tiền hiện nay chỉ tập trung vào một số rất ít nhóm cổ phiếu có câu chuyện rõ ràng: ngân hàng dẫn dắt, một vài mã dầu khí, một số cổ phiếu đầu ngành có kết quả kinh doanh vượt trội.

Trong khi đó, phần còn lại của thị trường rơi vào trạng thái: Thanh khoản suy kiệt, giá giảm dần theo thời gian, và không có lực đỡ khi điều chỉnh.

Những cổ phiếu từng là “ngôi sao” như bất động sản, chứng khoán, xây dựng, midcap đầu cơ… nay trở thành “bẫy vốn” khiến tài khoản bị bào mòn từng ngày.

Hơn nữa, tâm lý FOMO từ năm trước trở thành gánh nặng. Phần lớn nhà đầu tư cá nhân bước vào 2026 với danh mục được xây dựng từ năm 2025 – thời điểm thị trường tăng nóng. Họ mua cổ phiếu ở vùng giá cao, tin vào kỳ vọng dài hạn, và khi thị trường đảo cấu trúc dòng tiền, những cổ phiếu này không còn được ưu tiên. Theo đó, nhà đầu tư rơi vào trạng thái: không dám bán vì đã lỗ sâu, không có tiền mua cổ phiếu khỏe hơn, và kẹt trong vòng xoáy “ôm hàng chờ hồi”.

Thị trường không giảm sốc, nhưng tài khoản giảm theo kiểu “rỉ máu”, gây tổn thương tâm lý nặng hơn cả những phiên sụt mạnh.

Sai lầm phổ biến hiện nay của nhiều nhà đầu tư là giao dịch theo thói quen cũ. Rất nhiều người vẫn giao dịch theo tư duy của giai đoạn thị trường tăng mạnh: Thấy cổ phiếu giảm nhiều là bắt đáy, tin rằng cổ phiếu đã giảm sâu sẽ sớm hồi và ưu tiên cổ phiếu “rẻ” thay vì cổ phiếu “mạnh”.

Trong bối cảnh dòng tiền tập trung cao độ, cách tiếp cận này gần như chắc chắn dẫn tới thua lỗ. Thị trường hiện nay không thưởng cho người “bắt đáy”, mà thưởng cho người đi theo xu hướng của dòng tiền lớn.

Cơ hội không biến mất mà trở nên chọn lọc và khắt khe hơn

Con số 90% thua lỗ không có nghĩa là thị trường hết cơ hội. Ngược lại, nó cho thấy chỉ 10% nhà đầu tư thực sự hiểu cấu trúc mới của thị trường đang hưởng lợi rất lớn.

Quan sát diễn biến giao dịch cho thấy một đặc điểm rõ rệt: các cổ phiếu mạnh vẫn liên tục lập đỉnh mới, bất chấp phần lớn thị trường suy yếu. Đó thường là những mã có kết quả kinh doanh tăng trưởng rõ ràng, vị thế đầu ngành, được khối ngoại và tổ chức gom mạnh và dòng tiền duy trì đều đặn qua nhiều nhịp điều chỉnh

Trong khi đó, hàng trăm mã khác gần như bị bỏ quên. Điều này cho thấy thị trường không còn là “sân chơi đại trà”, mà trở thành sân chơi của sự chọn lọc.

Trong bối cảnh này, các tín hiệu kỹ thuật như RSI, MACD, xu hướng MA không còn mang tính tham khảo, mà trở thành công cụ sống còn để xác định cổ phiếu có thực sự còn xu hướng tăng hay đã gãy xu hướng, dòng tiền còn duy trì hay đã rút đi, và nhịp điều chỉnh là cơ hội hay là điểm bắt đầu của xu hướng giảm mới.

Những cổ phiếu khỏe thường có đặc điểm chung: giá nằm trên MA20, MA50 và MA200; MACD duy trì trên đường tín hiệu, và RSI không rơi vào vùng quá bán kéo dài. Còn cổ phiếu yếu có mẫu hình ngược lại.

Sự khác biệt này tạo nên khoảng cách rất lớn giữa người có phương pháp và người giao dịch theo cảm tính. Chiến lược quan trọng nhất lúc này là cắt lỗ ở chỗ đã sai, giữ tiền cho cơ hội đúng.

Một nghịch lý là nhiều nhà đầu tư sợ cắt lỗ vì “mất tiền”, nhưng lại không nhận ra rằng không cắt lỗ mới là cách mất tiền nhanh nhất trong thị trường phân hóa. Những nhà đầu tư đang có lãi thường có chung một điểm: họ sẵn sàng cắt bỏ cổ phiếu yếu để chuyển sang cổ phiếu mạnh.

Thị trường hiện nay không cho phép nắm giữ dài hạn theo kiểu “đợi ngày về bờ”. Nó buộc nhà đầu tư phải biết chấp nhận sai, tái cơ cấu danh mục liên tục và đi theo nơi dòng tiền thực sự tồn tại.

Theo VDSC, phần lớn cổ phiếu vẫn nằm ở vùng P/E thấp - trung bình, trong khi tỷ trọng vốn hóa lại dịch chuyển mạnh sang nhóm P/E >30x. Do đó, cơ hội chọn lọc cổ phiếu vẫn dồi dào bên dưới bề mặt chỉ số vượt đỉnh lịch sử.

Nhìn chung, khi thị trường trưởng thành, nhà đầu tư cũng buộc phải trưởng thành. Giai đoạn “dễ ăn” đã qua. Giai đoạn mới đòi hỏi cần phải có kỷ luật, kiến thức, quản trị rủi ro và khả năng đọc dòng tiền. Cơ hội không hề ít đi, nhưng không còn nằm ở số đông cổ phiếu, mà tập trung vào số ít doanh nghiệp thực sự nổi bật.

“Chỉ những nhà đầu tư có đủ thời gian, sẵn sàng dành 10 tiếng mỗi ngày để đọc báo cáo tài chính, nghiên cứu doanh nghiệp và theo dõi thị trường mới phù hợp với việc đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu. Ngược lại, với những nhà đầu tư bận rộn, không thể dành khoảng 2 tiếng một ngày về đầu tư tài chính, giải pháp hợp lý hơn là giao tiền cho các tổ chức quản lý chuyên nghiệp thông qua các quỹ đầu tư ”, ông Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital khuyến nghị.

Hải Giang