Trong trung tuần tháng 3/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng đã phê duyệt Đề án chuyển đổi số các doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa giai đoạn 2026 – 2030. 

Theo đó, mục tiêu đến năm 2030 là hỗ trợ ít nhất 500.000 DN, bao gồm các hoạt động: đánh giá mức độ sẵn sàng, thử nghiệm và ứng dụng giải pháp chuyển đổi số, tư vấn, đào tạo và nâng cao năng lực số. Đặc biệt, ít nhất 300.000 DN được hỗ trợ ứng dụng công nghệ số, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI).

“Điểm nghẽn” của doanh nghiệp nhỏ

Đề án trên cũng nhấn mạnh việc nâng cao năng lực số thông qua đào tạo và bồi dưỡng chủ DN, lao động nòng cốt và người lao động, một bước đi quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là nhóm SMEs – lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế.

Ts. Đặng Phạm Thiên Duy, chuyên gia Đổi mới sáng tạo trong kinh doanh tại Đại học RMIT, nhận định: “Trong bối cảnh Chính phủ thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số thông qua các nghị quyết, luật và chính sách liên quan đến công nghệ, dữ liệu và an toàn thông tin, cùng với một thế hệ doanh nhân và người lao động trẻ đã quen với công nghệ, tôi tin rằng chuyển đổi số của các DN, đặc biệt SMEs, đang và sẽ tiếp tục diễn ra rất mạnh mẽ.”

Tuy vậy, ông Duy cũng cảnh báo các DN còn gặp nhiều khó khăn, trong đó vấn đề con người vẫn là thách thức lớn. Không ít dự án chuyển đổi số thất bại không phải vì công nghệ kém, mà do tổ chức chưa sẵn sàng thay đổi cách làm việc.

“Trong quá trình tư vấn và đào tạo về quản trị nhân lực số và kỹ năng số, đặc biệt các chương trình liên quan đến AI, tôi thường xuyên gặp hiện tượng quen thuộc: doanh nghiệp đầu tư thuê chuyên gia, nhân viên tham gia học tập nghiêm túc, làm bài kiểm tra tốt. Thế nhưng, chỉ ít lâu sau, công việc lại quay về quỹ đạo cũ. Kiến thức mới về AI dần bị bỏ lại trong lớp học,” Ts. Duy chia sẻ.

Theo vị chuyên gia của RMIT, nguyên nhân sâu xa là kiến thức và kỹ năng số chưa được gắn bền vững vào môi trường làm việc thực tế. Ứng dụng công nghệ chỉ là sự kiện, còn chuyển đổi số là quá trình thay đổi hành vi tổ chức.

“Đào tạo chỉ là điểm khởi đầu. Yếu tố quyết định nằm ở văn hóa tổ chức, thiết kế lại quy trình làm việc, cũng như cách doanh nghiệp quản trị và tích hợp công nghệ vào hoạt động hằng ngày” Ts. Huy nhấn mạnh.

Cũng theo vị chuyên gia này, DN siêu nhỏ và DN nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam, nhưng lại có rất ít dư địa để thử sai. Trong khi đó, bản chất của chuyển đổi số đôi khi đòi hỏi sự chấp nhận rủi ro và tinh thần thử nghiệm

Do đó, các DN cần sự hỗ trợ đồng bộ từ hệ sinh thái chuyển đổi số, bao gồm các công ty công nghệ, cơ quan quản lý, hiệp hội nghề nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu.

Mỗi thành viên trong hệ sinh thái này đều có vai trò riêng, từ hỗ trợ pháp lý và vận hành, cung cấp vốn, chuyển giao tri thức và công nghệ, cho đến đào tạo và tư vấn. 

Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, định hướng phát triển và tạo ra cơ chế phù hợp để các hoạt động trong hệ sinh thái được vận hành thông suốt. Đây cũng chính là công thức chung mà những quốc gia được xem là điển hình về chuyển đổi số đã và đang thực hiện.

Giải pháp bền vững để không lỡ cơ hội

Ngoài khó khăn của SMEs, thiếu hụt nhân lực số là vấn đề lớn đối với các doanh nghiệp Việt trong chuyển đổi số. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam cần bổ sung 1,3 – 1,5 triệu nhân lực công nghệ để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế số.

Hiện nay, dù có hơn 2 triệu sinh viên đại học, tỷ lệ theo học các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) chỉ chiếm khoảng 27–31%, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường. Ở một số ngành như logistics, tỷ lệ nhân sự đạt chuẩn kỹ năng số chỉ 5–7%, cho thấy khoảng cách lớn giữa nhu cầu thực tế và năng lực hiện có.

Điều này tạo ra nghịch lý rõ rệt: Việt Nam không thiếu lao động, nhưng thiếu nghiêm trọng nhân lực số chất lượng cao.

Hiện nay, các DN không chỉ cần nhân sự biết sử dụng công nghệ mà còn yêu cầu kỹ năng chuyên sâu về AI, Big Data, an ninh mạng, điện toán đám mây.

“Khoảng cách kỹ năng trong phân tích dữ liệu, học máy và quản lý công cụ AI đang tạo ra rào cản đáng kể, khiến DN ở Việt Nam khó tận dụng hết lợi ích công nghệ,” Ts. Soumik Parida, chuyên gia Truyền thông chuyên nghiệp, nhận định.

Như việc phát triển AI đang thay đổi sâu sắc nhiều lĩnh vực ở Việt Nam, đặc biệt là marketing. 78% DN ứng dụng AI ghi nhận mức độ tích hợp từ trung bình đến cao, cho thấy AI ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, ứng dụng AI không đơn giản, đặc biệt với SMEs gặp khó khăn do thiếu hụt nhân lực số để lựa chọn và triển khai giải pháp phù hợp.

Trao đổi với VnBusiness, Ts. Thư Nguyễn, nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Công ty Clueo Clinical (một DN chuyên về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao trong ngành y khoa tại Australia), nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết đối với tiến trình chuyển đổi số của các DN ở Việt Nam là cần đầu tư mạnh vào nguồn nhân lực số.

“Đây là vấn đề cực kỳ quan trọng. Kỹ năng ứng dụng công nghệ số sẽ trở thành yếu tố then chốt đối với nguồn nhân lực của DN Việt. Người lao động trong DN cần được đào tạo để kết hợp giữa kiến thức công nghệ số với hiểu biết kinh doanh, tư duy phân tích và sáng tạo”, Ts. Thư Nguyễn chia sẻ.

Ngoài ra, theo Ts. Thư Nguyễn, công nghệ số thay đổi nhanh khiến kỹ năng nhanh chóng lỗi thời nếu như nguồn nhân lực của DN không được cập nhật liên tục.

Và trong bối cảnh nguồn cung nhân lực chưa đáp ứng đủ, các DN Việt cần chủ động giải bài toán của mình thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường.

Giới chuyên gia khuyến nghị DN vừa và nhỏ nên đầu tư mạnh vào đào tạo nội bộ. Các chương trình đào tạo về kỹ năng số, dữ liệu và AI cần được triển khai thường xuyên để nâng cao năng lực đội ngũ.

Mặt khác, DN cần xây dựng đội ngũ nòng cốt về công nghệ số. Việc thành lập một nhóm chuyên trách AI hoặc chuyển đổi số giúp DN triển khai các dự án thí điểm và mở rộng sau đó. Việc tăng cường hợp tác cũng cần được tính đến. Như việc liên kết với Startup, đối tác công nghệ và các trường đại học sẽ giúp DN tận dụng nguồn lực và rút ngắn thời gian triển khai.

Như các chuyên gia nhận định, giải được bài toán nhân lực số không chỉ giúp DN tồn tại, mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên AI. Và đây chính là chìa khóa để Việt Nam khẳng định vị thế trong nền kinh tế số toàn cầu.

                                                                                 Thế Vinh