Theo Bộ trưởng Cao Đức Phát, đợt hạn hán xâm nhập mặn đang diễn ra gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất và đời sống hàng triệu người dân, nhất là vùng ĐBSCL và Nam Trung bộ, Tây Nguyên. Tình hình sẽ nghiêm trọng hơn trong những tháng tới.

Tình hình sẽ nghiêm trọng hơn

Khu vực ĐBSCL, xâm nhập mặn sẽ đạt đỉnh điểm vào tháng 4 và kéo dài ảnh hưởng tới tháng 5, 6. Đỉnh điểm khô hạn có khả năng diễn ra ở Trung bộ khoảng tháng 4, 5. Tây Nguyên hy vọng tháng 5 hoặc 6 sẽ có mưa. Còn Ninh Thuận, Nam Trung bộ có thể tới tháng 9 mới có mưa. Hiện nay, nhiều hồ chứa đã khô cạn, không còn nước.

Về tình hình sản xuất và sinh hoạt của người dân, Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết hiện gần 50% diện tích ĐBSCL bị ảnh hưởng bởi ngập mặn. Có 160.000 ha lúa bị thiệt hại, tương đương 800.000 tấn lúa bị mất. Gần 300.000 gia đình trong những tháng qua không có thu nhập, khoảng 1,5 triệu người không có thu nhập từ riêng cây lúa.

Trong tháng 3 vụ lúa Đông Xuân sẽ thu hoạch, thông thường sẽ gieo sạ cho vụ Hè Thu, nhưng vì không có nước nên phải lùi lại, chờ mưa. Khoảng 1/3 diện tích lúa của ĐBSCL, tương đương 500.000 ha, phải chờ mưa. Việc thay đổi thời vụ có khả năng sẽ làm năng suất thấp, ảnh hưởng đến vụ tiếp theo. Năm nay, ĐBSCL phải đối mặt với nguy cơ sụt giảm sản lượng nghiêm trọng, ảnh hưởng tới hàng trăm nghìn hộ nông dân.

Nhiều nơi, khi nước mặn bao vây, ngay cả cây ăn trái cũng bị ảnh hưởng. Đàn gia súc không có thức ăn nên nông dân phải bán vội và bị thất thu. Với ngành thủy sản, do độ mặn quá cao nên một số vùng nuôi ngao cũng bị chết; tôm không lớn được nên phải thay đổi thời vụ và canh tác.

Không chỉ ảnh hưởng sản xuất, sinh hoạt cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Hiện, có 204.000 hộ gia đình, khoảng 1 triệu người không có nước ngọt sinh hoạt. Muốn có nước phải mua với giá “cắt cổ”. Nếu như ở Hà Nội, bình quân 1m3 nước ngọt có giá khoảng 5.000 đồng, thì ở Bến Tre, nước có giá khoảng 60.000 - 80.000 đồng/m3. Nhiều bệnh viện, trường học, khách sạn phải mua nước ngọt hoặc sử dụng nước mặn có độ nhạt.

Ở khu vực Nam Trung bộ, Bình Thuận, Ninh Thuận, Khánh Hòa là ba tỉnh bị ảnh hưởng nhiều nhất. Do lượng nước các hồ chứa bị thiếu hụt, một số tỉnh đã bị ảnh hưởng của hạn hán ngay từ vụ Đông Xuân 2015 - 2016. Hiện, đã có gần 23.000 ha đất lúa phải dừng sản xuất do thiếu nước. Khả năng hạn hán sẽ tiếp tục kéo dài đến hết vụ Hè Thu 2016.

Dự kiến ở các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận sẽ có khoảng 40.000 ha đất lúa phải dừng sản xuất (trong đó Khánh Hòa là 10.000 ha, Ninh Thuận 10.000 ha, Bình Thuận 20.000 ha). Tình trạng hạn hán, thiếu nước cho cây trồng sẽ ảnh hưởng đến các địa phương khác trong khu vực. Về nước sinh hoạt, đã có gần 31.000 hộ gia đình bị thiếu nước sinh hoạt, nặng nhất là Bình Thuận 25.000 hộ, Ninh Thuận 5.500 hộ…

Khu vực Tây Nguyên, mùa khô sẽ kéo dài đến hết tháng 4/2016. Hiện tại, các hồ chứa thủy lợi đang có dung tích trữ thấp hơn thiết kế, đạt từ 50 - 60% dung tích thiết kế, nhiều hồ thấp hơn cùng kỳ năm 2015, có khoảng 60 hồ chứa nhỏ ở tỉnh Đăk Lăk đã cạn nước. Trong đó, đa số hồ chứa nhỏ sẽ không đủ cung cấp cho giai đoạn cuối vụ Đông Xuân. Hiện tổng diện tích phải dừng sản xuất là 2.865 ha.

Hạn hán kéo dài ở các tỉnh Nam Trung bộ

Quốc tế chung sức với Việt Nam

Dự báo thời gian tới diện tích bị hạn hán, thiếu nước gần 150.000 ha, trong đó chỉ riêng cà phê diện tích bị hạn khoảng 100.000 ha. Gần 17.600 hộ gia đinh bị thiếu nước sinh hoạt, thời gian tới có khoảng 43.000 hộ bị thiếu nước sinh hoạt, nặng nhất là Đăk Lăk 25.000 hộ, Đắc Nông 9.000 hộ….

Ngay từ tháng 10/2015, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải và Bộ NN&PTNT đã họp trực tuyến với các địa phương đưa ra dự báo, hướng dẫn cho các địa phương phổ biến cho nhân dân. Chính phủ đã cung cấp hơn 700 tỷ đồng để hỗ trợ khẩn cấp các tỉnh xây dựng đập tạm ngăn mặn, giữ nước ngọt, trạm bơm nước ngọt, hệ thống dẫn nước, chở nước đến cho nhân dân. Đã hỗ trợ thiệt hại 2 triệu đồng/ha để nhân dân mua giống trồng vụ lúa sau đối với vùng lúa chết. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ thi công nhiều công trình thủy lợi ngăn mặn và trữ nước ngọt; thực hiện phương châm không để người dân nào đói, thống kê hộ dân thiếu lương thực và cấp 15kg gạo/người/tháng.

Theo Bộ trưởng, Chính phủ Việt Nam và các địa phương đã làm tất cả những gì có thể, nhưng tình hình vẫn rất nghiêm trọng. Chính phủ Việt Nam mong nhận được sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế.

Tại hội nghị, nhiều tổ chức quốc tế cùng hiến kế, cam kết sẽ hỗ trợ Việt Nam về mặt kỹ thuật, vốn, để Việt Nam ứng phó cả trước mắt và lâu dài, trước tình hình thiên tai nghiêm trọng do BĐKH gây ra.

Về giải pháp sản xuất, Đại diện của Văn phòng Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) tại Việt Nam cho biết, để đối phó với tình hình thiên tai hiện nay, cần tạo ra giống ngắn ngày, chịu được mặn đưa vào sản xuất vụ Đông Xuân. IRRI đã nghiên cứu được một số giống giúp tránh được thiệt hại cho giai đoạn sau. IRRI sẵn sàng phối hợp với Bộ NN&PTNT, hỗ trợ giải pháp kỹ thuật để giải quyết, chọn, tạo được giống phục vụ nông nghiệp thông minh, có cây trồng phù hợp.

Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản Jica cho rằng Việt Nam cần có giải pháp khuyến khích người dân sử dụng nước hiệu quả hơn. Chính phủ Nhật Bản đã đặt mối quan tâm vào việc làm thế nào để hoàn thiện hơn hệ thống tưới tiêu tại tỉnh Bến Tre. Dự án này đang trong quá trình xem xét và sẽ có hướng thúc đẩy nhanh quá trình này từ phía Nhật Bản.

Đại diện của UNDP khẳng định cam kết sẽ hỗ trợ chương trình đánh giá toàn diện về nhu cầu cung cấp nước, thực phẩm, chăm sóc y tế tại những vùng chịu tác động của thiên tai. UNDP sẵn sàng phối hợp với Bộ NN&PTNT cùng một số địa phương, đặc biệt các tỉnh ở vùng thấp.

Thu Hường