Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề với hàng loạt cải thiện mang tính hệ thống, nhất là kỳ đánh giá phân loại thị trường tháng 6 đang đến gần. Các yếu tố nền tảng, từ cơ chế vận hành, thanh khoản đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đang có sự cải thiện rõ rệt, tạo tiền đề cho một bước tiến quan trọng.

Những chuyển động đồng bộ tạo nền tảng nâng hạng

Trước hết, về mặt cơ chế, những thay đổi trong chính sách và khung pháp lý đang hướng tới tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất trước đây là quy trình giao dịch và thanh toán còn phức tạp, đặc biệt liên quan đến yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding). Việc triển khai các giải pháp nhằm giảm thiểu hoặc tiến tới loại bỏ yêu cầu này đang được đẩy nhanh, giúp cải thiện đáng kể tính linh hoạt cho nhà đầu tư nước ngoài.

Đồng thời, các quy định về công bố thông tin, quản trị công ty và bảo vệ nhà đầu tư cũng dần được siết chặt theo hướng minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng giao dịch – từng là điểm yếu khi xảy ra tình trạng nghẽn lệnh trong quá khứ đã có bước nâng cấp đáng kể. Hệ thống công nghệ mới không chỉ nâng cao năng lực xử lý lệnh mà còn mở đường cho việc triển khai các sản phẩm tài chính phái sinh và cơ chế giao dịch tiên tiến hơn trong tương lai. Điều này đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng độ sâu của thị trường, một tiêu chí then chốt trong các bộ chỉ số phân loại toàn cầu.

Thanh khoản cũng là một điểm sáng đáng chú ý. Trong thời gian gần đây, giá trị giao dịch bình quân trên thị trường duy trì mức cao, phản ánh dòng tiền nội vẫn duy trì vai trò chủ đạo. Sự tham gia ngày càng tích cực của nhà đầu tư cá nhân trong nước, kết hợp với sự quay trở lại từng bước của khối ngoại đang giúp thị trường duy trì trạng thái sôi động. Thanh khoản ổn định không chỉ là yếu tố hỗ trợ định giá mà còn là điều kiện cần để thu hút các quỹ đầu tư lớn – những tổ chức yêu cầu khả năng giải ngân và thoái vốn với quy mô lớn mà không gây biến động mạnh đến TTCK.

Một yếu tố quan trọng khác là khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Các rào cản về tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) dù chưa được tháo gỡ hoàn toàn, nhưng đã có những giải pháp trung gian như phát hành chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR) đang được nghiên cứu. Đồng thời, việc đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản, rút ngắn thời gian đăng ký giao dịch và cải thiện cơ chế chuyển tiền cũng góp phần nâng cao trải nghiệm của nhà đầu tư quốc tế.

Những cải thiện mang tính đồng bộ này cho thấy quyết tâm rõ ràng của Việt Nam trong việc nâng tầm thị trường. Quan trọng hơn, đây không còn là những thay đổi rời rạc mà đang dần hình thành một hệ sinh thái vận hành theo chuẩn quốc tế – điều kiện tiên quyết để được các tổ chức xếp hạng lớn ghi nhận.

Kỳ vọng bước ngoặt và tác động lan tỏa

Trong báo cáo vừa công bố, SSI Research cho biết Việt Nam đang có khả năng cao được đưa vào danh sách theo dõi trong kỳ đánh giá tháng 6/2026 của MSCI. Đây được xem là bước đệm quan trọng trước khi chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi.

Hiện tại, TTCK Việt Nam đã đáp ứng 10/18 tiêu chí về khả năng tiếp cận của MSCI và đang tiếp tục cải thiện trên các tiêu chí còn lại. Nhiều bước tiến đáng kể đã được ghi nhận, trong đó có việc triển khai hiệu quả cơ chế Non-Prefunding, lộ trình áp dụng đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đang đi đúng kế hoạch, cũng như mở rộng công cụ phòng vệ rủi ro thông qua hợp đồng tương lai chỉ số VN30.

Bên cạnh đó, mức độ minh bạch thông tin tiếp tục được cải thiện, thể hiện qua việc gia tăng công bố bằng tiếng Anh từ phía cơ quan quản lý và doanh nghiệp niêm yết. Về giới hạn sở hữu nước ngoài, tỷ lệ thực tế trên HoSE đã tăng từ 41,4% lên 46% trong tháng 4/2026, chủ yếu nhờ các doanh nghiệp vốn hóa lớn mới niêm yết với “room ngoại” 100%.

Nhờ đó, 17/18 tiêu chí đánh giá hiện đã tiệm cận mức đáp ứng cơ bản. Thách thức còn lại chủ yếu nằm ở việc tự do hóa thị trường ngoại hối – một tiêu chí phức tạp nhưng không mang tính rào cản tuyệt đối, khi nhiều thị trường mới nổi hiện tại cũng chưa hoàn toàn đáp ứng.

Đáng chú ý, các thảo luận gần đây về việc cho phép ngân hàng thương mại cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá được xem là tín hiệu tích cực, qua đó củng cố thêm kỳ vọng về một bước tiến quan trọng của TTCK trong thời gian tới.

TTCK Việt Nam có thể tiến gần hơn tới cột mốc nâng hạng – một “bước ngoặt lớn” không chỉ về danh nghĩa mà còn về dòng vốn và vị thế quốc gia.

Việc được nâng hạng lên thị trường mới nổi sẽ mở ra cơ hội thu hút dòng vốn thụ động (passive funds) quy mô hàng chục tỷ USD từ các quỹ ETF và quỹ chỉ số toàn cầu. Đây là dòng vốn có tính ổn định cao, thường phân bổ theo tỷ trọng cố định dựa trên chỉ số tham chiếu. Bên cạnh đó, dòng vốn chủ động (active funds) cũng có xu hướng gia tăng khi Việt Nam lọt vào “radar” của các nhà quản lý quỹ lớn. Điều này không chỉ giúp cải thiện thanh khoản mà còn góp phần nâng cao mặt bằng định giá của thị trường.

“Về dòng vốn, ước tính từ các quỹ ETF tham chiếu theo bộ chỉ số FTSE cho thấy tổng dòng tiền có thể vào thị trường Việt Nam đạt khoảng 1,3 tỷ USD. Trong đó, các quỹ lớn như Vanguard Total International Stock ETF và Vanguard FTSE Emerging Markets ETF được dự báo đóng góp phần đáng kể”, theo SSI Research.

Tác động của việc nâng hạng không dừng lại ở TTCK mà còn lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế. Khi dòng vốn ngoại gia tăng, chi phí huy động vốn của doanh nghiệp có thể giảm xuống, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động mở rộng sản xuất kinh doanh. Đồng thời, áp lực từ nhà đầu tư quốc tế cũng buộc các doanh nghiệp niêm yết phải nâng cao tiêu chuẩn quản trị, minh bạch thông tin và hiệu quả hoạt động – những yếu tố cốt lõi cho sự phát triển bền vững.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thực tế rằng quá trình nâng hạng không phải là “đích đến” mà là một hành trình liên tục. Ngay cả khi đạt được bước tiến trong kỳ đánh giá sắp tới, Việt Nam vẫn cần duy trì và củng cố các cải cách đã triển khai. Những vấn đề như giới hạn sở hữu nước ngoài, sự không đồng nhất trong thực thi quy định, hay mức độ minh bạch của một số doanh nghiệp vẫn là những điểm cần cải thiện thêm.

Chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp

Ngoài ra, thị trường cũng phải đối mặt với những biến động từ môi trường quốc tế. Chính sách tiền tệ toàn cầu, căng thẳng địa chính trị hay xu hướng dịch chuyển dòng vốn đều có thể ảnh hưởng đến triển vọng thu hút vốn ngoại. Do đó, việc nâng cao nội lực, bao gồm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng bền vững vẫn là yếu tố then chốt để đảm bảo sức hấp dẫn lâu dài của TTCK.

Trong bối cảnh đó, vai trò của nhà đầu tư trong nước tiếp tục là trụ cột. Một thị trường phát triển bền vững không thể phụ thuộc hoàn toàn vào dòng vốn ngoại, mà cần có sự cân bằng giữa các thành phần tham gia. Việc nâng cao kiến thức tài chính, khuyến khích đầu tư dài hạn và phát triển các sản phẩm đầu tư đa dạng sẽ giúp TTCK Việt Nam trở nên ổn định và chuyên nghiệp hơn.

Hải Giang