Nhìn lại nhiệm kỳ vừa qua, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đã phác họa một bức tranh kinh tế tập thể với nhiều gam màu đan xen. Trong đó, Những thành tựu đạt được là không thể phủ nhận, khi đến cuối nhiệm kỳ, cả nước có trên 35.000 hợp tác xã, tăng hơn 34% so với năm 2020.

Số liên hiệp hợp tác xã đạt 164, tăng 64% so với đầu nhiệm kỳ; khu vực kinh tế tập thể tiếp tục đóng góp khoảng 4,8–5% GDP; chất lượng nguồn nhân lực từng bước được cải thiện, với hơn 25% cán bộ quản lý hợp tác xã có trình độ đại học trở lên

5 nhóm vấn đề “xương sống”

Tuy nhiên, theo bà Cao Xuân Thu Vân, nếu đặt trong tương quan quốc tế, khu vực kinh tế hợp tác xã của Việt Nam vẫn đang ở khoảng cách khá xa so với chuẩn mực toàn cầu.

Trong khi bình quân thế giới, kinh tế hợp tác xã đóng góp khoảng 10% GDP, thì ở nhiều quốc gia phát triển, tỷ lệ này lên tới 20%. Đáng chú ý hơn, sau gần 80 năm kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi tham gia hợp tác xã nông nghiệp, tỷ lệ người dân Việt Nam tham gia hợp tác xã hiện mới đạt khoảng 6–7%, chỉ bằng một phần ba mức bình quân thế giới.

Những vấn đề đặt ra không nhằm phủ nhận thành tựu, mà để đặt ra một câu hỏi lớn: vì sao kinh tế tập thể vẫn chưa bứt phá tương xứng với tiềm năng, vai trò và kỳ vọng được xác lập trong nhiều Nghị quyết của Đảng?

Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã gợi mở 5 nhóm vấn đề lớn, mang tính “xương sống”, cần được thảo luận sâu trong quá trình hoàn thiện Báo cáo chính trị trình Đại hội sắp tới.

Thứ nhất là vấn đề tổng kết nhiệm kỳ. Đánh giá đã thực sự khách quan, đầy đủ, phản ánh đúng những gì đang diễn ra ở cơ sở hay chưa? Nếu tổng kết không trung thực, không khoa học, thì mục tiêu và giải pháp đặt ra sẽ khó có nền tảng vững chắc.

Thứ hai là mục tiêu và chỉ tiêu chiến lược. Những con số đầy khát vọng như thu hút tối thiểu 10% dân số tham gia hợp tác xã, phát triển 45.000 hợp tác xã, 340 liên hiệp hợp tác xã, hay xa hơn là đưa ít nhất hai tổ chức kinh tế tập thể của Việt Nam lọt Top 300 hợp tác xã lớn nhất thế giới vào năm 2045, đòi hỏi phải được soi chiếu bằng năng lực thực thi thực tế của hệ thống Liên minh trong từng nhiệm kỳ.

Thứ ba là 3 khâu đột phá chiến lược: đổi mới phương thức hoạt động theo hướng tinh gọn, hiệu quả; thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; và nâng cao năng lực cạnh tranh, hội nhập quốc tế. Vấn đề không chỉ là xác định đúng đột phá, mà là làm sao để các đột phá này đủ mạnh, đủ tập trung, tạo ra sự thay đổi thực chất, tránh tình trạng “đột phá trên giấy”.

Thứ tư là hệ thống giải pháp. Các giải pháp đã đủ cụ thể để tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài về đất đai, tín dụng, thị trường, nguồn nhân lực, khoa học – công nghệ hay chưa? Đặc biệt, làm thế nào để hợp tác xã không chỉ “được nhắc đến” trong chính sách, mà thực sự tiếp cận và thụ hưởng chính sách một cách hiệu quả.

Hội nghị góp ý Dự thảo Báo cáo chính trị và Điều lệ Liên minh HTX Việt Nam lần VII, hướng tới phát triển bền vững giai đoạn mới

VCA bắt tay CIIE, mở lối cho HTX Việt Nam thâm nhập thị trường Trung Quốc

Agribank phát huy vai trò nòng cốt của kinh tế Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị

Thứ năm là tính thống nhất giữa Báo cáo chính trị với hệ thống pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế, một yêu cầu ngày càng cấp thiết trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Phá “điểm nghẽn” kéo dài của kinh tế tập thể

Nếu Báo cáo chính trị là định hướng chiến lược, thì Điều lệ Liên minh Hợp tác xã Việt Nam chính là “công cụ vận hành” trực tiếp của toàn hệ thống. Chính vì vậy, trong phần phát biểu kết luận Hội nghị, bà Cao Xuân Thu Vân đã dành nhiều thời gian phân tích những vấn đề pháp lý mang tính nền tảng.

Một trong những “điểm nghẽn” lớn được chỉ ra là công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho hợp tác xã. Nhiệm vụ này được giao cho các tổ chức thành viên, song địa vị pháp lý và trách nhiệm cụ thể của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lại chưa được xác định rõ, dẫn đến cách hiểu và cách làm không thống nhất.

Trong khi đó, các quy định hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa lại không coi hợp tác xã là đối tượng thụ hưởng. Nghịch lý này khiến khu vực kinh tế tập thể, dù có luật riêng, lại thiếu một khung hỗ trợ pháp lý tương xứng, buộc nhiều hợp tác xã phải tự thuê dịch vụ pháp lý, đi ngược lại tinh thần hỗ trợ của Luật Hợp tác xã.

Theo Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà là câu chuyện về tư duy chính sách, nếu không tạo được một hành lang pháp lý an toàn, thông thoáng, thì hợp tác xã khó có thể phát triển bền vững, nhất là trong bối cảnh yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng cao.

Bên cạnh các vấn đề về thể chế, một thông điệp xuyên suốt trong phát biểu của bà Cao Xuân Thu Vân là không thể tiếp tục tình trạng “có chức năng nhưng không có nhiệm vụ, có nhiệm vụ nhưng không có nguồn lực”.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và hệ thống Liên minh các cấp được giao rất nhiều kỳ vọng, nhưng lại thiếu cơ chế bảo đảm về tài chính và nhân lực để thực hiện. Việc trong 5 năm chỉ xây dựng được một bộ tài liệu hỏi – đáp về Luật Hợp tác xã đã là một nỗ lực lớn, song rõ ràng chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao từ cơ sở.

Do đó, trong Dự thảo Báo cáo chính trị và Điều lệ, cần xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm, gắn với các đề án, dự án cụ thể, đặc biệt là các đề án về hỗ trợ pháp lý, tư vấn quản trị, minh bạch tài chính, đánh giá rủi ro cho hợp tác xã.

Một nội dung quan trọng khác được đặt ra là vai trò phản biện chính sách của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam. Trong khi quyền phản biện chính sách chủ yếu thuộc về Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội, thì Luật Hợp tác xã lại ghi nhận vai trò phản biện của Liên minh Hợp tác xã, tạo nên một điểm đặc thù cần được thể hiện rõ trong Điều lệ.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, Điều lệ trình Đại hội sắp tới cần được thiết kế theo hướng xác định rõ Liên minh HTX tham gia góp ý, phản biện chính sách khi được giao nhiệm vụ, đặc biệt thông qua vai trò của Mặt trận Tổ quốc, bảo đảm vừa đúng luật, vừa tránh chồng chéo, mâu thuẫn.

Trên nền tảng đó, hai chức năng cốt lõi của Liên minh trong giai đoạn tới được nhấn mạnh là đại diện và hỗ trợ. Đại diện để trở thành tiếng nói thực chất của khu vực kinh tế tập thể; hỗ trợ để giúp hợp tác xã hiểu đúng, làm đúng và thụ hưởng chính sách một cách hiệu quả.

Sắp xếp bộ máy, xử lý mối quan hệ quyền hạn và trách nhiệm

Không né tránh những vấn đề nội tại, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam thẳng thắn chỉ ra sự bất cập trong mối quan hệ giữa tập thể lãnh đạo và người đứng đầu, giữa Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và Thường trực. Việc chức năng điều hành của Thường trực, trong khi trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu ngày càng nặng, đòi hỏi phải được xử lý dứt điểm ngay từ Điều lệ.

Nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, tránh tình trạng “quyết không được quyết, nhưng chịu trách nhiệm thì rất nặng”.

Từ tất cả những phân tích trên, có thể thấy Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lần thứ VII không chỉ là một dấu mốc tổng kết nhiệm kỳ, mà là thời điểm then chốt để tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính cấu trúc của khu vực kinh tế tập thể.

Chất lượng của Báo cáo chính trị và Điều lệ trình Đại hội sẽ quyết định trực tiếp khả năng hành động của toàn hệ thống trong nhiệm kỳ 2026–2031 và xa hơn nữa. Như bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh, nếu không giải quyết được các vấn đề cốt lõi ngay tại Đại hội, thì các cấp sau sẽ rất khó triển khai.

Trong bối cảnh đó, những góp ý thẳng thắn, giàu tính thực tiễn tại Hội nghị không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để Liên minh Hợp tác xã Việt Nam hoàn thiện “kim chỉ nam” thể chế, tạo đòn bẩy cho một giai đoạn phát triển mới, nơi kinh tế tập thể thực sự trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế, đúng với tinh thần các nghị quyết của Đảng và kỳ vọng của hàng triệu thành viên hợp tác xã trên cả nước.

Hòa Hưng