Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh HTX Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 vừa diễn ra trong hai ngày 24 - 25/8 với chủ đề: “Khơi dậy sức mạnh hợp tác – Kiến tạo động lực phát triển – Cùng đất nước bước vào kỷ nguyên mới, phồn vinh và hạnh phúc”. 

Được tổ chức trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế, Đại hội đã gợi mở những hướng đi mang tính đột phá. Ông Trần Anh Dũng, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Cao Bằng rất tâm đắc với những định hướng này.

Ông đánh giá thế nào về chủ đề và phương châm hành động của Đại hội lần này trong việc kiến tạo động lực cho các HTX trong kỷ nguyên mới?

Chủ đề “Khơi dậy sức mạnh hợp tác – Kiến tạo động lực phát triển – Cùng đất nước bước vào kỷ nguyên mới, phồn vinh và hạnh phúc” và phương châm “Đổi mới tư duy - Nâng cao giá trị - Tăng cường liên kết - Phát triển bền vững” rất sát với thực tiễn. Tôi tin rằng tới đây sẽ là giai đoạn của những bước đột phá.

Định hướng nhiệm kỳ tới của Liên minh HTX Việt Nam đã xác định rất rõ kinh tế tập thể phải gắn chặt với xây dựng nông thôn mới, chương trình OCOP và dịch vụ du lịch địa phương. Mục tiêu của chúng ta là biến kinh tế tập thể thành chủ thể của một hệ sinh thái phát triển. Ở đó, các HTX sản xuất nông sản, đặc sản và các sản phẩm OCOP không chỉ để bán thô mà là để phục vụ du lịch, dịch vụ, tạo ra giá trị gia tăng cao nhất. Đặc biệt, việc đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ giúp HTX nâng cao tính chủ động, từ khâu sản xuất đến tìm kiếm thị trường.

Đi sâu vào từng phương châm hành động, trong bối cảnh các HTX thường gặp khó ở đầu ra, theo ông, cần “đổi mới tư duy” và “tăng cường liên kết” như thế nào để  các sản phẩm “nâng cao giá trị” và “phát triển bền vững”?

Tôi cho rằng đây chính là những điểm mấu chốt để đưa kinh tế tập thể thoát khỏi tình trạng manh mún, nhỏ lẻ. Mở rộng thị trường, xúc tiến đầu tư, thương mại điện tử số đang giúp chúng ta thay đổi phương thức bán hàng. Trước đây, HTX thường sản xuất theo kiểu “có gì bán nấy”. Nay, tư duy mới đòi hỏi chúng ta phải giải một “bài toán ngược”: Xác định thị trường cần gì rồi mới quay lại tổ chức sản xuất.

Chúng ta sẽ làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn lớn để tìm hiểu họ cần gì, thị trường cần gì. Sau đó, quay ngược về địa phương, tận dụng những lợi thế sẵn có để sản xuất ra sản phẩm phù hợp, đảm bảo các bên cùng liên kết, hợp tác và phát triển. 

Mục tiêu là đảm bảo cho chuỗi giá trị gắn bó chặt chẽ, liên kết giữa 4 Nhà (Nhà nông - Nhà nước - Nhà doanh nghiệp và Nhà khoa học) thực chất hơn. Từ đó, người nông dân, thành viên HTX có thể yên tâm sản xuất đúng tiêu chuẩn, chất lượng và số lượng theo đặt hàng, còn thị trường đầu ra đã có doanh nghiệp liên kết uy tín đứng ra bảo lãnh, bao tiêu.

Đặc biệt, để có được mối quan hệ hợp tác bền vững, tôi cho rằng các bên cần ràng buộc trách nhiệm pháp lý rõ ràng hơn. Khi ký kết bao tiêu, hai bên nên có một khoản bảo lãnh qua ngân hàng, nghiệp vụ tài chính là thư tín dụng (LC - Letter of Credit). Nếu người dân tự ý phá hợp đồng để bán ra ngoài khi giá cao, ngân hàng sẽ trích tiền bảo lãnh của HTX để bồi thường cho doanh nghiệp. Ngược lại, nếu doanh nghiệp bỏ rơi người dân khi giá hạ, họ cũng phải mất khoản bảo lãnh này để đền bù. Chỉ khi có sự ràng buộc “sát sườn” về tài chính như vậy, các bên mới có trách nhiệm với nhau, và người nông dân mới thực sự yên tâm đầu tư sản xuất bài bản. Đây chính là sự cụ thể hóa của phương châm “tăng cường liên kết” mà Đại hội đề ra – liên kết bằng thực lực và trách nhiệm pháp lý.

Tại địa phương mình, ông đánh giá đâu là nguồn lực còn ngủ quên lớn nhất của khu vực kinh tế tập thể cần được đánh thức trong nhiệm kỳ tới?

Trong giai đoạn này, một trong các hướng phát triển mà Liên minh gợi ý là phát triển các HTX dược liệu. Đây là những cây trồng có giá trị kinh tế cao, giúp người nông dân, thành viên HTX nâng cao thu nhập, góp phần xóa đói giảm nghèo, từng bước vươn lên làm giàu và đảm bảo an sinh xã hội địa phương.

Hướng đi này cũng phù hợp với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển một hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia. Phát triển được mạng lưới các HTX dược liệu mạnh sẽ không chỉ có ý nghĩa cho kinh tế địa phương mà còn giúp tạo được vùng nguyên liệu, góp phần hiện thực hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về sự phát triển của ngành y học cổ truyền.

Với Cao Bằng, phát triển kinh tế rừng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và chương trình đột phá của tỉnh trong giai đoạn này. Trong đó, có đề cập đến việc phát triển dược liệu dưới tán rừng. Điều này mang lại đa lợi ích: tận dụng diện tích rừng để tạo thêm việc làm cho đồng bào dân tộc; giữ rừng, cải thiện khí hậu và hạn chế ảnh hưởng của mưa lớn, bão lũ. 

Đặc biệt, một hướng đi rất mới hiện nay là bán tín chỉ carbon. Đây là sản phẩm “phi truyền thống” nhưng mang lại giá trị kinh tế rất lớn. Nếu làm tốt, không chỉ quốc gia mà các HTX và người dân giữ rừng sẽ được hưởng lợi rất nhiều. 

Hiện nay, một số địa phương như Lâm Đồng, Đắk Lắk, Quảng Ninh cũng đã triển khai hướng phát triển này. Chúng tôi mong muốn trong thời gian tới, với sự vào cuộc của các bộ ngành và địa phương, việc phát triển dược liệu dưới tán rừng, khai thác tín chỉ carbon sẽ ngày càng đi vào thực chất và hiệu quả hơn.

Như vậy, định hướng đã rõ ràng. Để khai thác hiệu quả những tiềm năng như ông vừa nêu, rào cản lớn nhất hiện nay mà Liên minh HTX cần kiến nghị tháo gỡ mạnh mẽ nhất trong nhiệm kỳ 2026 - 2031 là gì, thưa ông?

Có hai “nút thắt” chính là đất đai và vốn. Về đất đai, chúng tôi đang kỳ vọng vào những sửa đổi của Luật Đất đai trong kỳ họp tới của Quốc hội.

Về vốn, đặc thù của kinh tế rừng là nhiều loại cây cần thời gian trồng từ 5 - 7 năm mới có thể thu hoạch. Trong khi đó, nguồn vốn của nông dân, thành viên HTX và doanh nghiệp các tỉnh miền núi rất hạn chế. Chúng tôi kiến nghị Nhà nước có các chương trình dự án “lấy ngắn nuôi dài”, hỗ trợ sinh kế như cấp gạo, hỗ trợ vốn vay ưu đãi trong những năm đầu trồng rừng để bà con yên tâm bám rừng, bám cây dược liệu.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng mong muốn có thể tiếp cận ứng dụng khoa học công nghệ như UAV (thiết bị bay không người lái) để phục vụ công tác theo dõi vị trí vùng trồng, xác định quy mô, bảo vệ sản phẩm và sản lượng, chống cháy rừng. 

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Ông kỳ vọng gì vào những quyết sách tại Đại hội lần này để kinh tế tập thể thực sự trở thành nòng cốt trong việc xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh?

Thời gian qua, với việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp, chủ trương của lãnh đạo Đảng, Nhà nước là mong muốn các cơ quan gần dân, sát dân hơn, giải quyết hiệu lực, hiệu quả những khó khăn, vướng mắc cho người dân. 

Không đứng ngoài chủ trương lớn này, kỳ Đại hội lần thứ VII của Liên minh HTX Việt Nam cũng mong muốn được gần dân hơn, đồng hành và trở thành “bà đỡ” cho nông dân, HTX, thành viên HTX với tinh thần “cầm tay chỉ việc”. Và quan trọng hơn, Ban chấp hành phải có những định hướng hiệu quả, rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, Liên minh HTX không thể làm hết một mình. Chúng tôi cần sự chung tay, quan tâm giúp sức của các sở, ban, ngành và chính quyền địa phương, đặc biệt về các vấn đề liên quan đến đất đai, đăng ký thành lập và dừng hoạt độngcủa HTX, thuế, vốn, kỹ thuật, công nghệ, chuyển đổi số, và rất nhiều nội dung khác nữa. Liên minh HTX xin mạnh dạn là đơn vị đi đầu, tiên phong đồng hành cùng HTX phát triển bền vững, để kinh tế tập thể trở thành lực lượng quan trọng đóng góp vào phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội và xóa đói giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Trân trọng cảm ơn ông!

Đỗ Kiều (thực hiện)