Hội nghị diễn ra trong bối cảnh khu vực kinh tế tập thể (KTTT), HTX đứng trước những yêu cầu đổi mới mạnh mẽ hơn bao giờ hết, khi nền kinh tế đang chuyển dịch sâu theo hướng xanh, số và hội nhập toàn cầu.

Nhìn thẳng thực tế để đi xa hơn

Phát biểu tại Hội nghị, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, nhấn mạnh Đại hội VII Liên minh HTX Việt Nam không chỉ là một kỳ đại hội tổng kết nhiệm kỳ, mà phải trở thành điểm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới, nơi tư duy, thể chế và phương thức hành động của cả hệ thống Liên minh HTX được nâng lên một tầm cao mới, xứng đáng với kỳ vọng của hơn 35.000 HTX, gần 70.000 tổ hợp tác và hàng triệu thành viên trên cả nước.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, Dự thảo Báo cáo chính trị đã phản ánh tương đối toàn diện bức tranh phát triển KTTT, HTX trong nhiệm kỳ 2020–2025. Đó là bức tranh có những gam màu sáng rõ nét, song cũng còn không ít khoảng trầm cần được nhận diện thẳng thắn.

Trước hết, có thể khẳng định khu vực KTTT đã từng bước thoát khỏi tình trạng trì trệ kéo dài, thể hiện rõ sức sống, sức bền và khả năng thích ứng trước những cú sốc lớn như đại dịch COVID-19, thiên tai, biến động kinh tế toàn cầu.

Tính đến cuối nhiệm kỳ, cả nước có 35.041 HTX, tăng 34,2% so với năm 2020, số liên hiệp HTX đạt 164, tăng 64%; khu vực KTTT tiếp tục đóng góp trực tiếp khoảng 4,8–5% GDP, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 2 triệu lao động.

Khu vực kinh tế hợp tác, HTX đang có những chuyển biến rõ rệt, song, bà Cao Xuân Thu Vân cũng thẳng thắn chỉ rõ nếu đặt KTTT Việt Nam trong tương quan quốc tế, những kết quả trên vẫn còn chưa đáp ứng hết kỳ vọng.

Bình quân toàn cầu, khu vực HTX đóng góp khoảng 10% GDP, nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada… đạt tới 20% GDP. Trong khi đó, ở Việt Nam, tỷ lệ người dân tham gia HTX mới chỉ đạt khoảng 6–7%, thấp hơn nhiều so với mức bình quân thế giới.

Điều đáng suy ngẫm là Việt Nam đã có lịch sử phát triển HTX gần 80 năm, song quy mô, chất lượng và sức lan tỏa của khu vực này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Năng lực nội tại của phần lớn HTX còn hạn chế, quy mô chủ yếu nhỏ và siêu nhỏ, liên kết chuỗi giá trị còn lỏng lẻo, các điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, khoa học – công nghệ chưa được tháo gỡ căn bản, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh còn chậm so với yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh thực tế, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh HTX Việt Nam lần thứ VII không chỉ là dấu mốc đánh dấu sự trưởng thành, mà còn là điểm khởi đầu cho một chặng đường phát triển mới, giàu khát vọng.

“Với tinh thần đoàn kết, đổi mới, hợp tác và phát triển, chúng ta tin tưởng rằng mỗi đại biểu sẽ phát huy cao độ trí tuệ, trách nhiệm và tâm huyết, đóng góp những ý kiến thẳng thắn, sắc sảo, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc”, bà Cao Xuân Thu Vân chia sẻ.

Theo đó, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam khẳng định, những ý kiến quý báu của đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học trong hội nghị lần này sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện Báo cáo chính trị và Điều lệ, trình cấp có thẩm quyền, bảo đảm Đại hội VII thực sự là kết tinh trí tuệ tập thể, là kim chỉ nam cho hành động của toàn hệ thống trong thời gian tới.

Phương hướng lấy HTX và thành viên làm trung tâm

Trong khuôn khổ Hội nghị, Dự thảo Báo cáo chính trị nhiệm kỳ 2026–2031 của Liên minh HTX Việt Nam được trình bày đã dành dung lượng đáng kể để đánh giá toàn diện tình hình phát triển KTTT, HTX trong bối cảnh chịu tác động đan xen của dịch bệnh, thiên tai và biến động kinh tế toàn cầu. Báo cáo khẳng định khu vực KTTT tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, từng bước phục hồi và thích ứng, khắc phục dần những hạn chế kéo dài.

Về quy mô và số lượng, đến cuối nhiệm kỳ, cả nước có 35.041 HTX, tăng 34,2% so với năm 2020; 164 liên hiệp HTX, tăng 64%; 81.781 tổ hợp tác, dù giảm về số lượng nhưng xu hướng nâng cao chất lượng hoạt động ngày càng rõ nét.

KTTT hiện thu hút khoảng 7,1 triệu thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho gần 2 triệu lao động, tiếp tục đóng góp trực tiếp 4,8–5% GDP của nền kinh tế.

Không chỉ gia tăng về số lượng, hiệu quả hoạt động của HTX có chuyển biến tích cực. Doanh thu bình quân đạt 4.562 triệu đồng/HTX, tăng 4%; thu nhập bình quân đạt 421 triệu đồng/HTX, tăng 107 triệu đồng so với đầu nhiệm kỳ.

Báo cáo cũng chỉ ra những chuyển biến rõ nét theo lĩnh vực. Trong nông nghiệp, trên 2.000 HTX ứng dụng công nghệ cao, nhiều HTX trở thành chủ thể chính trong xây dựng và phát triển sản phẩm OCOP, chiếm hơn 50% tổng số sản phẩm.

Trong lĩnh vực phi nông nghiệp, hệ thống quỹ tín dụng nhân dân hoạt động an toàn, ổn định; các HTX thương mại, dịch vụ từng bước tiếp cận mô hình quản trị hiện đại, gắn với chuỗi giá trị và thị trường.

Một nội dung quan trọng của Dự thảo Báo cáo chính trị là đánh giá hoạt động của hệ thống Liên minh HTX Việt Nam trong nhiệm kỳ qua. Báo cáo cho thấy vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của HTX, thành viên ngày càng được khẳng định.

Trong công tác xây dựng thể chế, Liên minh HTX Việt Nam đã chủ trì, phối hợp tổng kết thực tiễn, tham mưu ban hành Nghị quyết 20-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển KTTT; tham gia tích cực quá trình xây dựng Luật HTX năm 2023, với 22/27 kiến nghị được tiếp thu, thể hiện rõ dấu ấn của hệ thống Liên minh trong hoàn thiện hành lang pháp lý.

Ở vai trò hỗ trợ trực tiếp, Liên minh đã tư vấn pháp lý cho 12.300 lượt HTX, tham gia giải quyết 1.035 vụ việc tranh chấp, bảo vệ tài sản và quyền lợi hợp pháp của thành viên. Công tác đào tạo, bồi dưỡng được đẩy mạnh với hơn 103.000 lượt cán bộ HTX được tập huấn; công tác hỗ trợ vốn thông qua Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Trung ương và địa phương đạt doanh số cho vay hàng nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ rõ những tồn tại, hạn chế như tốc độ tăng trưởng KTTT chưa tương xứng tiềm năng; quy mô HTX chủ yếu nhỏ và siêu nhỏ; liên kết chuỗi giá trị chưa chặt chẽ; một số chỉ tiêu của hệ thống Liên minh chưa đạt; năng lực tư vấn ở một số địa phương còn hạn chế; bộ máy tổ chức tại cơ sở chưa thực sự ổn định. Những hạn chế này xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan, đòi hỏi cách tiếp cận mới trong nhiệm kỳ tới.

Trên cơ sở đánh giá thực tiễn, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội VII, nhiệm kỳ 2026-2031 xác định phương hướng phát triển KTTT theo hướng bền vững, hiệu quả, hội nhập, lấy HTX và thành viên làm trung tâm, phát huy vai trò nòng cốt của Liên minh HTX Việt Nam.

Các chỉ tiêu đến năm 2030 được đặt ra khá rõ ràng, với mục tiêu phát triển 45.000 HTX, 340 liên hiệp HTX, 140.000 tổ hợp tác; thu hút tối thiểu 10% dân số tham gia KTTT; trên 60% HTX đạt loại khá, tốt; ít nhất 5.000 HTX ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số; phấn đấu có 03 HTX lọt Top 300 HTX lớn nhất toàn cầu.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, Dự thảo đề xuất 10 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cùng 03 khâu đột phá chiến lược, điển hình như đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống Liên minh theo hướng phục vụ; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh toàn diện với “Cổng HTX số” quốc gia; và hội nhập sâu rộng, tận dụng hiệu quả các FTA. Đây được xem là những trụ cột then chốt nhằm tạo chuyển biến căn bản về chất lượng và sức cạnh tranh của khu vực KTTT.

Hoàn thiện khung pháp lý cho giai đoạn mới

Song song với Báo cáo chính trị, Dự thảo Điều lệ Liên minh HTX Việt Nam khóa VII được xác định là nền tảng pháp lý quan trọng, trực tiếp điều chỉnh tổ chức và hoạt động của toàn hệ thống trong nhiệm kỳ tới.

Dự thảo Điều lệ gồm 8 chương, 32 điều, được xây dựng trên cơ sở Luật HTX năm 2023 và Nghị định 126/2024/NĐ-CP, khắc phục những bất cập của Điều lệ khóa VI. Điều lệ khẳng định rõ Liên minh HTX Việt Nam là tổ chức xã hội – nghề nghiệp, giữ vai trò nòng cốt phát triển KTTT; hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, công khai, không vì mục tiêu lợi nhuận, đồng thời được Nhà nước hỗ trợ kinh phí để thực hiện nhiệm vụ được giao.

Một điểm nhấn quan trọng của Điều lệ là việc làm rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của các cấp lãnh đạo, bảo đảm nguyên tắc tập trung, dân chủ, tránh chồng lấn. Vai trò của Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Thường trực, Chủ tịch và Tổng Thư ký được phân định rõ ràng, gắn với trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm giải trình.

Về chế độ thành viên, Điều lệ quy định cụ thể các loại hình thành viên, quyền và nghĩa vụ, tiêu chuẩn tham gia, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm đóng góp và giữ gìn uy tín tổ chức. Về tài chính, tài sản, Dự thảo hướng tới xây dựng cơ chế pháp lý vừa chặt chẽ vừa thông thoáng, cho phép Liên minh chủ động tạo nguồn thu hợp pháp từ hoạt động kinh tế – dịch vụ, song song với nguồn ngân sách nhà nước hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ công.

Có thể nói, Hội nghị góp ý Dự thảo Báo cáo chính trị và Dự thảo Điều lệ không chỉ là bước chuẩn bị cho Đại hội VII, mà còn là dịp để nhìn nhận lại một cách căn cơ vai trò của KTTT trong nền kinh tế quốc dân.

Những ý kiến đóng góp tại Hội nghị được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện các văn kiện theo hướng thực chất, khả thi, đồng bộ, tạo hành lang pháp lý an toàn và động lực phát triển mới cho khu vực KTTT.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập, việc hoàn thiện Báo cáo chính trị và Điều lệ Liên minh HTX Việt Nam khóa VII chính là tiền đề quan trọng để KTTT khẳng định vị thế, đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội và phát triển bền vững của đất nước.

(Tạp chí Kinh Doanh/VnBusiness sẽ tiếp tục đưa tin về các ý kiến góp ý của các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tại hội nghị).

Phạm Hòa - Hiến Nguyễn