Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, thị trường vốn đang cho thấy sự bứt phá mạnh mẽ nhằm đảm nhận vai trò cung ứng nguồn lực trung và dài hạn.

Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, tính đến ngày 30/9/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu đã vượt 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,2% GDP ước tính năm 2025, trong khi quy mô thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, tổng mức huy động vốn qua kênh chứng khoán trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 731,6 nghìn tỷ đồng, tăng tới 85,6% so với cùng kỳ.

Tại tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới”, được tổ chức ngày 21/10, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết số vốn huy động thực tế của doanh nghiệp qua thị trường trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt gần 564,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15%.

Điểm sáng nổi bật là hoạt động chào bán cổ phiếu đạt 135,94 nghìn tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 68,82%. Nền tảng hạ tầng cũng được củng cố vững chắc khi hệ thống công nghệ thông tin mới chính thức vận hành từ ngày 5/5/2025, mở đường cho việc phát triển các sản phẩm mới và hiện đại hóa giao dịch.

Đặc biệt, dấu mốc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026 đã mở ra cơ hội lớn để đón nhận dòng vốn quốc tế, dù thị trường vẫn cần tiếp tục cải thiện năng lực tiếp cận của khối ngoại và chất lượng niêm yết.

Dù tăng trưởng tích cực, cấu trúc tài chính nội địa vẫn bộc lộ sự lệch pha lớn. Bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản Khối trong nước - Dragon Capital, phân tích giai đoạn 2026–2030, tổng nhu cầu đầu tư của Việt Nam đạt khoảng 1.460 tỷ USD, gần gấp đôi giai đoạn 2021–2025. Dự kiến thị trường vốn cùng các kênh khác phải gánh vác tới 55% nhu cầu tài trợ, tín dụng doanh nghiệp chiếm khoảng 28%, trong khi nguồn vốn FDI và FPI đóng góp khoảng 18%. Việc mở rộng kênh vốn dài hạn là bắt buộc khi tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã chạm mức 146%.

Ở góc nhìn của nhà đầu tư tổ chức, bà Hạnh cho rằng, phát triển hệ thống quỹ đầu tư đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa nguồn tiết kiệm nhàn rỗi thành dòng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, giảm áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, tài sản nhàn rỗi của người dân chưa thể tự động biến thành vốn đầu tư phát triển. Tính đến ngày 31/12/2025, tiền gửi ngân hàng đạt khoảng 16,5 triệu tỷ đồng, tương đương 128,5% GDP. Ngược lại, quy mô tài sản ròng của các quỹ đầu tư chỉ vỏn vẹn khoảng 99.000 tỷ đồng, bằng 0,8% GDP; các quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện chỉ đạt khoảng 2.210 tỷ đồng, tương đương 0,017% GDP.

Tín dụng tăng trưởng mạnh, doanh nghiệp vẫn "khát" vốn dài hạn

WB 'hiến kế' để Việt Nam phát triển thị trường vốn dài hạn

So sánh quốc tế càng làm rõ dư địa chưa được khai thác. Tỷ lệ tài sản quỹ trên GDP tại Việt Nam là 0,8%, khoảng cách rất xa so với mức 22,5% của Ấn Độ hay 34,1% của Thái Lan. Ước tính từ GDP bình quân đầu người và tỷ trọng tài sản quỹ trên GDP, con số này ở Việt Nam chỉ đạt khoảng 39 USD mỗi người, thấp hơn rất nhiều so với mức 608 USD tại Ấn Độ và 2.750 USD tại Thái Lan.

Dù đến tháng 9/2026, cả nước đã có 124 quỹ đầu tư được cấp phép và hơn 700.000 nhà đầu tư sở hữu chứng chỉ quỹ, quy mô này vẫn rất nhỏ so với dân số và lượng tiền gửi tiết kiệm.

Để giải quyết nút thắt và đưa dòng tiền tiết kiệm vào các định chế quản trị chuyên nghiệp, đại diện Dragon Capital đề xuất 3 nhóm giải pháp có tính chất bổ trợ lẫn nhau bao gồm ưu đãi thuế, mở rộng kênh phân phối và đẩy mạnh giáo dục tài chính.

Về chính sách, đề xuất nghiên cứu áp dụng ưu đãi thuế thu nhập cá nhân cho các khoản đầu tư quỹ mở được nắm giữ tối thiểu 5 năm. Phương án đưa ra là giới hạn khoản đầu tư hưởng ưu đãi ở mức 15% tiền lương với mức trần tương đương trần đóng bảo hiểm xã hội.

Về phân phối, việc xem xét cho phép các ngân hàng thương mại phân phối quỹ mở hoặc giới thiệu khách hàng sẽ tận dụng được mạng lưới sẵn có để tiếp cận người gửi tiền, đi đôi với điều kiện minh bạch thông tin và phân định rõ trách nhiệm tư vấn.

Cuối cùng, việc phổ cập kiến thức tài chính qua trường học, truyền thông và môi trường số sẽ giúp người dân thay đổi hành vi, hình thành thói quen đầu tư bài bản và kiên trì duy trì kỷ luật qua các chu kỳ thị trường.

Xây dựng nền tảng vốn nội địa vững chắc không làm giảm tầm quan trọng của dòng vốn ngoại, mà tạo nên cấu trúc tài chính cân bằng, bền vững. Khi các cơ chế đồng bộ được hiện thực hóa, khối tài sản tích lũy của xã hội mới thực sự chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn đắc lực, kiến tạo sức bật cho nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Thanh Hoa