Trong bối cảnh nhu cầu vốn phục hồi nhưng dòng chảy tài chính bị tắc nghẽn bởi các công cụ hành chính, giới chuyên gia và các nhà làm luật đồng loạt kiến nghị đã đến lúc cần lộ trình dứt khoát để xóa bỏ cơ chế cấp "room" tín dụng.

Nghịch lý "khát vốn" và sự cạn kiệt sớm của dư địa

Thị trường tài chính những tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến một nghịch lý đáng lo ngại. Theo báo cáo mới nhất từ Công ty Chứng khoán MB (MBS), nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (Big 4) – trụ cột cung ứng vốn cho nền kinh tế – đã sử dụng hết hạn mức (room) tín dụng được cấp ngay trong quý I.

Hệ quả của việc "hết room" sớm phản ánh ngay lập tức vào mặt bằng lãi suất. Khảo sát thực tế cho thấy, nhiều ngân hàng lớn đã thông báo ngừng giải ngân cho vay mua nhà hoặc đẩy lãi suất lên mức rất cao. Nếu cuối năm 2025, lãi suất ưu đãi cho vay bất động sản chỉ khoảng 6,5–7,5%/năm, thì hiện nay đã vọt lên 8,5–9,5%, thậm chí cá biệt lên tới 13–14%/năm tại một số đơn vị.

TS. Lê Xuân Nghĩa chỉ ra nguyên nhân cốt lõi do mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% cho cả năm 2026 (thấp hơn mức gần 20% của năm trước), khi dư nợ bất động sản cũ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khả năng mở rộng cho vay mới bị thu hẹp cực nhanh. Điều này khiến dòng vốn trung – dài hạn bị tắc nghẽn cục bộ.

Thêm vào đó, vòng quay tiền của nền kinh tế đang ở mức thấp kỷ lục (0,63–0,65). Một lượng tiền khổng lồ (khoảng 1,2 triệu tỷ đồng) của Kho bạc Nhà nước vẫn đang "ngủ đông" tại các ngân hàng thay vì chảy vào đầu tư công hay sản xuất. Cung tiền tăng, tín dụng danh nghĩa tăng, nhưng hiệu quả thực tế suy giảm, gây méo mó mặt bằng lãi suất.

Trong bối cảnh thanh khoản căng thẳng, thông tin 4 ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc (Vietcombank, MB, VPBank, HDBank) chuẩn bị được giảm 50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc được xem là tín hiệu tích cực. Theo tính toán, việc giảm tỷ lệ này từ 3% xuống 1,5% (với tiền gửi ngắn hạn) có thể giải phóng khoảng 54.500 tỷ đồng nguồn vốn.

MBS đánh giá đây là sự hỗ trợ kịp thời giúp các ngân hàng này cải thiện biên lợi nhuận (NIM) và có thêm nguồn lực đáp ứng nhu cầu thanh toán mùa cao điểm. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp mang tính kỹ thuật về thanh khoản. Việc có thêm tiền nhưng bị "trói" bởi hạn mức tăng trưởng tín dụng (room) khiến các ngân hàng vẫn khó lòng đẩy vốn ra nền kinh tế một cách tối ưu nhất.

Đã đến lúc bỏ room tín dụng?

Cơ chế phân bổ room tín dụng, dù đã có những cải tiến dựa trên mức độ an toàn vốn, về bản chất vẫn là một công cụ hành chính mang nặng tính "quota".

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đã thẳng thắn đặt vấn đề: Nhà điều hành chưa lý giải thuyết phục vì sao sau nhiều năm được yêu cầu mà vẫn chưa có lộ trình cụ thể để xóa bỏ cơ chế này. Việc duy trì room tín dụng tạo ra sự bất bình đẳng: các ngân hàng yếu kém bị giới hạn là đúng, nhưng các ngân hàng có nền tảng tài chính vững mạnh, quản trị tốt cũng bị "vạ lây" bởi mức trần chung.

Hệ lụy là nhiều doanh nghiệp có sức khỏe tài chính tốt, dự án khả thi vẫn không thể tiếp cận vốn vay chỉ vì ngân hàng... hết chỉ tiêu. Điều này đi ngược lại quy luật thị trường và kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế, đặc biệt khi Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, đòi hỏi tổng vốn đầu tư toàn xã hội phải tăng mạnh từ 32% lên 38% GDP.

Thủ tướng Chính phủ đã liên tục yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đẩy nhanh việc loại bỏ cơ chế giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng, thậm chí có thể thí điểm ngay từ năm 2026. Đây là bước đi phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp môi trường tài chính minh bạch hơn và giảm thiểu cơ chế "xin - cho".

Room tín dụng nới lỏng, ngân hàng đẩy mạnh giải ngân

Bao giờ Ngân hàng Nhà nước bỏ room tín dụng?

Việc bỏ room tín dụng không đồng nghĩa với việc thả nổi rủi ro. Theo bà Nguyễn Thu Hà, Giám đốc phân tích cổ phiếu, SSI Research, khi gỡ bỏ rào cản hành chính, các ngân hàng sẽ cạnh tranh sòng phẳng dựa trên năng lực quản trị rủi ro và chất lượng tài sản. Bức tranh thị phần sẽ thay đổi theo hướng có lợi cho các ngân hàng có bộ đệm vốn dày (CAR cao) và quản trị tốt.

Ông Phạm Xuân Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam, cũng khẳng định NHNN hoàn toàn có đủ công cụ điều hành thay thế room tín dụng, như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, và các hệ số an toàn vốn theo chuẩn Basel. Điều quan trọng là năng lực giám sát, hệ thống cảnh báo sớm và cơ chế hậu kiểm phải đủ mạnh để thay thế tư duy "tiền kiểm" bằng mệnh lệnh hành chính.

Việc các ngân hàng lớn cạn room ngay quý I/2026 là hồi chuông báo động cho thấy chiếc áo cơ chế hiện tại đã quá chật chội so với cơ thể của nền kinh tế. Đã đến lúc NHNN cần mạnh dạn gỡ bỏ "vòng kim cô" này, chuyển sang điều hành bằng các công cụ thị trường gián tiếp. Chỉ khi đó, dòng vốn mới thực sự được khơi thông, chảy vào đúng các lĩnh vực ưu tiên như sản xuất kinh doanh, nhà ở xã hội và chuyển đổi số, tạo động lực thực chất cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Thanh Hoa