Ngày 11/2 vừa qua, cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng chính thức được khởi động xây dựng, theo Quyết định số 164/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc).

Đây là mô hình cửa khẩu hiện đại, ứng dụng công nghệ cao trong kiểm soát xuất nhập cảnh, kiểm tra hàng hóa và quản lý vận hành, có hệ thống giao thông đường bộ hiện đại kết nối với cảng biển, sân bay.

Rút ngắn thời gian, giảm mạnh chi phí

Theo lộ trình, giai đoạn I đề án sẽ hoàn thành trong năm nay. Trong giai đoạn nàt, tại khu vực cầu Bắc Luân I, luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh sẽ triển khai các công nghệ nhận diện sinh trắc học, hệ thống cổng kiểm soát phục vụ cư dân biên giới và hành khách. Nội dung này dự kiến hoàn thành trong quý I.

Tại khu vực cầu Bắc Luân II sẽ xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh, xây dựng luồng chuyên dụng và lắp đặt trang thiết bị để xe tự hành không người lái IGV hoạt động 24/7, xây dựng Trung tâm điều hành thông minh.

Giai đoạn 2 (2027 - 2030), khu vực cầu Bắc Luân I sẽ đầu tư mở rộng không gian, diện tích dành cho xuất nhập cảnh, tăng số luồng kiểm soát tự động.

Khu vực Bắc Luân II tăng số làn chuyên dụng và nâng cấp năng lực thông quan xuất nhập khẩu theo mô hình xe tự hành hoặc xây dựng mô hình vận chuyển hàng hóa mono-rail (sky-rail). Đồng thời, tiếp tục mở rộng đầu tư các hạng mục như Công viên logistics Bắc Luân II, Trung tâm thương mại điện tử, hàng xuất nhập khẩu, kho hậu cần…

Từ đó, phấn đấu thời gian thông quan dự kiến rút ngắn còn khoảng 4 - 6 giờ, giảm khoảng 30 - 40% chi phí thông quan, chi phí bến bãi, vận chuyển và dịch vụ tại cửa khẩu hai bên. Dòng chảy hàng hóa thông suốt, hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh. Đến năm 2030,  năng lực thông quan tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái được nâng lên khoảng 3 lần so với thời điểm hiện tại.

 Cơ hội bứt phá cho nông sản và điện tử

Cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng là nhịp cầu giao thương quan trọng, là cửa ngõ kết nối các nước ASEAN với thị trường Trung Quốc rộng lớn.

Việc triển khai mô hình cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái – Đông Hưng không chỉ đánh dấu bước chuyển đổi công nghệ trong mô hình quản lý biên giới còn mở ra một giai đoạn mới cho thương mại hàng hóa Việt Nam, đặc biệt đối với hai nhóm ngành có kim ngạch lớn và tính cạnh tranh cao: nông sản và điện tử – linh kiện điện tử.

Theo Quyết định 164, các mặt hàng lựa chọn thực hiện thông quan theo đề án thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh lần này gồm: hàng nông sản (rau, quả), thủy sản đông lạnh, hàng điện tử, linh kiện điện tử của Việt Nam và mặt hàng điện tử, linh kiện điện tử xuất khẩu của Trung Quốc và một số mặt hàng khác.

Với hàng nông sản - đặc biệt là rau quả tươi, những năm qua không ít lần đối mặt với tình trạng ùn ứ tại biên giới do nguyên nhân nhu cầu tăng cao, thời gian kiểm tra kéo dài do hạn chế của phương thức truyền thống, thủ công.

Mô hình cửa khẩu thông minh được kỳ vọng giải quyết các điểm nghẽn này, tạo lợi thế lớn cho nông sản Việt nhờ giảm thời gian, giảm thiệt hại với hàng dễ hư hỏng; giảm tiếp xúc thủ công, hạn chế rủi ro trong kiểm dịch; tăng khả năng kiểm soát chất lượng...

Đây là yếu tố quan trọng bởi kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam sang thị trường Trung Quốc mang về 5,5 tỷ USD, chiếm hơn 64% tổng giá trị xuất khẩu rau quả năm 2025, đóng vai trò quyết định tăng trưởng toàn ngành, theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam.

Trong khi đó, điện tử và linh kiện điện tử vẫn giữ vị trí nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Năm 2025, riêng tổng kim ngạch xuất khẩu điện tử đạt  164,46 tỷ USD, chiếm phần lớn trong khi kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 475,04 tỷ USD.

Với đặc điểm sản lượng lớn, yêu cầu bảo mật cao và chuỗi cung ứng liên tục, cửa khẩu thông minh tạo ra nhiều ưu thế giúp đảm bảo tính ổn định chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics - vốn chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất điện tử...

Trong bối cảnh nhiều tập đoàn FDI có chuỗi giá trị xuyên biên giới đang đa dạng hóa chuỗi sản xuất khỏi Trung Quốc, một hạ tầng thông quan hiện đại sẽ góp phần giúp Việt Nam nâng cao vị thế, sức hút đầu tư vào lĩnh vực điện tử.

Khi công nghệ trở thành “cửa ngõ”, tạo nên luồng thông quan nhanh, chính xác và hiệu quả, hàng hóa Việt Nam sẽ có lợi thế cạnh tranh bền vững hơn, mở ra không gian tăng trưởng mới trong thị trường Trung Quốc và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đỗ Kiều