Đây là nội dung vừa được Bộ Công Thương nêu ra tại Báo cáo “Đánh giá ngành sản xuất, lắp ráp ô tô Việt Nam và các giải pháp phát triển”. Theo đó, Bộ này đã chỉ ra cơ hội và thách thức với ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Cụ thể, về cơ hội, thị trường ô tô trong nước vài năm gần đây tăng trưởng tốt hơn kỳ vọng. Với tốc độ tăng trưởng ổn định của thị trường ô tô dưới 9 chỗ như hiện nay (trung bình 20 – 30%/năm), đến năm 2020, Việt Nam sẽ sớm vượt Philippines cả về sản xuất và bán hàng.

Khó đạt nội địa hóa 40%

Theo Bộ Công Thương, trước khi hiệp định AFTA có hiệu lực hoàn toàn, dung lượng thị trường ô tô nội địa tương đối nhỏ. Do đó, đến năm 2018, cơ hội cho các sản phẩm sản xuất và lắp ráp trong nước càng bị thu hẹp hơn bởi sự chiếm lĩnh của những sản phẩm CBU từ ASEAN, dẫn đến quy mô sản xuất bị thu hẹp, không đảm bảo tính hiệu quả kinh tế trong sản xuất.

“Công nghiệp hỗ trợ cho ngành ô tô trong nước vốn đã kém cạnh tranh sẽ càng gặp nhiều khó khăn hơn khi đầu ra bị thu hẹp. Việc tăng cường nhập khẩu CBU sẽ kéo theo tăng cường nhập khẩu các linh – phụ kiện, phụ tùng với thuế suất 0%. Các nhà cung cấp linh kiện trong nước sẽ gặp rất nhiều khó khăn để cạnh tranh với doanh nghiệp (DN) nước ngoài và tỷ lệ nội địa hóa 40% cũng khó đạt được”, Bộ Công Thương lo ngại.

Đặc biệt, với dự báo nhu cầu ô tô của Việt Nam năm 2025 theo phương án trung bình khoảng 800.000 – 900.000 xe và năm 2030 khoảng 1,5 – 1,8 triệu xe, Bộ Công Thương cho rằng nếu không phát triển ngành sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước, toàn bộ thị trường xe con là xe nhập khẩu; xe khách và xe tải nhập khẩu 50%. Điều đó có nghĩa 50% sản xuất trong nước với tỷ lệ nội địa hóa 50%, kim ngạch nhập khẩu năm 2025 dự kiến khoảng 12 tỷ USD và năm 2030 là 21 tỷ USD.

Mới đây, tại Diễn đàn “Việt Nam – Indonesia: Hợp tác kinh doanh về ngành Công nghiệp Ô tô và Phụ tùng Ô tô, Xe máy”, ông Ibnu Hadi, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Indonesia tại Việt Nam, đã có bài phát biểu về ngành công nghiệp ô tô và phụ tùng của Indonesia. Trong đó, ông đưa ra những số liệu thống kê xuất khẩu từ Indonesia sang Việt Nam trong những năm gần đây.

Ông Ibnu Hadi tiết lộ, ngành công nghiệp ô tô Indonesia hướng tới thị trường Việt Nam với nhiều yếu tố như: dân số đông, 85% người dân sử dụng phương tiện cá nhân, thu nhập trung bình trên 2.200 USD/người/năm; Indonesia và Việt Nam cùng nằm trong Cộng đồng kinh tế ASEAN với những tiêu chí cơ bản về phát triển kinh tế công bằng, khu vực kinh tế cạnh tranh, hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu…

Các nhà sản xuất ô tô trong nước chắc chắn sẽ khó cạnh tranh với thị trường khu vực khi Việt Nam gia nhập AFTA

Không nhanh, sẽ mất thị trường

Thực tế, báo cáo của Tổng cục Hải quan cho thấy, bốn tháng đầu năm 2017, nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ thị trường Indonesia đạt gần 6.000 chiếc, trị giá 102 triệu USD, tăng 5,3 lần về lượng và 7,6 lần về trị giá so với cùng kỳ năm 2016.

Hiện nay, theo Bộ Công Thương, giá bán xe vẫn ở mức cao so với các nước trong khu vực. Mức giá xe tại Việt Nam cao hơn gần gấp đôi so với các nước trong khu vực như Thái Lan và Indonesia. Con số này còn lớn hơn nếu so với những nước có ngành công nghiệp ô tô đã phát triển ổn định như Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Nguyên nhân lớn nhất khiến giá xe tăng cao là do thuế và phí đối với ô tô sản xuất trong nước cao, đồng thời sản lượng tích lũy trong nước thấp. Bên cạnh đó, chất lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước tuy đã được cải thiện nhưng vẫn chưa bằng chất lượng xe nhập khẩu.

Về tỷ lệ nội địa hóa đối với xe cá nhân đến 9 chỗ ngồi, theo Bộ Công Thương, mục tiêu đề ra là 40% vào năm 2005, 60% vào năm 2010, nhưng đến nay mới đạt bình quân khoảng 7 – 10%, trong đó Thaco đạt 15 – 18%, Toyota Việt Nam đạt 37% đối với riêng dòng xe Innova, thấp hơn mục tiêu đề ra.

Trong khi đó, tỷ lệ nội địa hóa của các nước trong khu vực trung bình hiện đã đạt 65 – 70%, Thái Lan đạt tới 80%. Như vậy, nếu các nhà sản xuất ô tô trong nước không sớm có giải pháp hữu hiệu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, chắc chắn sẽ khó cạnh tranh với thị trường khu vực khi Việt Nam gia nhập AFTA.

Ngoài ra, còn có nguyên nhân là do quy mô thị trường ô tô Việt Nam quá nhỏ (thấp nhất trong năm nước có ngành công nghiệp ô tô tại ASEAN, bằng 1/3 quy mô thị trường ô tô của Thái Lan và 1/4 của Indonesia), trong khi ngành công nghiệp ô tô phát triển cần dựa vào lợi thế quy mô; số lượng DN sản xuất lắp ráp ô tô quá nhiều so với qui mô thị trường; năng lực công nghiệp trong nước (đặc biệt ngành công nghiệp hỗ trợ) chưa phát triển khiến các DN khó có thể tăng cường tỷ lệ nội địa hóa để cắt giảm chi phí sản xuất…

Vì vậy, theo ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Bộ Công Thương, thời gian tới, cần tạo dựng thị trường đủ lớn cho các nhà sản xuất ô tô trong nước (khuyến khích sử dụng xe ô tô sản xuất trong nước). “Có các biện pháp hợp lý bảo đảm sự phát triển minh bạch, lành mạnh của thị trường ô tô trong nước thông qua các hàng rào kỹ thuật, các biện pháp chống gian lận thương mại. Đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng giữa xe nhập khẩu và xe sản xuất trong nước (cần có cơ chế ràng buộc trách nhiệm của chủ thể nhập khẩu xe đối với người tiêu dùng, tương tự như đối với xe sản xuất trong nước)”, ông Hải khẳng định.

Nhật Linh