Từ năm 2014, Hà Nội đã phê duyệt quy hoạch hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và hồ trên địa bàn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Với tinh thần đó, nhiều công viên diện tích lớn đã được đầu tư xây dựng và đi vào hoạt động như Công viên Hòa Bình rộng hơn 20ha, Công viên Yên Sở 300ha, Công viên và hồ điều hòa CV1 Khu đô thị mới Cầu Giấy; dự án khu công viên – hồ điều hòa phía Bắc và phần mở rộng phía Nam Mai Dịch; Công viên hồ điều hòa Nhân Chính…

Xây nhà trước, đường giao thông sau

Theo KTs Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội KTs Việt Nam, hiện nay, người dân Hà Nội thiếu công viên, không gian xanh, do lỗi của nhà quản lý, chứ không phải do quy hoạch.

Thời gian qua, xã hội chạy theo phát triển kinh tế, chạy theo giá trị bất động sản (BĐS), nhà cao tầng xuất hiện nhiều và chủ đầu tư chỉ chú ý đến bán BĐS. Trong khi đó, môi trường sống không được quan tâm nhiều.

Trong Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn 2050 được phê duyệt năm 2011, câu chuyện chỉ chăm làm nhà, còn 5 năm sau mới tính chuyện từ nhà đi ra đường như thế nào đã được các chuyên gia mổ xẻ. Hậu quả là nhiều tuyến đường hiện nay vừa làm xong đã kẹt cứng. Trên một tuyến đường có hàng chục dự án, hàng trăm tòa nhà cao tầng mọc lên như nấm. Trong số hàng chục dự án đó không hề thấy diện tích đất dành cho xây công viên, dành cho xây dựng trường học.

Ts. Trịnh Hòa Bình, Phó Tổng thư ký Hội Xã hội học Việt Nam, cũng thừa nhận việc nhà cứ cho xây cao tầng, còn công viên, trường học không xây. Do đó, người dân quá thiếu thốn không gian công cộng, quá khát nhu cầu sử dụng công viên.

Bên cạnh đó, vừa qua, UBND Tp. Hà Nội cũng chỉ ra hàng chục dự án xây dựng BĐS bán nhưng bỏ quên trường học. Một điển hình là tại phường Hoàng Liệt, gần 100 học sinh vào một lớp học. Đây là một thực tế: quy hoạch bị băm nát, nhường xây dựng các công trình công cộng cho xây nhà mà không tính đến hậu quả về sau.

Trước thực trạng thiếu các công trình công cộng, đặc biệt là công viên, ông Trịnh Hòa Bình cho rằng việc đầu tư các công trình công cộng không được làm một cách tuỳ tiện, tuỳ hứng, nếu xuất phát từ lợi ích sẽ bị méo mó.

“Dẫu là vai trò của đầu tư tư nhân lớn đến mấy thì vai trò của nhà kiến trúc vẫn có ý nghĩa quyết định, chứ không phải để cho ai mạnh người ấy làm”, ông Bình nói.

Liên quan đến vai trò của tư nhân trong phát triển các công trình công cộng, KTs Phạm Thanh Tùng dẫn chứng trên thế giới đã có và rất thành công, nhưng tất cả đều trên cơ sở quy hoạch chung của thành phố.

Tôn trọng quy hoạch chung

Chẳng hạn như ở Mỹ, Công viên Central Park rộng 3,4km2, đưa vào sử dụng năm 1983 theo quy hoạch của New York được hơn 100 năm nay và do một tổ chức phi lợi nhuận quản lý.

Đến nay, mỗi năm, tổ chức này nộp cho ngân sách bang New York khoảng 37,5 triệu USD (bằng 80% nguồn lợi thu được). Công viên do tư nhân đầu tư, nhưng đơn vị quản lý lại do cộng đồng người dân bầu ra, những nhóm người có quyền lực quản lý và đem lại lợi nhuận cho cộng đồng.

“Đây là mô hình được nhiều nước phát triển đang sử dụng và khu vui chơi Suối Tiên (Tp.HCM) cũng là một điển hình thành công, có nguồn thu rất lớn”, ông Tùng chia sẻ.

Một vấn đề mà ông Tùng kỳ vọng đó là nếu các nhà đầu tư tư nhân làm thì cần có sự hỗ trợ của Nhà nước bằng kỹ thuật, công nghệ và quản trị. Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước cần có những hội thảo để đánh giá về tầm quan trọng của không gian công cộng đóng góp cho con người, cho xã hội như thế nào.

Đồng thời, KTs Phạm Thanh Tùng cũng băn khoăn về chất lượng của công viên tại Hà Nội hiện nay. Bởi để công viên hoạt động có chất lượng cần nâng cao công tác quản lý và mức độ quan trọng của công viên.

Đơn cử như Công viên Yên Sở, khi người dân ra về là để lại một đống rác. Hoặc không gian trong khu đô thị Ciputra, theo quy hoạch là để xây công trình công cộng, nhưng chính người dân lại bất an vì quy hoạch luôn điều chỉnh, mà sự điều chỉnh chỉ hướng đến lợi ích kinh tế chứ không hướng đến lợi ích cộng đồng. Công viên Cầu Giấy vừa mới đưa vào hoạt động được một vài năm, chưa khai thác được giá trị thì đã tính đến làm bãi xe ngầm.

“Tôi có cảm giác công viên ở Hà Nội là kho dự trữ, để khi nào đói lấy ra. Chúng ta đã xây dựng được công viên, hồ nước, nhưng sau một đêm là đã tính làm bãi xe ngầm ở đó rồi…”, ông Tùng trăn trở.

Theo ông Tùng, để phát triển cân bằng 40% cho xây dựng nhà, 60% cây xanh, hồ điều hòa, mặt nước… hoàn toàn không khó. Khó nhất là lợi nhuận BĐS vô cùng lớn, khi đưa lên bàn cân kinh tế không bao giờ có sự phát triển cho không gian xanh.

Vì vậy, để biến mục tiêu đến năm 2030 sẽ có 60 công viên, trong đó 18 công viên xây mới và 7 khu công viên đặc thù trở thành hiện thực, Hà Nội rất cần sự chung tay của toàn xã hội, các nhà đầu tư, các chuyên gia tư vấn phản biện.

Phạm Minh